Posts Tagged ‘Famagusta’

Το παλιό καμπαναριό της εκκλησίας της Χρυσοσπηλιώτισσας…1947

Απρίλιος 22, 2018

Αντικείμενο της παρούσας ανάρτησης είναι το παλιό καμπαναριό της εκκλησίας της Χρυσοσπηλιώτισσας στο Κάτω Βαρώσι. Η φωτογραφία πάρθηκε λίγο μετά το 1945 απο τον Wilfrid Castle.

Ο αιδεσιμότατος Wilfrid Thomas Froggatt Castle (1911-1999) έφτασε στην Κύπρο το 1945 και διετέλεσε ιερέας της Αγγλικανικής εκκλησίας στην Λεμεσό αλλά και στην Αμμόχωστο. Ο Wilfrid Castle,  απόφοιτος του Queen’s College Cambridge, αγάπησε την Κύπρο και άφησε πλούσιο ερευνητικό και συγγραφικό έργο στον τομέα της ταχυδρομικής ιστορίας της Κύπρου. Στο πλαίσιο αυτής του της προσπάθειας, κυριολεκτικά όργωσε το νησί και έβγαλε πολλές φωτογραφίες με έμφαση στα θρησκευτικά μνημεία, την λαογραφία και αρχιτεκτονική. Η ποιότητα των φωτογραφιών του είναι ψηλή και η πλειονότητα τους εμφανίστηκαν και τυπώθηκαν στο Studio Edwards στην Λεμεσό. Ενα μέρος του αρχείου του αγοράστηκε για την συλλογή.

IMG

Το παλιό καμπαναριό της Χρυσοσπηλιώτισσας (φωτογραφία Wilfrid Castle)

Η Παναγία η Χρυσοσπηλιώτισσα στο Κάτω Βαρώσι ήταν η μεγαλύτερη εκκλησία της πόλης, η οποία το 1975 μετατράπηκε από τους εποίκους που κατοίκησαν την περιοχή, σε μουσουλμανικό τέμενος. Η αρχαιότερη γραπτή μαρτυρία, που υπάρχει για την Χρυσοσπηλιώτισσα ανάγεται στο 1335 όταν ο περιηγητής Jacobus de Verona  αναφέρει ότι προσκύνησε στη Santa Maria de la Cava (της Παναγίας της Σπηλιωτίσσης). Πριν την οικοδόμηση της μεγάλης σύγχρονης εκκλησίας γύρω στο 1960, αυτό που υπήρχε ήταν μόνο ένα ψηλό κωδωνοστάσιο τεσσάρων σταθμών (παλαιότερο του σημερινού) και ο σπηλαιώδης ναός, που αρχικά ήταν αρχαίος τάφος. Εντός του σπηλαίου υπάρχει μέχρι σήμερα πηγάδι με αγίασμα. Μέσα στήν ὑπόγεια κρύπτη ὑπάρχουν λίγα στασίδια καί μία μεγάλου μεγέθους εἰκόνα τῆς Βάπτισης τοῦ Χριστοῦ τοῦ 16ου αἰώνα, ἡ ὁποία λόγω διαστάσεων δέν χωροῦσε νά βγεῖ ἀπό τήν χαμηλή εἴσοδο καί δέν ἐκλάπη.

Ο Βυζαντινολόγος Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου αναφέρει οτι τίς εἰκόνες τοῦ ναοῦ εἶχε ζωγραφίσει ὁ Σολωμός Φραγκουλίδης. Ἐφημέριοι τοῦ ναοῦ διετέλεσαν ὁ Παπά Πέτρος, ὁ Παπά Δημήτρης Ζήσιμος καί ψάλτες ὁ δάσκαλος Μιχαήλ Γ. Ζήσιμος καί ὁ Στυλιανός. Τελευταῖος ἱερέας τῆς Χρυσοσπηλιώτισσας ἦταν ὁ π. Παναγιώτης Παναγίδης ἀπό τήν Τριμίκληνη.

Τις ιστορικές μαρτυρίες για την εκκλησία της Χρυσοσπηλιώτισσας τις παραθέτει ο Γιάγκος Κλεόπας στο βιβλίο του Αμμόχωστος Μια Ατέλειωτη Ιστορία.

Με την κατάληψή της το 1571, η ένδοξη πολιτεία με τους πλούσιους κατοίκους και την πολυεθνική κοινωνία φθίνει και ο πληθυσμός της μειώνεται δραματικά, ιδιαίτερα μετά την απαγόρευση στους Χριστιανούς να κατοικούν εντός των τειχών. Τότε πολλοί κάτοικοι μετακινήθηκαν νότια της Αμμοχώστου και ουσιαστικά το Βαρώσι δημιουργήθηκε μετά το 1573. Όμως, από διάφορες πηγές και κυρίως από τις περιγραφές των επισκεπτών και περιηγητών, φαίνεται ότι υπήρχαν κάτοικοι σε συνοικισμό έξω από την Αμμόχωστο, στην περιοχή που ονομάστηκε Βαρώσι, από προηγούμενα χρόνια, από την εποχή των Φράγκων, σίγουρα πολύ πριν την κατάληψη της Αμμοχώστου από τους Οθωμανούς. Φαίνεται ότι ο εκτός των τειχών συνοικισμός επεκτεινόταν πέρα από το κυρίως Βαρώσι προς τα Δυτικά και περιλάμβανε το σημερινό Κάτω Βαρώσι, για το οποίο μάλιστα υπάρχουν αναφορές (π.χ. με το όνομα Σπηλιώτισσα) αρκετά χρόνια πριν από την εμφάνιση των Βαρωσίων σε έργα περιηγητών και συγγραφέων.

Ο Ιταλός μοναχός Jacobus de Verona που επισκέφθηκε την Κύπρο το 1335, διηγείται το προσκύνημά του στην υπόγεια εκκλησία της Παναγίας της Χρυσοσπηλιώτισσας, που βρίσκεται στο Κάτω Βαρώσι:«….και όλοι μας, έμποροι και προσκυνητές και ναύτες και το πλήρωμα, πήγαμε στην εκκλησία της Sancta Maria della Cava [Παναγία της Σπηλιάς], η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση έξω από την πόλη, και εκεί, με τον πιο ευλαβικό τρόπο τέλεσα τη θεία λειτουργία, και προσφέραμε μια μεγάλη ή διπλή λαμπάδα στην ένδοξη Παρθένο, που μας γλύτωσε από τόσους κινδύνους, και έτσι, ενώ ακόμη βρισκόμασταν στη θάλασσα, της είχαμε κάμει τάμα. Την εκκλησία αυτή αξίζει να την επισκέπτεται κανείς ευλαβικά και συχνά: είναι μέσα σε σπήλαιο, και κατεβαίνεις σε αυτή με 36 σκαλοπάτια. Είναι καλά φωτισμένη και με ωραία διακόσμηση και εικονογραφίες, αλλά μικρή σε μέγεθος. Ο καθένας που καταφθάνει εδώ την επισκέπτεται αμέσως. Εκεί παραμένουν συνεχώς τρεις ιερείς και λειτουργούν καθημερινά για το πλήθος των προσκυνητών».

Ο Nicola de Martoni, επίσης αναφέρει τη Χρυσοσπηλιώτισσα το 1394: « Έξω από την πόλη της Αμμοχώστου υπήρχαν στο παρελθόν μεγάλα χωριά με αρκετό πληθυσμό – υπολογίζω ότι υπήρχαν δύο χιλιάδες εστίες – και σε αυτά βρίσκονταν πολλές ωραίες εκκλησίες. Αλλά τώρα τα χωριά αυτά έχουν καταστραφεί ολοκληρωτικά, έτσι που να μην υπάρχει ούτε ένα σπίτι σε καλή κατάσταση, και κανένας κάτοικος εκεί. Υπάρχουν πολλές όμορφες εκκλησίες, μεταξύ των οποίων η εκκλησία της Παναγίας του Σπηλαίου, πολύ ευπρεπής, και πολύς κόσμος, Λατίνοι και Έλληνες, πηγαίνουν στην εκκλησία αυτή για να προσευχηθούν.»

Ο Ολλανδός περιηγητής Cornelis de Bruyn, περιγράφει την επίσκεψή του το 1683 : «…γύρω στο μεσημέρι φτάσαμε σε ένα χωριό με το όνομα Σπηλιώτισσα, όπου επρόκειτο να διαμείνω, κοντά στην Αμμόχωστο… Επιστρέφοντας στη Σπηλιώτισσα με πήραν να δω μια υπόγεια εκκλησία με το ίδιο όνομα. Εισέρχεσαι σε αυτή κατεβαίνοντας είκοσι τέσσερα σκαλοπάτια. Αυτά, και η ίδια η εκκλησία, είναι λαξευμένα στον βράχο. Υπάρχει ένα πηγάδι και ένα δωμάτιο με ίχνη αρχαίων εικονογραφιών.»

Με βάση τα πιο πάνω, συμπεραίνει ο Χατζηιωάννου: «Το χωριό Σπηλιώτισσα, βέβαια, δεν είναι άλλο από το σημερινό Κάτω Βαρόσι, που στα 1683 λεγόταν, φαίνεται, Σπηλιώτισσα. Το πηγάδι είναι το αγίασμα αλλά τα σκαλοπάτια κατά τον de Bruyn ήταν τώρα 24 αντί 36 που μας είπε ο Ιταλός μοναχός de Verona. Φαίνεται πως στο διάστημα 350 χρόνων τόσα θα έμειναν, εκτός αν ένας από τους δύο δεν τα μέτρησε καλά.»

Ο Λεόντιος Μαχαιράς δεν γράφει για τη Σπηλιώτισσα, αλλά αναφέρει: «Καὶ ἅνταν ἀναφάναν εἰς τὴν πόρταν τῆς Κάβας νὰ μποῦν εἰς τὴν Ἀμόχουστον», που ερμηνεύεται ότι η πύλη της ξηράς οδηγούσε προς την εκκλησία της Κάβας, δηλ. στο Κάτω Βαρώσι.

Ο αρχιτέκτονας George Jeffery, πολύ αργότερα βέβαια, το 1918, το επιβεβαιώνει: «Μία από τις πύλες της πόλης ήταν γνωστή τον μεσαίωνα ως «Porta della Cava» [Πύλη της Σπηλιάς] ένα όνομα που μπορεί να προέρχεται από το ιερό της «Madonna della Cava» στη νότια πλευρά της πόλης… Η Χρυσοσπηλιώτισσα στα Κάτω Βαρώσια, μπορεί εύκολα να αναγνωριστεί από το καμπαναριό της που υψώνεται χωρίς προφανώς να υπάρχει καμιά εκκλησία δίπλα του. Ο πύργος αυτός είναι στην ουσία κτισμένος πάνω από μια μακρά σκάλα που οδηγεί σε μια εκσκαφή στο μαλακό βραχώδες έδαφος, που ήταν αρχικά ένα μεγάλο ειδωλολατρικό μνημείο…. Κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα αυτό το υπόγειο ιερό ήταν γνωστό στη lingua franca της Μεσογείου ως η «Madonna della Cava» και μοιραζόταν με πολλούς άλλους παραλιακούς ναούς τη λατρεία εκείνων που έπλεαν τις θάλασσες της εποχής.»

Advertisements

Η έκκλησία του Τιμίου Σταυρού…Ιούλιος 1955

Φεβρουαρίου 17, 2018

Η πρόσφατη αγορά ενός φωτογραφικού αρχείου Βρεαττανού στρατιώτη που παραθέρισε στον κάμπο του Γκόλτεν Σάντς τον Ιούλιο του 1955 περιέχει μιά ωραία άποψη της εκκλησίας παρμένη απο νοτιο δυτικά.

stavros
Ο ναός του Τιμίου Σταυρού στην ομώνυμη μεγάλη ενορία της πόλης είναι κτίσμα πιθανότατα των μέσων του 19ου αιώνα (όσον αφορά την σημερινή του μορφή). Οι βυζαντινολόγοι Ανδρέας Φούλιας και Χριστόδουλος ΧατζηΧριστοδούλου αναφέρουν ότι στον ναό υπήρχαν ενσωματωμένα αρχιτεκτονικά μέλη παλαιότερων κτισμάτων αρχαίων και βυζαντινών, που ίσως μεταφέρθηκαν εκεί από την αρχαία Σαλαμίνα ή την παλιά Αμμόχωστο ή από παλαιότερο κτίσμα.
Ο ναός είναι καμαροσκέπαστος μονόκλιτος πιθανώς μεσαιωνικός μέ μεταγενέστερες ἐπεμβάσεις. Τά περιουσιακά στοιχεία καί τά ἀντικείμενα τοῦ ναού σημειώνονται στόν Κώδικα 7 τῆς Ἱεράς Ἀρχιεπισκοπῆς Κύπρου. Ο Μιχαήλ Κούμας αναφέρει ότι εφημέριοι του ναού διετέλεσαν ὁ παπά Μιχαήλ καί ὁ π. Πιερής Ἠλία (μέχρι τό 1974). Ψάλτης τοῦ ναοῦ ἦταν κάποιος Φώτης.

σταυρος
Στήν αὐλή του ναού ὑπῆρχε κοιμητήριο πού περιβαλλόταν ἀρχικά μέ περιτοίχισμα. Τό κοιμητήριο ἐγκαταλείφθηκε ὅταν δημιουργήθηκε τό νέο κοιμητήτριο. Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον παρουσίαζε ἡ πύλη τού κοιμητηρίου στό ἀέτωμα τῆς ὁποίας ὑπήρχε ψηφιδωτή παράσταση τῆς εἰς Ἅδου Καθόδου τού Χριστού (20όςαἰ.), βυζαντινής τεχνοτροπίας.

Από πρόσφατη φωτογραφία φαίνεται ότι η κύρια νότια είσοδος του ναού είναι σφραγισμένη. Στην ίδια φωτογραφία διακρίνεται το νεογοτθικό τριγωνικό υπέρθυρο της νότιας εισόδου, όπως και βανδαλισμοί και αναγραφή τούρκικων ονομάτων στους τοίχους. Το κωδωνοστάσιο, μεταγενέστερη προσθήκη του 20ού αιώνα, είναι κτισμένο στη νοτιοδυτική γωνία του ναού.

Οι φονικές πλημμύρες της 21ης Δεκεμβρίου 1949

Δεκέμβριος 30, 2017

Τον Νοέμβριο του 2010 πίνοντας καφέ με τους αείμνηστους Ανδρέα Λοίζου και Μαριάννα Λειβαδιώτη (το γένος Αγαπίου απο την Λάρνακα) μοιράστηκα μαζί τους ένα φωτογραφικό δελτάριο του γνωστού Βαρωσιώτη φωτογράφου Ανδρέα Σωτηρίου που απεικόνιζε μέρος του Βαρωσιού πλημμυρισμένο και με αναφορά σε 25 νεκρούς.

IMG

Οι πλημμύρες στο Βαρώσι (φωτογραφικό δελτάριο Α. Σωτηρίου 1950)

Πρός μεγάλη μου έκπληξη αμφότεροι είχαν στενή σχέση με δύο απο τα θύματα της θεομηνίας και διηγήθηκαν με συγκίνηση τις μνήμες τους.

Η κακοκαιρία είχε πλήξει την Λευκωσία και την Λάρνακα αλλά το μέγεθος των ζημιών ήταν πολύ πιο μεγάλο στην επαρχία Αμμοχώστου σε μια περιοχή που περιλάμβανε το Βαρώσι, Σαλαμίνα και μέρος της Μεσαορίας. 142 άτομα που ζούσαν σε φτωχόσπιτα στίς παρυφές των Βαρωσίων (Κάτω Βαρώσι, Αγιος Λουκάς) έμειναν άστεγα και βρήκαν καταφύγιο στο φτωχοκομείο Βαρωσίων και σε σχολεία. Τα θύματα έχασαν την ζωή τους σε διάφορες περιοχές. Ο Charles Clemenson, διευθυντής της εταιρίας L Savon Co Ltd (στην Αμμόχωστο) πνίγηκε όταν το αυτοκίνητο του παρασύρθηκε απο τα νερά κοντά στον 5ο μιλιοδείκτη του δρόμου Αμμοχώστου Λευκωσίας. Ο Αντώνιος Τράκκας απο το Καιμακλί πνίγηκε στην Μια Μηλιά ενόσω καθάριζε το ποδήλατο του. Στα Λιμνιά ένα σπίτι κατέρρευσε σκοτώνοντας ενα κοριτσάκι.

Όμως τα πιο πολλά θύματα προέκυψαν όταν λεωφορείο της γραμμής Αμμοχώστου – Λευκωσίας παρασύρθηκε απο ορμητικά νερά κοντά σε ένα γεφύρι στην Κοντέα. Σύμφωνα με μαρτυρία ενός απο τους 6 επιζήσαντες η μηχανή του λεωφορείου έσβησε οταν τα νερά έζωσαν το όχημα. Ο οδηγός εξήλθε του λεωφορείου για να δεί αν μπορούσε να κάνει κάτι. Ηταν σκοτάδι και τα νερά άρχισαν να ανεβαίνουν πολύ γρήγορα. Πέντε επιβάτες βγήκαν απο το λεωφορείο και σκαρφάλωσαν (μαζί με τον οδηγό) στην στέγη του λεωφορείου. Οι υπόλοιποι επιβάτες έμειναν μέσα στο λεωφορείο. Σε διάστημα λεπτών τα ορμητικά νερά σκέπασαν το λεωφορείο παρασύροντας το 100 μέτρα προς το γεφύρι της Κοντέας. Οι κάτοικοι του χωριού άκουγαν τις κραυγές απελπισίας των επιβατών μέσα στο λεωφορείο αλλά μέσα στο σκοτάδι και τα ορμώμενα νερά δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν. Οι κραυγές σίγησαν μετά απο λίγα λεπτά. Ο οδηγός και οι πέντε επιβάτες που ανέβηκαν στην στέγη επέζησαν. Οι απομείναντες μέσα στο λεωφορείο (22) πνίγηκαν.

IMG_0001

Το πλημμυρισμένο λεωφορείο την επόμενη της θεομηνίας (φωτογραφία της Cyprus Mail)

Η αστυνομία και ο στρατός έφθασαν με κάποια καθυστέρηση. Μέσα στην σύγχυση, το σκοτάδι, τους αέρηδες και τα νερά η επιχείρηση διάσωσης ήταν δύσκολη καί μέχρι τα ξημερώματα μόνο πέντε νεκροί ήχαν βρεθεί. Το επόμενο πρωί ελικόπτερο της ΡΑΦ πέταξε πάνω απο μίλια πλημμυρισμένων εκτάσεων για να εντοπίσει τους νεκρούς. Η Μαριάννα Λειβαδιώτη θυμήθηκε με συγκίνηση ότι η σορός του αδελφού της Νίκου Αγαπίου βρέθηκε τελευταία. Ο ανταποκριτής της εφημερίδας Cyprus Mail ανάφερε ότι η σορός του άτυχου Αγαπίου βρέθηκε κοντα στο τρία μίλι του δρόμου Βαρωσίων – Λάρνακας. Σύμφωνα με την Μαριάννα Λειβαδιώτου ο αδελφός της ταξίδευε στο Βαρώσι τακτικά για σκοπούς είσπραξης ενοικίων. Κοντά στην σορό του Αγαπίου βρέθηκε και το άψυχο σώμα του βιοπαλαιστή Ευλαβή Σολωμού. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Ανδρέα Λοίζου ο Ευλαβής ήταν πραματευτάς (πλανοδιοπώλης) απο την Λάρνακα. Ταξίδευε τακτικά στην Αμμόχωστο για να αγοράσει τις πραμάθκειες του. Ο Ανδρέας Λοίζου ανάφερε οτι την προηγούμενη της θεομηνίας είχε δώσει στον Ευλαβή χρήματα για να του αγοράσει ένα τσιακκούδι (σουγιά) απο το πλοίο Fouadieh που είχε ελλιμενιστεί στην Αμμόχωστο.

15 απο τα θύματα (άνδρες και γυναικόπεδα) κατάγονταν απο την Ασσια και την Αφάνεια. Σύμφωνα με μαρτυρίες οι κάτοικοι των δύο χωριών συγκεντρώθηκαν στις εκκλησίες των 2 χωριών καθώς και στο τζαμί της Αφάνειας (που ήταν μικτό χωριό) περιμένοντας νέα των εξαφανισθέντων συγγενών τους.

IMG

Το μοιρολόγι των συγγενών (Φωτογραφία του ανταποκριτή της Chicago Times)

Σταδιακά τα πτώματα των πνιγμένων μεταφέρονταν για αναγνώριση στο προαύλιο της εκκλησίας της Ασσιας σε σκηνές σπαραγμού.

Καλά Χριστούγεννα και ευτυχισμένος ο καινούργιος χρόνος σε ολους τους φίλους, αναγνώστες και συνεργάτες του ιστολογίου !…Η ευχετήρια κάρτα του Lord Harewood και της Princess Royal (1938)

Δεκέμβριος 24, 2017

Το αντικείμενο της φετεινής Χριστουγενιάτικης ανάρτησης είναι η Χριστουγενιάτικη κάρτα του Lord Harewood και της Princess Royal (1938). Φωτογράφος η Mary, Princess Royal που είχε επισκεφτεί την Αμμόχωστο μεταξύ 15 και 25 Φεβρουαρίου 1938 συνοδευόμενη απο τον σύζυγο της Lord Harewood.

IMG_0002IMG_0001

Η επίσκεψη του Λόρδου Harewood στην Κύπρο σχετιζόταν με τα εγκαίνια της Μασωνικής στοάς Οθέλλος στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου.

IMG_0004

Ο Lord Harewood και η Mary, Princess Royal, φωτογραφικό δελτάριο Ζαρταριάν (1938)


Η πριγκίπισσα Mary (γ.1897-α.1965), κόρη του Βασιλιά Γεωργίου του Πέμπτου (King George V), ερωτεύτηκε την Αμμόχωστο και την ιστορία της και χρησιμοποίησε την φωτογραφία ενός πολυσυζητημένου κτιρίου σαν το αντικείμενο της Χριστουγεννιάτικης κάρτας που θα έστειλε στον φιλικό τους κύκλο τα Χριστούγεννα του 1938.

IMG_0003

Το κτίριο σε φωτογραφική απεικόνηση του 1965


Το κτίριο είναι προσκολλημένο στη νοτιοδυτική γωνιά του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου και αποτελεί το νότιο άκρο της πλατείας.
Η αρχαιολόγος Αννα Μαραγκού σε σχόλιο της αναφέρει οτι το κτίριο πιθανώς ήταν η κατοικία του Επισκόπου Catalan Luis Perez Fabricius, Λατίνου Αρχιεπισκόπου Κύπρου το 1470. Μια άλλη εκδοχή σύμφωνα με την Αννα Μαραγκού είναι ότι το κτίριο ήταν μια Καταλανή loggia. Οι Ενετοί αναστήλωσαν το κτίριο σε μεταγενέστερη περίοδο μεταφέροντας την μεγάλη μαρμάρινη πέτρα δίπλα του απο την Σαλαμίνα. Κατά την Μεσαιωνική περίοδο κάθε Ιταλική πόλη είχε μια loggia με ανοικτές αψίδες στην κεντρική της πλατεία που αποτελούσε σύμβολο της τοπικής δικαιοσύνης και κυβέρνησης, καθώς και σαν χώρος τελετών.
Η Princess Royal δεν ξέχασε την Αμμόχωστο. Την ξαναεπισκέφθηκε στις 2 Μαρτίου 1962 (3 χρόνια πριν τον θάνατο της) με το βασιλικό γιώτ Brittania.

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου…Ιούλιος 1955

Οκτώβριος 27, 2017

Ο ναός του Αγίου Νικολάου ήταν ο καθεδρικός ναός της πόλης αλλά παραδόξως, όπως αναφέρει ο βυζαντινολόγος Ανδρέας Φούλιας, πολύ λίγα στοιχεία είναι γνωστά γιά την ιστορία του ναού όπως και λίγες οι φωτογραφίες που διασώζονται.

Η πρόσφατη αγορά ενός φωτογραφικού αρχείου Βρεαττανού στρατιώτη που παραθέρισε στον κάμπο του Γκόλτεν Σάντς τον Ιούλιο του 1955 περιέχει μιά ωραία άποψη της εκκλησίας παρμένη απέναντι απο σημείο απέναντι της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος (βλέπε χάρτη, διασταύρωση Κίμωνος και Ηρακλέους).

ayios nikolaos

Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου (1955)

Ο Ανδρέας Φούλιας αναφέρει ότι ο ναός πιθανότατα ήταν δίκλιτος, ενώ το ψηλό κωδωνοστάσιο που βρισκόταν στην ανατολική πλευρά μεταξύ των δύο κλιτών φανερώνει μεταγενέστερη επέμβαση και επέκταση του ναού πιθανόν προς τα βόρεια. Το νότιο κλίτος έφερε πολύπλευρη εξωτερικά αψίδα. Ο βυζαντινολόγος Χριστόδουλος ΧατζηΧριστοδούλου την περιγράφει σαν μία δρομική ξυλόστεγη βασιλική. Στή δυτική πλευρά ὑπῆρχε σκεπαστή στοά (ἡλιακός). Ὁ ναός ἔχει κωδωνοστάσιο πού ἀποτελεῖται ἀπό τρεῖς στάθμες.

Ayios Nikolaos Church Area

Εδώ τελούνταν τα εθνικά μνημόσυνα και οι επίσημες δοξολογίες.

Ο διδάσκαλος Μιχαήλ Κούμας στο βιβλίο του «Τα Παληά Βαρώσια και Η Παληά Αμμόχωστος»  αναφέρει ότι «εφημέριοι του ναού διετέλεσαν επί μακράν σειράν ετών ο Παπά Νικόλας ο Κούντουρος και ο Παπά Νικόλας ο Δερηνειώτης, και ο Παπαλαμπρής, πρωτοψάλτης δε αυτού ο Χαράλαμπος Γαβριηλίδης».

Ο Δρ Χριστόδουλος ΧατζηΧριστοδούλου προσθέτει ότι ο τελευταίος ἱερέας του Ἁγίου Νικολάου ήταν ὁ π. Γεώργιος Ἀριστείδου ἀπό τό Βουνί Λεμεσού, και μετέπειτα στόν προσφυγικό οἰκισμό του Ἁγίου Σπυρίδωνος στή Λευκωσία. Ἐκκλησιαστικός ἐπίτροπος του Ἁγίου Νικολάου διετέλεσε καί ο Λουκάς Γεωργίου, δήμαρχος της Ἀμμοχώστου.

Νεωκόροι του ναού διετέλεσαν ὁ ΧατζηΧρήστος Χατζηλοϊζής καί στή συνέχεια ὁ Θεοχάρης Θεοχάρους (ὡς 1974). Καί οἱ δύο ἀπεβίωσαν στή Λεμεσό. Ο Δρ. Χατζηχριστοδούλου παραθέτει επίσης μαρτυρία του ἐγγονού του π. Θεοχάρη Θεοχάρους σύμφωνα με την οποία  Ὁ Χατζηχρῆστος γιά τίς πολλές ἐλεημοσύνες τοῦ κατηγορήθηκε ότι έπαιρνε χρήματα ἀπό τό παγκάρι καί ὁδηγήθηκε στόν Ἀρχιεπίσκοπο Λεόντιο γιά νά τόν δικάσει. Ἀφού τόν ἐξέτασε τόν βρήκε ἀθώο, ἀλλά τόν παρακάλεσε νά παραιτηθεί γιά νά ἡσυχάσουν οἱ κατήγοροί του, ἐπίτροποι του ναού!.

Η παράγκα του Ευάγγελου Λουίζου, 1973

Σεπτεμβρίου 10, 2017

Σε πρόσφατη συνάντηση στο Λονδίνο είχα την τύχη να συνομιλήσω με την Λένα Δραγούμη, σύζυγο του Μάρκου Δραγούμη. Ο Μάρκος Δραγούμης (1926-2011), ήταν Έλληνας αρθρογράφος και συγγραφέας και συνδεόταν με τον Γιώργο Σεφέρη μέσω της θείας του που ήταν παντρεμένη με τον Νομπελίστα ποιητή. Η κυρία Δραγούμη σήμερα ζεί στο Λονδίνο και έχει ιδρύσει στην Αθήνα την Στέγη Μάρκου Δραγούμη σε ένα παραδοσιακό αρχοντικό σπίτι στό κέντρο των Αθηνών (Μαιζωνος 38) στην μνήμη του Μάρκου Δραγούμη και των φιλελεύθερων ιδεών του. Το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών-Μάρκος Δραγούμης εστιάζεται στην Στέγη Μάρκου Δραγούμη.

Η οικογένεια Δραγούμη επισκέφθηκε την Αμμόχωστο το καλοκαίρι του 1973 σαν φιλοξενούμενη του Βαρωσιώτη ευπατρίδη Ευάγγελου Λουίζου. Η Λένα Δραγούμη έχει ευχάριστες αναμνήσεις απο την παραμονή της στο Βαρώσι. Η οικογένεια της διέμενε στο ξενοδοχείο Κίγκ Τζιώρτζ, δίπλα απο το καλοκαιρινό εξοχικό του Ευάγγελου Λουίζου , γνωστό σαν “η παράγκα του Λουίζου”.

IMG_0001

 

IMG_0003

Η παράγκα ήταν χτισμένη μεταξύ του ξενοδοχείου Κίγκ Τζιώρτζ και του παραθαλάσσιου κέντρου Ακταίον.

IMG_0004

IMG_0002

Αλλοι προσκεκλημένοι ήταν η χήρα του Σεφέρη, Μαρίκα, με την κόρη της Αννα Κρινού. Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης είναι ευγενής παραχώρηση της κυρίας Δραγούμη.

 

Πολύτιμες πληροφορίες για την ζωή του Ευάγγελου Λουίζου μας παραθέτει ο ερευνητής/συγγραφέας Γιάγκος Κλεόπας ο οποίος ευγενικά παραχώρησε το παρακάτω αδημοσίευτο του σύγγραμμα. Γράφει ο Γιάγκος Κλεόπας:

Ο Ευάγγελος Λουίζος (1913-1993) είναι ο τελευταίος γόνος, ίσως της πιο εύπορης και παλιάς οικογένειας της Αμμοχώστου, με αριστοκρατική καταγωγή από τους Αγγελάτους της Κεφαλληνίας. Γεννήθηκε το 1913. Παππούς του ήταν ο Χατζηβαγγέλης Λοΐζου (1840-1909), Δήμαρχος 1879-1882, εισήγαγε τη μανταρινιά το 1870, εκ των ιδρυτών το 1900 και πρώτος διευθυντής του Ταμιευτηρίου Σαλαμίς. Πατέρας του ο Λούης Ε. Λουίζου (1877-1941). Ο Λούης άλλαξε το όνομα από Λοΐζου σε Λουίζου, ενώ αργότερα ο Ευάγγελος το μετέτρεψε σε Λουίζος. Μητέρα του η Κλειώ Δ. Δημητρίου από γνωστή οικογένεια της Λάρνακας, η οποία πέθανε 40 μέρες μετά τον τοκετό στη Λευκωσία, σε ηλικία γύρω στα 27, και έτσι ο Ευάγγελος δεν γνώρισε μητέρα.

Αρχές της δεκαετίας του 1930 ο Ευάγγελος σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο, αλλά ουδέποτε άσκησε το δικηγορικό επάγγελμα, παρόλο που διατήρησε το γραφείο του πατέρα του στην περιοχή των Δικαστηρίων. Ο Ευάγγελος ήταν μεγαλοκτηματίας και επίσης ασχολείτο με την αγελαδοτροφία και την παραγωγή γάλακτος.

Εφημερίδα του Νοεμβρίου 1936 μας πληροφορεί: «Ο πλήρης μέλλοντος νέος δικηγόρος κ. Ευάγγελος Λ. Λοΐζου και η αβρά Δνις Αλίκη Δ. Σολωμονίδου έδωσαν αμοιβαίαν υπόσχεσιν γάμου». Ο αρραβώνας διαλύθηκε ύστερα από μερικά χρόνια. 25 περίπου χρόνια αργότερα, το 1962, ο Ευάγγελος παντρεύτηκε την κατά πολύ νεότερή του Γερμανίδα ζωγράφο Astrid Nehrig, όμως ο γάμος δεν κράτησε πολλά χρόνια.

Το 1937 φοίτησε με τον Οδυσσέα Ελύτη στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας. Το 1940 κατετάγη στον ελληνικό στρατό και πολέμησε στο αλβανικό και μακεδονικό μέτωπο. Μετά τη γερμανική κατοχή, υπηρέτησε ως εθελοντής στον αγγλικό στρατό, στη Μέση Ανατολή και στη Βόρειο Αφρική, και εκτελούσε καθήκοντα συνδέσμου μεταξύ του ελληνικού και του αγγλικού στρατού.

Ο ευπατρίδης, κοσμοπολίτης, μαικήνας Ευάγγελος Λουίζος έγινε γνωστός τόσο στην πόλη του όσο και ανά το παγκύπριο για την εκκεντρικότητα, τις ιδιορρυθμίες, την αριστοκρατική ιδιοσυγκρασία, αλλά και για την αξιόλογη προσφορά του στον πολιτισμό και την ανάπτυξη της Αμμοχώστου.

Υπήρξε μέλος της Ανόρθωσης για πολλές δεκαετίες. Το 1957 ιδρύεται η Εταιρεία Φίλων και Ερευνητών της Αμμοχώστου με πρωτοβουλία των Ανδρέα Πούγιουρου, Γιάννη Αναγνωστοπούλου, Ευάγγελου Λουίζου, Μήτσιου Μαραγκού, Κώστα Κύρρη, Παναγιώτη Κυδωνοπούλου, Γιώργου Φιλίππου-Πιερίδη και άλλων, με σκοπό την προαγωγή της ιστορικής έρευνας και γενικότερα την προβολή του πολιτισμού της Αμμοχώστου. Ο Ευάγγελος ήταν πρόεδρος του Οργανισμού Αναπτύξεως και Προόδου Πόλεως και Επαρχίας Αμμοχώστου, όπως μας θυμίζει ο Αντώνης Ηλιάκης: «και έμμισθος γραμματεύς ήμουν εγώ, με ηγεμονικό μηνιάτικο δέκα λιρών – σοβαρό ποσό τότε [δεκαετία 1950], αφού πλήρωνα τρεις λίρες μηνιαίως για δικό μου δωμάτιο». Άλλα μέλη της επιτροπής ήταν ο Μήτσος Μαραγκός, ο Μιχαήλ Μοντάνιος, ο Πόπας Κλεόπας, ο Πρόδρομος Παπαβασιλείου, ο Χαρίλαος Παντελίδης, ο Τάκης Γεωργίου κ.ά.

Ασχολήθηκε με ιστορικές έρευνες και ίδρυσε το 1966, με προτροπή του Σεφέρη, τον εκδοτικό οίκο Les editions L’ Oiseau με αξιόλογες εκδόσεις, όπως Το Μονόγραμμα του Οδυσσέα Ελύτη, που τυπώθηκε για πρώτη φορά στις Βρυξέλλες το 1971, απευθείας από φωτοτυπημένο χειρόγραφο, με την υπογραφή του ποιητή και με επιμέλεια του Jos Adam. Ο οίκος εξέδιδε κυπρολογικά κυρίως βιβλία, πολλά από τα οποία δώριζε σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες. Επανέκδωσε το μεσαιωνικό Xρονικό του Λεοντίου Mαχαιρά, τον Etienne de Lusignan, Description de toute lile de Cypre, τον Camille Enlart,  Lart gothique et la Renaissance en Chypre κ.ά. Το τελευταίο μεγάλο έργο που είχε αναλάβει πριν την εισβολή ήταν οι 12 τόμοι του έργου του de Mas Latrie που αφορά την ιστορία της μεσαιωνικής Κύπρου. Πολλά από τα πολύτιμα αυτά βιβλία έμειναν στο λιμάνι της Αμμοχώστου κατά την εισβολή του 1974 και άλλα στο Βέλγιο όπου γινόταν η εκτύπωση.

Ο ίδιος συνέγραψε συλλογή ποιημάτων, αρχικά πολυγραφημένη με τίτλο Ραψωδίες – Δύο  ή Τα Ποιήματα του Σολωμού Χατζηστυλλή (ψευδώνυμο), που το 2016 εκδόθηκε με τον τίτλο Σχέδιο για έξι Ραψωδίες, με πρωτοβουλία της Κλειώς Γ. Χατζηκώστα (εξαδέλφης του Ευάγγελου) και επιμέλεια του Πολύβιου Νικολάου. Έγραψε και επιστημονικές μελέτες:  Ανέκδοτοι Επιστολαί του δραγομάνου της Κύπρου Χατζηγεωργάκη Κορνεσίου, ΚΕΕ, Επετηρίς IV 1970-1971, και Ανέκδοτα Γράμματα (1779-1793) του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσάνθου, 1972.

 

Ήταν υπερήφανος για την επτανησιακή καταγωγή του και κατέβαλε πολλές προσπάθειες να εντοπίσει και καταγράψει λεπτομέρειες. Oι έρευνες που διεξήγαγε στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας και στα αρχεία της Κέρκυρας έφεραν στο φως πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληλογραφία του προγόνου του, Παναγή Αγγελάτου από την Άσσο της Κεφαλληνίας, Προξένου της Επτανήσου Πολιτείας και γιατρού στη Λάρνακα, με τον πρόεδρο της Γερουσίας της Επτανήσου Πολιτείας κόμη Αντώνιο Κομούτο το 1806 και με τον Γραμματέα της Επτανήσου Πολιτείας (από το 1803) και αργότερα Κυβερνήτη της Ελλάδας (1828-1831) κόμη Ιωάννη Καποδίστρια (με καταγωγή από την Κύπρο από πλευράς της μητέρας του Αδαμαντίνας Γονέμη).

Ο Ευάγγελος Λουίζος αναφέρεται στα έργα πολλών Ελλήνων λογοτεχνών, σε μερικά μάλιστα πρωταγωνιστεί ή είναι ο ήρωας. Γράφει ο Ευριπίδης Κλεόπας: «Ο Ανδρέας Καραντώνης τον αποκαλεί «Κύπριο πατριώτη, συνειδητό Έλληνα». Ο Αριστείδης Κουδουνάρης λέει ότι ο Ευάγγελος Λουίζος είναι ο ηγέτης της Κύπρου, χωρίς να έχει κανένα αξίωμα για να το κάνει αυτό. Στο ημιτελές μυθιστόρημα του Γ. Σεφέρη «Βαρνάβας Καλοστέφανος», πρωταγωνιστής είναι ο Ευάγγελος Λουίζος. Αναφέρεται επίσης στα «Τετράδια Ημερολογίου» του Γιώργου Θεοτοκά, ενώ πρωταγωνιστεί και στην «Ιερά Οδό» του Θεοτοκά, καθώς ο άνθρωπος με το ταξί που πάει για να καταταγεί στο μέτωπο, δεν είναι άλλος από τον Ευάγγελο Λουίζο. Στο ποίημα του Γ. Σεφέρη «Έγκωμη», είχε άμεση συμμετοχή, όπως άλλωστε γίνεται φανερό από την αλληλογραφία τους. Ανέκδοτα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη, αφιερωμένα στον Ευάγγελο. «Προς τον Ευάγγελον Λουίζον ευρισκόμενον εν Αμμοχώστω»… Για να μην αναφερθώ στο έργο νεό­τερων συγγραφέων όπως η Νίκη Μαραγκού. [Είναι ο πάνθηρας ζωντανός;]. Κατά τον Γιώργο Ευστρατιάδη, ο Ευάγγελος Λουίζος, είναι ο ευγενής ευπατρίδης και ελληνολάτρης, που δεν υπήρξε ούτε ποιητής, ούτε συγγραφέας ούτε καν ερευνητής. Ήταν ο αρχοντάνθρωπος του πνεύματος, ο αριστοκράτης της διανόησης».

Ανέπτυξε στενή φιλία με τους  Ελύτη και Σεφέρη, τους οποίους φιλοξένησε αρκετές φορές στο περίφημο αρχοντικό του στην οδό Ηρακλέους 14 και στην ΠαράγκαBungalow), το εξοχικό στην ωραία παραλία της πόλης. Ήταν επίσης φίλος και συνδεδεμένος με τον Κατσίμπαλη, τον Θεοτοκά και πολλούς άλλους Έλληνες και ξένους κορυφαίους πνευματικούς ανθρώπους.

Μετά την εισβολή, βρέθηκε πρόσφυγας στη Λευκωσία και για μια δεκαετία (1974-1984) εργάστηκε ως Πολιτιστικός Ακόλουθος στην Ελληνική Πρεσβεία, θέση στην οποία υπηρέτησαν και αξιόλογες μορφές των ελληνικών γραμμάτων. Το τελευταίο διάστημα της πολυκύμαντης και πολυσήμαντης ζωής του, ο Ευάγγελος ζούσε σε κακή κατάσταση υγείας, περιορισμένος στο διαμέρισμα της οδού Σπύρου Λάμπρου 1 και λεωφόρου Δημοσθένη Σεβέρη.

Στις 17.3.1993, ο άρχοντας αυτός της Αμμοχώστου, αλλά και πρωτεργάτης των γραμμάτων και των τεχνών, άφησε την τελευταία του πνοή, μακριά από την αγαπημένη του Αμμόχωστο, όπου εκείνος και οι πρόγονοί του έζησαν εποχές ευμάρειας και δόξας, ενώ παράλληλα πρόσφεραν πολλά και σημαντικά στην πόλη  τους. Τάφηκε στο κοιμητήριο του χωριού Φικάρδου, αντί στον εντυπωσιακά ωραίο, μαρμάρινο τάφο-μνημείο της οικογένειας στην Αμμόχωστο.

ΣΕΦΕΡΗΣ, ΕΛΥΤΗΣ  κ.ά.

Πιο γνωστός, όμως, ο Ευάγγελος υπήρξε χάρη στην εγκάρδια φιλία που τον συνέδεε του με τους νομπελίστες Έλληνες ποιητές Σεφέρη και Ελύτη, αλλά και με πολλούς άλλους γνωστούς Έλληνες και ξένους λογίους, συγγραφείς, καλλιτέχνες κλπ. Τους φιλοξενούσε στο σπίτι του και τους ξεναγούσε σε διάφορα ενδιαφέροντα σημεία της Κύπρου.

Γράφει ο Θεοδόσης Νικολάου: «Η πόλη μας είχε την ευτυχία και τη χαρά να φιλοξενήσει σημαντικούς πνευματικούς ανθρώπους, κι ανάμεσα σε πολλούς άλλους, τους ποιητές Γιώργο Σεφέρη και Οδυσσέα Ελύτη. Καλεσμένοι στην Κύπρο από το φίλο τους κ. Ευάγγελο Λ. Λουίζο έμειναν στο «σπίτι που πάει να γίνει φυτό», όπως έγραψε ο Σεφέρης, για το ωραίο αρχοντικό της οδού Ηρακλέους. Το γεγονός έχει μεγάλη σημασία, γιατί καρπός αυτής της παραμονής είναι τα ποιήματα του Σεφέρη «…Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν…» ή όπως αργότερα, δυστυχώς, μετονόμασε το βιβλίο του «Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄», που αναφέρονται στον κόσμο της Κύπρου. Αλλά και στον Ελύτη ανιχνεύουμε τις εμπειρίες της Κύπρου όπως στη «Μαρία Νεφέλη» και σε άλλα του κείμενα».

Σεφέρης  

Ο Λουίζος και ο Σεφέρης πρωτογνωρίστηκαν τη δεκαετία 1930, όταν ο πρώτος σπούδαζε στην Αθήνα. Ξανασυναντήθηκαν στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ως διπλωμάτης, ο Σεφέρης ταξίδεψε σε πολλές χώρες, όπως την Τουρκία, το Λονδίνο, τον Λίβανο, τη Συρία, το Ιράκ και την Ιορδανία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στις 6 Νοεμβρίου 1953,  πραγματοποίησε την πρώτη του επίσκεψη στην Κύπρο, η οποία διήρκεσε 34 μέρες. Ο Λουίζος είναι ο άνθρωπος που παρακίνησε τον Σεφέρη να επισκεφθεί την Κύπρο, τον φιλοξένησε και τον ξενάγησε σε πολλά πολιτιστικά μνημεία – κυρίως την Έγκωμη και τη Σαλαμίνα, όπου ο Σεφέρης εντυπωσιάστηκε από τη φυσική ομορφιά και τα αρχαιολογικά μνημεία, που τα εξυμνεί σε πολλά ποιήματά του. Επίσης ήλθε σε επαφή με τους ντόπιους κατοίκους και έπαιρνε σημειώσεις για την κυπριακή διάλεκτο. Δήλωσε ότι βρήκε έθιμα που μόνο από παιδί είχε γνωρίσει. Έβγαλε 145 φωτογραφίες ναών, αρχαιοτήτων, μνημείων, προσώπων, τοπίων, χωριών και πόλεων. Όταν το 1953 ο Σεφέρης επισκέφθηκε την Έγκωμη με τον Λουίζο, έγραψε το ποίημα Έγκωμη στη συλλογή του Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν… Ακολούθησαν ταξίδια τον Σεπτέμβριο του 1954 και τον Σεπτέμβριο του 1955, οπότε επίσης φιλοξενήθηκε από τον Λουίζο για λίγες βδομάδες, και μια σύντομη επίσκεψη το 1969 (έφθασε στη Λεμεσό με το πλοίο Απολλώνια).

Σημαντική είναι και η αλληλογραφία μεταξύ Σεφέρη και Λουίζου, μέρος της οποίας έχει δημοσιευτεί σε βιβλία, π.χ. Φώτης Δημητρακόπουλος, Σεφέρης, Κύπρος, επιστολογραφικά και άλλα, 2000. Στο βιβλίο αυτό υπάρχουν και πολλές φωτογραφίες του Σεφέρη και του Λουίζου από τις περιοδείες τους στην Κύπρο (στο εξώφυλλο η φωτογραφία του Σεφέρη με τον Λουίζο στον Αγιο Ιλαρίωνα το 1953) καθώς και κείμενα για το αρχοντικό του Λουίζου, τον έρωτά του με την Astrid Nehrig, κάποια έργα του,  και πληροφορίες από τα ταξίδια του Σεφέρη στην Κύπρο.

Τον Αύγουστο 1954 ο Σεφέρης αρχίζει να γράφει το μυθιστόρημά του Βαρνάβας Καλοστέφανος, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, το οποίο διαδραματίζεται στην Κύπρο με πρωταγωνιστή τον Λουίζο. Αλλά και στο ποιητικό του έργο εμπλέκεται ο Λουίζος μερικές φορές.

Ο Σεφέρης αποκαλούσε τον αρχοντάνθρωπο του Βαρωσιού «μάστρο». Ο Λουίζος ήταν η αιτία που ο Σεφέρης αγάπησε τόσο πολύ την Κύπρο, σαν δεύτερη πατρίδα του. Τη δεκαετία του 1950, αλλά και όταν ήταν Πρέσβης της Ελλάδας στο Ηνωμένο Βασίλειο, την περίοδο πριν από τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, ασχολήθηκε με το Κυπριακό. Η αγάπη του για την Κύπρο εκφράζεται με διάφορους τρόπους σε πολλά ποιήματά του (τα κυπριακά ποιήματα), καθώς και στα ημερολόγια και την αλληλογραφία του.

Ελύτης

Το 1937, την εποχή του δικτατορικού καθεστώτος Μεταξά, ο Ευάγγελος Λουίζος και ο Οδυσσέας Ελύτης συνυπηρέτησαν για 9 μήνες στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών στο Παλαιό Φρούριο της Κέρκυρας («απομονωμένος επάνω στο Φρούριο», γράφει ο Ελύτης στα Ανοιχτά χαρτιά). Η φιλία τους διατηρήθηκε για πολλά χρόνια. Σε διάφορα βιβλία για τον Ελύτη συχνά αναφέρεται και ο Λουίζος, μαζί με άλλους φίλους του Ελύτη, όπως ο Lawrence Durrell, ο Εμπειρίκος, ο Καραγάτσης, ο Κερκυραίος λόγιος και δημοσιογράφος Κώστας Δαφνής και άλλοι σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών. Μάλιστα ο Λουίζος, «ο νεαρός εύπορος δικηγόρος από την Αμμόχωστο» χρηματοδότησε το περιοδικό Τα Νέα Γράμματα, γύρω από το οποίο ήταν συγκεντρωμένοι πολλοί λόγιοι που αργότερα ονομάστηκαν «γενιά του ’30».

Χρόνια αργότερα ο Ευάγγελος φιλοξένησε τον Ελύτη όταν επισκεπτόταν την Κύπρο, στο αρχοντικό του. Εκεί εμπνεύστηκε και εργάστηκε για τις ποιητικές συλλογές του Μαρία Νεφέλη, Το Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη Ομορφιά και Το Μονόγραμμα.

Άλλοι

Πέρα τους δύο μεγάλους νομπελίστες ποιητές, ο Λουίζος διατηρούσε, από τα νιάτα του, φιλικούς δεσμούς και με πολλούς άλλους ανθρώπους των γραμμάτων από την Ελλάδα, όπως ο Κατσίμπαλης, ο Καραντώνης, ο Αντωνίου, ο Γ. Π. Σαββίδης, ο Θεοτοκάς. Από τη δεκαετία του 1930 αποτελούσε μέλος του κύκλου του λογίου Κατσίμπαλη (όπως και ο Σεφέρης). Υπήρξε συνδαιτυμόνας σε πολλές «κρασοκατανύξεις» (με πρωταγωνιστή τον Κατσίμπαλη) και συναναστρεφόταν με όλους αυτούς, όπως μαρτυρούν και οι έξι επιστολές του προς τον συνομήλικό του Καραντώνη, που δείχνουν τη φιλία τους και την εκτίμηση που τρέφει για τον γνωστό κριτικό. Θεωρεί ότι αυτός συνέβαλε στην καθιέρωση του Σεφέρη και του Ελύτη, και  διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην απονομή σε αυτούς του βραβείου νομπέλ. Σε επιστολή του το 1963 ο Ευάγγελος γράφει χαρακτηριστικά: «Βέβαια τώρα θα βγουν πολλοί κοκόροι αλλά ο προφήτης του ποιητή ένας είναι». Διατηρούσε επίσης φιλικές σχέσεις με πολλούς ξένους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών στην Κύπρο, Αγγλία, Ελλάδα, Ιταλία, κλπ.

 

Ενας άπορος βιοπαλαιστής και η δεκατετραμελής οικογένεια του…Βαρώσι 1934

Αύγουστος 20, 2017

Τον Μάιο του 1934 ο Μουκτάρης Βαρωσίων Γιάγκος Κλεόπας και οι Αζάδες Ευθύμιος Χατζημηνά και Χαράλαμπος Λιασίδης συνέταξαν μια βεβαίωση προς υποστήριξη του Μιχαήλ Νικολάου, κουρέα και παιδονόμου Βαρωσίων. Το έγγραφο βεβαιώνει οτι ο Νικολάου έχει δεκατετραμελή οικογένεια και ότι η δουλειά του σαν κουρέας δεν αποδίδει τα πρός το ζήν.

IMG

Ο ρόλος του σαν παιδονόμος ήταν μάλλον σαν μερική απασχόληση και κατά πάσα πιθανότητα η βεβαίωση θα ήταν χρήσιμη για να διατηρήσει την δεύτερη δουλειά του σαν παιδονόμος.

Η ρομαντική άποψη ότι η ζωή στα χρόνια εκείνα ήταν μεν απλή αλλά ευτυχισμένη είναι λανθασμένη. Το κοινωνικό κράτος ήταν ανύπαρκτο και μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζούσε σε δύσκολες συνθήκες. Οι πολύτεκνες οικογένειες ήταν απότοκο της ανάγκης των γονιών να έχουν αρκετά παιδιά, ώστε στα γεράματα τους να υπάρχει μια ελπίδα υποτυπώδους στήριξης απο τα παιδιά τους. Ηταν βασικά η σύνταξη τους.

Μάλιστα τα παιδιά ήταν αναμενόμενο ότι θα έργάζονταν απο πλύ μικρή ηλικία για να συνεισφέρουν στην επιβίωση της οικογένειας. Καθ’ όλη την διάρκεια της Αγγλοκρατίας η παιδική έργασία ήταν σύνηθες φαινόμενο και σημαντικό μέρος της Κυπριακής οικονομίας. Στην διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου αιώνα οι εργοδότες δεν δήλωναν την εργασία των παιδιών, προς μεγάλο όφελος των εργοδοτών.

Εκτός απο την οικονομική άποψη, η παιδική έργασία είχε και σημαντικές κοινωνικές επεκτάσεις. Το σύστημα της ανδρικής μαθητείας (male apprenticeship) εφαρμοζόταν κατά κανόνα μέσα στην οικογένεια ώστε να υπάρχει διαδοχή στα τεχνικά η αγροτικά επαγγέλματα. Ο θεσμός της οικιακής υπηρεσίας αφορούσε κατά κανόνα τα κορίτσια που εργοδοτούνταν σαν υπηρέτριες στα σπίτια των αστών. Σε άλλες περιπτώσεις που οι γονείς δεν ήθελαν τις κόρες τους να γίνουν υπηρέτριες τις έστελλαν να υιοθετηθούν (οι λεγόμενες αναγιωτές ).

Οι υπηρέτριες στέλνονταν απο τις οικογένειες του για ενα ορισμένο χρονικό διάστημα ώστε να βοηθήσουν την οικογένεια τους και να αρχίσουν να αποταμιέυουν για την προίκα τους. Την τότε εποχή μια προίκα 40 με 50 λιρών ήταν συνηθισμένη ακόμα και για άπορες οικογένειες. Ο κανόνας ήταν για τον εργοδότη να καταθετει ένα μικρό ποσό για αυτόν τον σκοπό σε λογαριαμό στο όνομα του παιδιού. Στην πράξη όμως πολλοί γονείς (ίσως από ανάγκη) ξόδευαν τα λεφτά των κόρων τους. Ένα άλλο πρόβλημα ήταν η σεξουαλική παρενόχληση των υπηρετριών απο εργοδότες. Αυτό οδήγησε τους Αγγλους σε νομοθεσία (το 1936) για την προστασία των γυναικών σε οικιακή υπηρεσία.

Ξυπόλητη, αθίγγανη μάντισσα…1948

Ιουνίου 30, 2017

IMG_0001

‘Αποψη μιάς ανθρώπινης στιγμής στην Αμμόχωστο του μεταπολεμικής έποχής. Φωτογραφικό δελτάριο του Ανδρέα Σωτηρίου του 1948.

Αποψη του λιμανιού από τους βράχους του Κωνστάντια

Μαΐου 21, 2017

IMG_0001

Αποψη του λιμανιού από τους βράχους του Κωνστάντια. Φωτογραφικό δελτάριο του Τάκη Μουρέττου, μέσα της δεκαετίας του 1950.

Τα Ανθεστήρια

Μαΐου 7, 2017

Τα Ανθεστήρια, σαν οργανωμένη γιορτή της άνοιξης και των λουλουδιών, άρχισαν να γιορτάζονται στήν Αμμόχωστο γύρω στο 1915, όταν με πρωτοβουλία της διευθύντριας του Παρθεναγωγίου Βαρωςίων Ελένης Χατζηπέτρου ξεκίνησαν εκδηλώσεις και εορτασμοί στίς οποίες αρχικά συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες που έκαμναν παρέλαση σε στολισμένα άρματα η σε ομάδες.

Η καινοτομία βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στούς Βαρωσιώτες και έτσι η γιορτή τέθηκε υπο την προστασία των Δημοτικών αρχών των Βαρωσίων. Αναφέρει χαρακτηριστικά απο δημοσίευμα της εφημερίδας Ελευθερίας του 1918 ο Γιάγκος Κλεόπας στο βιβλίο του «Αμμόχωστος η Ατέλειωτη Ιστορία»:

«Η Πρωτομαγιά εωρτάσθη εφέτος εν τη πόλει ημών μετά πρωτοφανούς ζωηρότητος. Διωργανώθη εν τω κήπω «Ιωβιλαίω» τελετή ανθεστηρίων τη αξιεπαίνω πρωτοβουλία της ελλογ. διευθυντρίας του Παρθεναγωγείου ημών δ/δος Ελένης Χατζηπέτρου και προσήλθον εν τω φιλοκάλως εστολισμένω κήπω περί την 5 μ.μ. ώραν αι μαθήτριαι του Παρθεναγωγείου, ως και άπαντες οι πολίται. Ελληνικοί χοροί υπό μαθητριών και μουσικαί εκτελέσεις διά μαντολινάτας εποίκιλλον την εορτήν, εξ ης εισεπράχθησαν 11 λίραι υπέρ του «Φιλοπτώχου Συλλόγου» της πόλεώς μας.»

Διοργανωνόταν την Άνοιξη, συμβολίζοντας την αναγέννηση της φύσης, και περιλάμβανε τη θεαματική παρέλαση των ανθοστόλιστων αρμάτων (εμπνευσμένων από τη μυθολογία, αλλά και τη σύγχρονη επικαιρότητα) και την αναπαράσταση της Πομπής των Παναθηναίων, με τη συνοδεία φιλαρμονικών και με ελληνικούς χορούς και τραγούδια.

 

IMG_0004

Αναπαράσταση της πομπής των Παναθηναίων. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου 1950

 

Διεξαγόταν κυρίως στο στάδιο ΓΣΕ, με συμμετοχή πολλών μαθητών και μαθητριών από όλα τα σχολεία και των συλλόγων της πόλης.

 

IMG_0005

Άρμα με θέμα τον Γέρο Χρόνο. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου 1950

 

Ταυτόχρονα διεξάγονταν και γαϊδουροδρομίες, που από τη δεκαετία του 1930 αντικαταστάθηκαν από ποδηλατοδρομίες που διοργάνωνε η γνωστή εταιρία ποδηλάτων Raleigh .

 

IMG_0003

Μαθητές και Μαθήτριες στο Ελληνικό Γυμνάσιο πριν την παρέλαση. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου (αρχές δεκαετίας 1960)

 

 

 

IMG_0002

Η αρχή της πομπής των Παναθηναίων στο Ελληνικό Γυμνάσιο. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου (αρχές δεκαετίας 1960)

 

 

IMG_0001

Παραδοσιακοί χοροί στο ΓΣΕ. Φωτογραφικό δελτάριο Τάκη Γεωργίου γύρω στο 1960