Posts Tagged ‘Προσωπικότητες’

Η παράγκα του Ευάγγελου Λουίζου, 1973

Σεπτεμβρίου 10, 2017

Σε πρόσφατη συνάντηση στο Λονδίνο είχα την τύχη να συνομιλήσω με την Λένα Δραγούμη, σύζυγο του Μάρκου Δραγούμη. Ο Μάρκος Δραγούμης (1926-2011), ήταν Έλληνας αρθρογράφος και συγγραφέας και συνδεόταν με τον Γιώργο Σεφέρη μέσω της θείας του που ήταν παντρεμένη με τον Νομπελίστα ποιητή. Η κυρία Δραγούμη σήμερα ζεί στο Λονδίνο και έχει ιδρύσει στην Αθήνα την Στέγη Μάρκου Δραγούμη σε ένα παραδοσιακό αρχοντικό σπίτι στό κέντρο των Αθηνών (Μαιζωνος 38) στην μνήμη του Μάρκου Δραγούμη και των φιλελεύθερων ιδεών του. Το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών-Μάρκος Δραγούμης εστιάζεται στην Στέγη Μάρκου Δραγούμη.

Η οικογένεια Δραγούμη επισκέφθηκε την Αμμόχωστο το καλοκαίρι του 1973 σαν φιλοξενούμενη του Βαρωσιώτη ευπατρίδη Ευάγγελου Λουίζου. Η Λένα Δραγούμη έχει ευχάριστες αναμνήσεις απο την παραμονή της στο Βαρώσι. Η οικογένεια της διέμενε στο ξενοδοχείο Κίγκ Τζιώρτζ, δίπλα απο το καλοκαιρινό εξοχικό του Ευάγγελου Λουίζου , γνωστό σαν “η παράγκα του Λουίζου”.

IMG_0001

 

IMG_0003

Η παράγκα ήταν χτισμένη μεταξύ του ξενοδοχείου Κίγκ Τζιώρτζ και του παραθαλάσσιου κέντρου Ακταίον.

IMG_0004

IMG_0002

Αλλοι προσκεκλημένοι ήταν η χήρα του Σεφέρη, Μαρίκα, με την κόρη της Αννα Κρινού. Οι φωτογραφίες της παρούσας ανάρτησης είναι ευγενής παραχώρηση της κυρίας Δραγούμη.

 

Πολύτιμες πληροφορίες για την ζωή του Ευάγγελου Λουίζου μας παραθέτει ο ερευνητής/συγγραφέας Γιάγκος Κλεόπας ο οποίος ευγενικά παραχώρησε το παρακάτω αδημοσίευτο του σύγγραμμα. Γράφει ο Γιάγκος Κλεόπας:

Ο Ευάγγελος Λουίζος (1913-1993) είναι ο τελευταίος γόνος, ίσως της πιο εύπορης και παλιάς οικογένειας της Αμμοχώστου, με αριστοκρατική καταγωγή από τους Αγγελάτους της Κεφαλληνίας. Γεννήθηκε το 1913. Παππούς του ήταν ο Χατζηβαγγέλης Λοΐζου (1840-1909), Δήμαρχος 1879-1882, εισήγαγε τη μανταρινιά το 1870, εκ των ιδρυτών το 1900 και πρώτος διευθυντής του Ταμιευτηρίου Σαλαμίς. Πατέρας του ο Λούης Ε. Λουίζου (1877-1941). Ο Λούης άλλαξε το όνομα από Λοΐζου σε Λουίζου, ενώ αργότερα ο Ευάγγελος το μετέτρεψε σε Λουίζος. Μητέρα του η Κλειώ Δ. Δημητρίου από γνωστή οικογένεια της Λάρνακας, η οποία πέθανε 40 μέρες μετά τον τοκετό στη Λευκωσία, σε ηλικία γύρω στα 27, και έτσι ο Ευάγγελος δεν γνώρισε μητέρα.

Αρχές της δεκαετίας του 1930 ο Ευάγγελος σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στο Λονδίνο, αλλά ουδέποτε άσκησε το δικηγορικό επάγγελμα, παρόλο που διατήρησε το γραφείο του πατέρα του στην περιοχή των Δικαστηρίων. Ο Ευάγγελος ήταν μεγαλοκτηματίας και επίσης ασχολείτο με την αγελαδοτροφία και την παραγωγή γάλακτος.

Εφημερίδα του Νοεμβρίου 1936 μας πληροφορεί: «Ο πλήρης μέλλοντος νέος δικηγόρος κ. Ευάγγελος Λ. Λοΐζου και η αβρά Δνις Αλίκη Δ. Σολωμονίδου έδωσαν αμοιβαίαν υπόσχεσιν γάμου». Ο αρραβώνας διαλύθηκε ύστερα από μερικά χρόνια. 25 περίπου χρόνια αργότερα, το 1962, ο Ευάγγελος παντρεύτηκε την κατά πολύ νεότερή του Γερμανίδα ζωγράφο Astrid Nehrig, όμως ο γάμος δεν κράτησε πολλά χρόνια.

Το 1937 φοίτησε με τον Οδυσσέα Ελύτη στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών της Κέρκυρας. Το 1940 κατετάγη στον ελληνικό στρατό και πολέμησε στο αλβανικό και μακεδονικό μέτωπο. Μετά τη γερμανική κατοχή, υπηρέτησε ως εθελοντής στον αγγλικό στρατό, στη Μέση Ανατολή και στη Βόρειο Αφρική, και εκτελούσε καθήκοντα συνδέσμου μεταξύ του ελληνικού και του αγγλικού στρατού.

Ο ευπατρίδης, κοσμοπολίτης, μαικήνας Ευάγγελος Λουίζος έγινε γνωστός τόσο στην πόλη του όσο και ανά το παγκύπριο για την εκκεντρικότητα, τις ιδιορρυθμίες, την αριστοκρατική ιδιοσυγκρασία, αλλά και για την αξιόλογη προσφορά του στον πολιτισμό και την ανάπτυξη της Αμμοχώστου.

Υπήρξε μέλος της Ανόρθωσης για πολλές δεκαετίες. Το 1957 ιδρύεται η Εταιρεία Φίλων και Ερευνητών της Αμμοχώστου με πρωτοβουλία των Ανδρέα Πούγιουρου, Γιάννη Αναγνωστοπούλου, Ευάγγελου Λουίζου, Μήτσιου Μαραγκού, Κώστα Κύρρη, Παναγιώτη Κυδωνοπούλου, Γιώργου Φιλίππου-Πιερίδη και άλλων, με σκοπό την προαγωγή της ιστορικής έρευνας και γενικότερα την προβολή του πολιτισμού της Αμμοχώστου. Ο Ευάγγελος ήταν πρόεδρος του Οργανισμού Αναπτύξεως και Προόδου Πόλεως και Επαρχίας Αμμοχώστου, όπως μας θυμίζει ο Αντώνης Ηλιάκης: «και έμμισθος γραμματεύς ήμουν εγώ, με ηγεμονικό μηνιάτικο δέκα λιρών – σοβαρό ποσό τότε [δεκαετία 1950], αφού πλήρωνα τρεις λίρες μηνιαίως για δικό μου δωμάτιο». Άλλα μέλη της επιτροπής ήταν ο Μήτσος Μαραγκός, ο Μιχαήλ Μοντάνιος, ο Πόπας Κλεόπας, ο Πρόδρομος Παπαβασιλείου, ο Χαρίλαος Παντελίδης, ο Τάκης Γεωργίου κ.ά.

Ασχολήθηκε με ιστορικές έρευνες και ίδρυσε το 1966, με προτροπή του Σεφέρη, τον εκδοτικό οίκο Les editions L’ Oiseau με αξιόλογες εκδόσεις, όπως Το Μονόγραμμα του Οδυσσέα Ελύτη, που τυπώθηκε για πρώτη φορά στις Βρυξέλλες το 1971, απευθείας από φωτοτυπημένο χειρόγραφο, με την υπογραφή του ποιητή και με επιμέλεια του Jos Adam. Ο οίκος εξέδιδε κυπρολογικά κυρίως βιβλία, πολλά από τα οποία δώριζε σε ευρωπαϊκές βιβλιοθήκες. Επανέκδωσε το μεσαιωνικό Xρονικό του Λεοντίου Mαχαιρά, τον Etienne de Lusignan, Description de toute lile de Cypre, τον Camille Enlart,  Lart gothique et la Renaissance en Chypre κ.ά. Το τελευταίο μεγάλο έργο που είχε αναλάβει πριν την εισβολή ήταν οι 12 τόμοι του έργου του de Mas Latrie που αφορά την ιστορία της μεσαιωνικής Κύπρου. Πολλά από τα πολύτιμα αυτά βιβλία έμειναν στο λιμάνι της Αμμοχώστου κατά την εισβολή του 1974 και άλλα στο Βέλγιο όπου γινόταν η εκτύπωση.

Ο ίδιος συνέγραψε συλλογή ποιημάτων, αρχικά πολυγραφημένη με τίτλο Ραψωδίες – Δύο  ή Τα Ποιήματα του Σολωμού Χατζηστυλλή (ψευδώνυμο), που το 2016 εκδόθηκε με τον τίτλο Σχέδιο για έξι Ραψωδίες, με πρωτοβουλία της Κλειώς Γ. Χατζηκώστα (εξαδέλφης του Ευάγγελου) και επιμέλεια του Πολύβιου Νικολάου. Έγραψε και επιστημονικές μελέτες:  Ανέκδοτοι Επιστολαί του δραγομάνου της Κύπρου Χατζηγεωργάκη Κορνεσίου, ΚΕΕ, Επετηρίς IV 1970-1971, και Ανέκδοτα Γράμματα (1779-1793) του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Χρυσάνθου, 1972.

 

Ήταν υπερήφανος για την επτανησιακή καταγωγή του και κατέβαλε πολλές προσπάθειες να εντοπίσει και καταγράψει λεπτομέρειες. Oι έρευνες που διεξήγαγε στο Κρατικό Αρχείο Βενετίας και στα αρχεία της Κέρκυρας έφεραν στο φως πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληλογραφία του προγόνου του, Παναγή Αγγελάτου από την Άσσο της Κεφαλληνίας, Προξένου της Επτανήσου Πολιτείας και γιατρού στη Λάρνακα, με τον πρόεδρο της Γερουσίας της Επτανήσου Πολιτείας κόμη Αντώνιο Κομούτο το 1806 και με τον Γραμματέα της Επτανήσου Πολιτείας (από το 1803) και αργότερα Κυβερνήτη της Ελλάδας (1828-1831) κόμη Ιωάννη Καποδίστρια (με καταγωγή από την Κύπρο από πλευράς της μητέρας του Αδαμαντίνας Γονέμη).

Ο Ευάγγελος Λουίζος αναφέρεται στα έργα πολλών Ελλήνων λογοτεχνών, σε μερικά μάλιστα πρωταγωνιστεί ή είναι ο ήρωας. Γράφει ο Ευριπίδης Κλεόπας: «Ο Ανδρέας Καραντώνης τον αποκαλεί «Κύπριο πατριώτη, συνειδητό Έλληνα». Ο Αριστείδης Κουδουνάρης λέει ότι ο Ευάγγελος Λουίζος είναι ο ηγέτης της Κύπρου, χωρίς να έχει κανένα αξίωμα για να το κάνει αυτό. Στο ημιτελές μυθιστόρημα του Γ. Σεφέρη «Βαρνάβας Καλοστέφανος», πρωταγωνιστής είναι ο Ευάγγελος Λουίζος. Αναφέρεται επίσης στα «Τετράδια Ημερολογίου» του Γιώργου Θεοτοκά, ενώ πρωταγωνιστεί και στην «Ιερά Οδό» του Θεοτοκά, καθώς ο άνθρωπος με το ταξί που πάει για να καταταγεί στο μέτωπο, δεν είναι άλλος από τον Ευάγγελο Λουίζο. Στο ποίημα του Γ. Σεφέρη «Έγκωμη», είχε άμεση συμμετοχή, όπως άλλωστε γίνεται φανερό από την αλληλογραφία τους. Ανέκδοτα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη, αφιερωμένα στον Ευάγγελο. «Προς τον Ευάγγελον Λουίζον ευρισκόμενον εν Αμμοχώστω»… Για να μην αναφερθώ στο έργο νεό­τερων συγγραφέων όπως η Νίκη Μαραγκού. [Είναι ο πάνθηρας ζωντανός;]. Κατά τον Γιώργο Ευστρατιάδη, ο Ευάγγελος Λουίζος, είναι ο ευγενής ευπατρίδης και ελληνολάτρης, που δεν υπήρξε ούτε ποιητής, ούτε συγγραφέας ούτε καν ερευνητής. Ήταν ο αρχοντάνθρωπος του πνεύματος, ο αριστοκράτης της διανόησης».

Ανέπτυξε στενή φιλία με τους  Ελύτη και Σεφέρη, τους οποίους φιλοξένησε αρκετές φορές στο περίφημο αρχοντικό του στην οδό Ηρακλέους 14 και στην ΠαράγκαBungalow), το εξοχικό στην ωραία παραλία της πόλης. Ήταν επίσης φίλος και συνδεδεμένος με τον Κατσίμπαλη, τον Θεοτοκά και πολλούς άλλους Έλληνες και ξένους κορυφαίους πνευματικούς ανθρώπους.

Μετά την εισβολή, βρέθηκε πρόσφυγας στη Λευκωσία και για μια δεκαετία (1974-1984) εργάστηκε ως Πολιτιστικός Ακόλουθος στην Ελληνική Πρεσβεία, θέση στην οποία υπηρέτησαν και αξιόλογες μορφές των ελληνικών γραμμάτων. Το τελευταίο διάστημα της πολυκύμαντης και πολυσήμαντης ζωής του, ο Ευάγγελος ζούσε σε κακή κατάσταση υγείας, περιορισμένος στο διαμέρισμα της οδού Σπύρου Λάμπρου 1 και λεωφόρου Δημοσθένη Σεβέρη.

Στις 17.3.1993, ο άρχοντας αυτός της Αμμοχώστου, αλλά και πρωτεργάτης των γραμμάτων και των τεχνών, άφησε την τελευταία του πνοή, μακριά από την αγαπημένη του Αμμόχωστο, όπου εκείνος και οι πρόγονοί του έζησαν εποχές ευμάρειας και δόξας, ενώ παράλληλα πρόσφεραν πολλά και σημαντικά στην πόλη  τους. Τάφηκε στο κοιμητήριο του χωριού Φικάρδου, αντί στον εντυπωσιακά ωραίο, μαρμάρινο τάφο-μνημείο της οικογένειας στην Αμμόχωστο.

ΣΕΦΕΡΗΣ, ΕΛΥΤΗΣ  κ.ά.

Πιο γνωστός, όμως, ο Ευάγγελος υπήρξε χάρη στην εγκάρδια φιλία που τον συνέδεε του με τους νομπελίστες Έλληνες ποιητές Σεφέρη και Ελύτη, αλλά και με πολλούς άλλους γνωστούς Έλληνες και ξένους λογίους, συγγραφείς, καλλιτέχνες κλπ. Τους φιλοξενούσε στο σπίτι του και τους ξεναγούσε σε διάφορα ενδιαφέροντα σημεία της Κύπρου.

Γράφει ο Θεοδόσης Νικολάου: «Η πόλη μας είχε την ευτυχία και τη χαρά να φιλοξενήσει σημαντικούς πνευματικούς ανθρώπους, κι ανάμεσα σε πολλούς άλλους, τους ποιητές Γιώργο Σεφέρη και Οδυσσέα Ελύτη. Καλεσμένοι στην Κύπρο από το φίλο τους κ. Ευάγγελο Λ. Λουίζο έμειναν στο «σπίτι που πάει να γίνει φυτό», όπως έγραψε ο Σεφέρης, για το ωραίο αρχοντικό της οδού Ηρακλέους. Το γεγονός έχει μεγάλη σημασία, γιατί καρπός αυτής της παραμονής είναι τα ποιήματα του Σεφέρη «…Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν…» ή όπως αργότερα, δυστυχώς, μετονόμασε το βιβλίο του «Ημερολόγιο Καταστρώματος Γ΄», που αναφέρονται στον κόσμο της Κύπρου. Αλλά και στον Ελύτη ανιχνεύουμε τις εμπειρίες της Κύπρου όπως στη «Μαρία Νεφέλη» και σε άλλα του κείμενα».

Σεφέρης  

Ο Λουίζος και ο Σεφέρης πρωτογνωρίστηκαν τη δεκαετία 1930, όταν ο πρώτος σπούδαζε στην Αθήνα. Ξανασυναντήθηκαν στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ως διπλωμάτης, ο Σεφέρης ταξίδεψε σε πολλές χώρες, όπως την Τουρκία, το Λονδίνο, τον Λίβανο, τη Συρία, το Ιράκ και την Ιορδανία, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Στις 6 Νοεμβρίου 1953,  πραγματοποίησε την πρώτη του επίσκεψη στην Κύπρο, η οποία διήρκεσε 34 μέρες. Ο Λουίζος είναι ο άνθρωπος που παρακίνησε τον Σεφέρη να επισκεφθεί την Κύπρο, τον φιλοξένησε και τον ξενάγησε σε πολλά πολιτιστικά μνημεία – κυρίως την Έγκωμη και τη Σαλαμίνα, όπου ο Σεφέρης εντυπωσιάστηκε από τη φυσική ομορφιά και τα αρχαιολογικά μνημεία, που τα εξυμνεί σε πολλά ποιήματά του. Επίσης ήλθε σε επαφή με τους ντόπιους κατοίκους και έπαιρνε σημειώσεις για την κυπριακή διάλεκτο. Δήλωσε ότι βρήκε έθιμα που μόνο από παιδί είχε γνωρίσει. Έβγαλε 145 φωτογραφίες ναών, αρχαιοτήτων, μνημείων, προσώπων, τοπίων, χωριών και πόλεων. Όταν το 1953 ο Σεφέρης επισκέφθηκε την Έγκωμη με τον Λουίζο, έγραψε το ποίημα Έγκωμη στη συλλογή του Κύπρον, ου μ’ εθέσπισεν… Ακολούθησαν ταξίδια τον Σεπτέμβριο του 1954 και τον Σεπτέμβριο του 1955, οπότε επίσης φιλοξενήθηκε από τον Λουίζο για λίγες βδομάδες, και μια σύντομη επίσκεψη το 1969 (έφθασε στη Λεμεσό με το πλοίο Απολλώνια).

Σημαντική είναι και η αλληλογραφία μεταξύ Σεφέρη και Λουίζου, μέρος της οποίας έχει δημοσιευτεί σε βιβλία, π.χ. Φώτης Δημητρακόπουλος, Σεφέρης, Κύπρος, επιστολογραφικά και άλλα, 2000. Στο βιβλίο αυτό υπάρχουν και πολλές φωτογραφίες του Σεφέρη και του Λουίζου από τις περιοδείες τους στην Κύπρο (στο εξώφυλλο η φωτογραφία του Σεφέρη με τον Λουίζο στον Αγιο Ιλαρίωνα το 1953) καθώς και κείμενα για το αρχοντικό του Λουίζου, τον έρωτά του με την Astrid Nehrig, κάποια έργα του,  και πληροφορίες από τα ταξίδια του Σεφέρη στην Κύπρο.

Τον Αύγουστο 1954 ο Σεφέρης αρχίζει να γράφει το μυθιστόρημά του Βαρνάβας Καλοστέφανος, που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, το οποίο διαδραματίζεται στην Κύπρο με πρωταγωνιστή τον Λουίζο. Αλλά και στο ποιητικό του έργο εμπλέκεται ο Λουίζος μερικές φορές.

Ο Σεφέρης αποκαλούσε τον αρχοντάνθρωπο του Βαρωσιού «μάστρο». Ο Λουίζος ήταν η αιτία που ο Σεφέρης αγάπησε τόσο πολύ την Κύπρο, σαν δεύτερη πατρίδα του. Τη δεκαετία του 1950, αλλά και όταν ήταν Πρέσβης της Ελλάδας στο Ηνωμένο Βασίλειο, την περίοδο πριν από τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου, ασχολήθηκε με το Κυπριακό. Η αγάπη του για την Κύπρο εκφράζεται με διάφορους τρόπους σε πολλά ποιήματά του (τα κυπριακά ποιήματα), καθώς και στα ημερολόγια και την αλληλογραφία του.

Ελύτης

Το 1937, την εποχή του δικτατορικού καθεστώτος Μεταξά, ο Ευάγγελος Λουίζος και ο Οδυσσέας Ελύτης συνυπηρέτησαν για 9 μήνες στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών στο Παλαιό Φρούριο της Κέρκυρας («απομονωμένος επάνω στο Φρούριο», γράφει ο Ελύτης στα Ανοιχτά χαρτιά). Η φιλία τους διατηρήθηκε για πολλά χρόνια. Σε διάφορα βιβλία για τον Ελύτη συχνά αναφέρεται και ο Λουίζος, μαζί με άλλους φίλους του Ελύτη, όπως ο Lawrence Durrell, ο Εμπειρίκος, ο Καραγάτσης, ο Κερκυραίος λόγιος και δημοσιογράφος Κώστας Δαφνής και άλλοι σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και των τεχνών. Μάλιστα ο Λουίζος, «ο νεαρός εύπορος δικηγόρος από την Αμμόχωστο» χρηματοδότησε το περιοδικό Τα Νέα Γράμματα, γύρω από το οποίο ήταν συγκεντρωμένοι πολλοί λόγιοι που αργότερα ονομάστηκαν «γενιά του ’30».

Χρόνια αργότερα ο Ευάγγελος φιλοξένησε τον Ελύτη όταν επισκεπτόταν την Κύπρο, στο αρχοντικό του. Εκεί εμπνεύστηκε και εργάστηκε για τις ποιητικές συλλογές του Μαρία Νεφέλη, Το Φωτόδεντρο και η δέκατη τέταρτη Ομορφιά και Το Μονόγραμμα.

Άλλοι

Πέρα τους δύο μεγάλους νομπελίστες ποιητές, ο Λουίζος διατηρούσε, από τα νιάτα του, φιλικούς δεσμούς και με πολλούς άλλους ανθρώπους των γραμμάτων από την Ελλάδα, όπως ο Κατσίμπαλης, ο Καραντώνης, ο Αντωνίου, ο Γ. Π. Σαββίδης, ο Θεοτοκάς. Από τη δεκαετία του 1930 αποτελούσε μέλος του κύκλου του λογίου Κατσίμπαλη (όπως και ο Σεφέρης). Υπήρξε συνδαιτυμόνας σε πολλές «κρασοκατανύξεις» (με πρωταγωνιστή τον Κατσίμπαλη) και συναναστρεφόταν με όλους αυτούς, όπως μαρτυρούν και οι έξι επιστολές του προς τον συνομήλικό του Καραντώνη, που δείχνουν τη φιλία τους και την εκτίμηση που τρέφει για τον γνωστό κριτικό. Θεωρεί ότι αυτός συνέβαλε στην καθιέρωση του Σεφέρη και του Ελύτη, και  διαδραμάτισε καίριο ρόλο στην απονομή σε αυτούς του βραβείου νομπέλ. Σε επιστολή του το 1963 ο Ευάγγελος γράφει χαρακτηριστικά: «Βέβαια τώρα θα βγουν πολλοί κοκόροι αλλά ο προφήτης του ποιητή ένας είναι». Διατηρούσε επίσης φιλικές σχέσεις με πολλούς ξένους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών στην Κύπρο, Αγγλία, Ελλάδα, Ιταλία, κλπ.

 

Advertisements

Ενας άπορος βιοπαλαιστής και η δεκατετραμελής οικογένεια του…Βαρώσι 1934

Αύγουστος 20, 2017

Τον Μάιο του 1934 ο Μουκτάρης Βαρωσίων Γιάγκος Κλεόπας και οι Αζάδες Ευθύμιος Χατζημηνά και Χαράλαμπος Λιασίδης συνέταξαν μια βεβαίωση προς υποστήριξη του Μιχαήλ Νικολάου, κουρέα και παιδονόμου Βαρωσίων. Το έγγραφο βεβαιώνει οτι ο Νικολάου έχει δεκατετραμελή οικογένεια και ότι η δουλειά του σαν κουρέας δεν αποδίδει τα πρός το ζήν.

IMG

Ο ρόλος του σαν παιδονόμος ήταν μάλλον σαν μερική απασχόληση και κατά πάσα πιθανότητα η βεβαίωση θα ήταν χρήσιμη για να διατηρήσει την δεύτερη δουλειά του σαν παιδονόμος.

Η ρομαντική άποψη ότι η ζωή στα χρόνια εκείνα ήταν μεν απλή αλλά ευτυχισμένη είναι λανθασμένη. Το κοινωνικό κράτος ήταν ανύπαρκτο και μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζούσε σε δύσκολες συνθήκες. Οι πολύτεκνες οικογένειες ήταν απότοκο της ανάγκης των γονιών να έχουν αρκετά παιδιά, ώστε στα γεράματα τους να υπάρχει μια ελπίδα υποτυπώδους στήριξης απο τα παιδιά τους. Ηταν βασικά η σύνταξη τους.

Μάλιστα τα παιδιά ήταν αναμενόμενο ότι θα έργάζονταν απο πλύ μικρή ηλικία για να συνεισφέρουν στην επιβίωση της οικογένειας. Καθ’ όλη την διάρκεια της Αγγλοκρατίας η παιδική έργασία ήταν σύνηθες φαινόμενο και σημαντικό μέρος της Κυπριακής οικονομίας. Στην διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου αιώνα οι εργοδότες δεν δήλωναν την εργασία των παιδιών, προς μεγάλο όφελος των εργοδοτών.

Εκτός απο την οικονομική άποψη, η παιδική έργασία είχε και σημαντικές κοινωνικές επεκτάσεις. Το σύστημα της ανδρικής μαθητείας (male apprenticeship) εφαρμοζόταν κατά κανόνα μέσα στην οικογένεια ώστε να υπάρχει διαδοχή στα τεχνικά η αγροτικά επαγγέλματα. Ο θεσμός της οικιακής υπηρεσίας αφορούσε κατά κανόνα τα κορίτσια που εργοδοτούνταν σαν υπηρέτριες στα σπίτια των αστών. Σε άλλες περιπτώσεις που οι γονείς δεν ήθελαν τις κόρες τους να γίνουν υπηρέτριες τις έστελλαν να υιοθετηθούν (οι λεγόμενες αναγιωτές ).

Οι υπηρέτριες στέλνονταν απο τις οικογένειες του για ενα ορισμένο χρονικό διάστημα ώστε να βοηθήσουν την οικογένεια τους και να αρχίσουν να αποταμιέυουν για την προίκα τους. Την τότε εποχή μια προίκα 40 με 50 λιρών ήταν συνηθισμένη ακόμα και για άπορες οικογένειες. Ο κανόνας ήταν για τον εργοδότη να καταθετει ένα μικρό ποσό για αυτόν τον σκοπό σε λογαριαμό στο όνομα του παιδιού. Στην πράξη όμως πολλοί γονείς (ίσως από ανάγκη) ξόδευαν τα λεφτά των κόρων τους. Ένα άλλο πρόβλημα ήταν η σεξουαλική παρενόχληση των υπηρετριών απο εργοδότες. Αυτό οδήγησε τους Αγγλους σε νομοθεσία (το 1936) για την προστασία των γυναικών σε οικιακή υπηρεσία.

Το ενωτικό δημοψήφισμα του 1950…η αίτηση των Λιοπετριτών και μια σύντομη ανασκόπηση

Φεβρουαρίου 19, 2017

Οι τελευταίες μέρες ξανάφεραν την ιστορία του κυπριακού ενωτικού ζητήματος στο προσκήνιο, καθώς με αφορμή την ψήφιση από την Ολομέλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων κανονισμού για επετειακή αναφορά στα σχολεία για το ενωτικό δημοψήφισμα του Ιανουαρίου του 1950 προκλήθηκαν αρχικά πολιτικές αναταράξεις στο εσωτερικό πολιτικό μέτωπο και στη συνέχεια η διαμάχη μεταφέρθηκε στις συνομιλίες μεταξύ του Προέδρου της Δημοκρατίας και του ηγέτη τών Τουρκοκυπρίων.

Στην σημερινή ανάρτηση δεν θα εστιαστούμε στις εσωτερικές πολιτικές διαστάσεις, αν δηλαδή έπρεπε τα κόμματα του “ενδιάμεσου χώρου” να στηρίξουν μιαν πρόταση του ΕΛΑΜ στην συγκεκριμένη και πολύ ευαίσθητη χρονική στιγμή. Ούτε θα έξετάσουμε τις αντιδράσεις του Τουρκοκύπριου ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί, και τις τυχόν πολιτικές του σκοπιμότητες (εάν π.χ. η απόφαση της Βουλής για το ενωτικό δημοψήφισμα ήταν μία πρώτης τάξεως ευκαιρία καταξίωσής του ως “σκληρού” στην κοινότητά του).

Το ιστολόγιο, ως ιστορικός σκαπανέας, θα προσπαθήσει να διερευνήσει την ιστορική πτυχή του θέματος εστιαζόμενο στίς συνθήκες της περιόδου (καί με έμφαση στα τεκταινόμενα στην πόλη και επαρχία Αμμοχώστου).

Στό αρχείο εγγράφων της συλλογής Golden Sands βρίσκεται η αίτηση των Λαικών Οργανώσεων Λιοπετρίου ημερομηνίας 21 Φεβρουαρίου 1949 πρός τον επαρχιακό Διοικητή Αμμοχώστου.

img_4799

Η Αιτηση των Λιοπετριτών

 

Συνημμένη και αγγλική μετάφραση.

img_0001

Αναφέρει ο υπογράφων πρόεδρος της συγκέντρωσης, Γιαννής Ττόφας:

Η συγκέντρωση Λαικών Οργανώσεων του χωρίου Λιοπετρίου λαβούσα χώρα την 20/2/1949 και ώραν 11π.μ. στο οίκημα του αγροτικού Συλλόγου Ελπίς Λιοπετριού ψηφίχει και εγκρίνει τα ακόλουθα:

  • Να φύγουν τα Αγγλικά στρατεύματα απο τον τόπο μας
  • Να σταματήσουν όλες οι προσπάθειες και εργασίες για μετατροπή του τόπου μας σε πολεμική βάση
  • Να καταργηθούν όλοι οι ανελεύθεροι νόμοι και να αποφυλακισθούν όλοι οι Λαικοί Αγωνιστές
  • Ζητούμε να παραχωρηθεί η Ελληνική Κύπρος στην μητέρα Ελλάδα κατόπιν των θυσιών που πρόσφερε αυτή για την Λευτεριά όλης της ανθρωπότητος καί σύμφωνα με τις διακυρήξεις και υπογραφάς της κυβέρνησης την οποίαν εσείς αντιπροσωπεύετε.

 

Η συγκέντρωση εξουσιοδοτεί τον Κύριο Πρόεδρο της συγκέντρωσης να υπογράψει και να αποστείλει το παρόν ψήφισμα.

Ενα αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό της αίτησης είναι η αναφορά στο σύνολο των Λαικών οργανώσεων του χωριού. Αυτό, σύν η αναφορά στο “σταμάτημα των προσπαθειών για μετατροπή του νησιού σε πολεμική βάση” δείχνουν μια συνεργασία (η προσήλωση σε ενα κοινό σκοπό) τών Δεξιών και Αριστερών παρατάξεων της τοπικής κοινωνίας – ένα ασυνήθηστο γεγονός στην εξαιρετικά πολωμένη κατάσταση της εποχής.

Ποιά λοιπόν ήταν η πολιτική ατμόσφαιρα της εποχής; Η αφήγηση μας ξεκινά με μια περίληψη των συμβάντων τήν περίοδο 1947-1948 όταν διεξήχθηκαν οι διεργασίες της Διασκεπτικής συνέλευσης για την έγκριση συντάγματος.

Στίς 8/8/1947 ο Κυρηvείας Μακάριoς απoκλείει συμμετoχή στη Διασκεπτική και επιμέvει σε έvωση και μόvo έvωση εvώ η Αριστερά επιμέvει σε κατoχυρωμέvη απoχή από τηv Διασκεπτική, δηλαδή κoιvόv αγώvα και διακoπή κάθε συvεργασίας με τηv τoπική Κυβέρvηση. Διαδοχικά, ο Iωάvvης Κληρίδης και άλλα στελέχη και συvεργάτες της Αριστεράς απαvτoύv θετικά στηv πρόκληση τoυ Κυβερvήτη για συμμετoχή στη Διασκεπτική ξεκαθαρίζovτας ότι αυτό δεv απoτελoύσε έvδειξη απoδoχής συvτάγματoς με αvτάλλαγμα τηv Εvωση.

Την 1η Νοεμβρίου 1947 άρχισαv oι εργασίες της Διασκεπτικής με τη συμμετoχη 18 κυπρίωv της Αριστεράς και μερικώv της Δεξιάς ως και τoυρκoκυπρίωv αλλά με τηv απoχή της Εθvαρχίας. Η Διασκεπτική συvέρχεται και στη Δεύτερη συvεδρία στηv oπoία εκφράζoυv τις απόψεις τoυς oι Iωάvvης Κληρίδης, Πλoυτής Σέρβας και Iρφάv Χoυσεϊv. Πολύ σύντομα διακρίνονται διαφωvίες Ελλήvωv και Τoύρκωv στη Διασκεπτική oι oπoίoι (Τουρκοκύπριοι) επιμέvoυv σε περιoρισμέvη αυτovoμία γιατί φoβoύvται ότι η πλήρης αυτovoμία θα oδηγήσει στηv Εvωση της Κύπρoυ με τηv Ελλάδα.

Τον Ιανουάριο του 1948 μια απoστoλή τoυ ΑΚΕΛ αvαχωρεί στo Λovδίvo για επαφές και για vα πάρει διευκριvήσεις από τη Βρετταvική Κυβέρvηση για τoυς όρoυς εvτoλής της Διασκεπτικής συvέλευσης. Τον Μάιο ο υφυπoυργός Απoικιώv Jones συvoδεύει τηv απάvτηση τoυ στα ελληvικά μέλη της Διασκεπτικής Συvέλευσης τα oπoία ζητoύσαv διευκριvήσεις για τoυς όρoυς εvτoλής της Συvέλευσης με vέo λεπτoμερές σύvταγμα. Αμέσως η Εθvαρχία με διάγγελμα της απoρρίπτει τη vέα πρόταση της Βρετταvίας για τo vέo σύvταγμα πoυ υπoβλήθηκε στηv Διασκεπτική Συvέλευση. Επίσης η Κ. Ε. Επιτρoπή τoυ ΑΚΕΛ απoφασίζει ύστερα από 48ωρη συvεδρία ότι oι συvταγματικές πρoτάσεις πoυ υπoβλήθηκαv στη Διασκεπτική αvτιστρατεύovται τα λαϊκά συμφέρovτα, δεv περιέχoυv oυσιαστικές ελευθερίες και συγκεvτρώvoυv όλες τις εκτελεστικές εξoυσίες στov Κυβερvήτη. Λίγες μέρες μετά τo ΑΚΕΛ επαvαλαμβάvει στη Διασκεπτική ότι δεv δέχεται τις συταγματικές πρoτάσεις. Τις πρoτάσεις απoρρίπτει και o Iωάvvης Κληρίδης. Στήν αντίπερα όχθη ο Ραoύφ Ντεvκτάς και άλλoι τoυρκοκύπριοι αvτιπρόσωπoι τάσσovται υπέρ τoυ σχεδίoυ συvτάγματoς εvώ η πλειoψηφία τάσσεται τελικά σε ψηφoφoρία υπέρ τoυ συvτάγματoς πρίν την κατάρρευση της Διασκεπτικής Συvέλευσης κατά τηv έκτη συvεδρία της τον Αύγουστο του 1948.

Με τη κατάρρευση της Διασκεπτικής Συvέλευσης τo ΑΚΕΛ απάvτησε στις πρoτάσεις της βρετταvικής κυβέρvησης με δικό τoυ Σύvταγμα (με εκλoγές με τηv αvαλoγική με υπoυργικό και πρωθυπoυργό) πoυ κατάρτισαv oι ειδικoί τoυ Κόμματoς, παρόλov ότι γvώριζαv ότι ήταv πoλύ δύσκoλo vα πρoωθήσει στις συvθήκες πoυ επικρατoύσαv. Η πολιτική του ΑΚΕΛ για αυτοκυβέρνηση εγκαταλείπεται λίγους μήνες μετά όταν τον Δεκέμβριο του 1948 Ο Γ. Γ. τoυ ΑΚΕΛ Φιφής Iωάvvoυ επιστρέφει από μυστικό ταξίδι στηv Ελλάδα και τo αvτάρτικo όπoυ παίρvει oδηγίες από τo Κoμμoυvιστικό Κόμμα Ελλάδας για αλλαγή γραμμής υπέρ της Εvωσης χωρίς σταθμoύς και αυτoκυβέρvηση (βλέπε την ανάρτηση του ιστολογίου  “Οι κομμουνιστές ειναι πάντα πρώτοι στήν παρέλαση”…Οδός Ερμού, Βαρώσι 1949 )

Τον Σεπτέμβριο του 1949 ο Κιτίoυ Μακάριoς (μετέπειτα Μακάριος Γ΄) συζητεί τo Κυπριακό στηv Αθήvα και επιστρέφει με μελέτη για διεvέργεια Δημoψηφίσματoς. Η στροφή του ΑΚΕΛ πρός την ένωση δεν βοήθησε την διαρραγή της αντιπαλότητας μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς. Η Εθvαρχία αρvείται συvεργασία με τo ΑΚΕΛ τo oπoίo απoστέλλει υπόμvημα στov ΟΗΕ και δραστηριoπoιείται για Δημoψήφισμα. Η Εθvαρχία απoρρίπτει εισηγήσεις της Αριστεράς για συvεργασία τovίζovτας ότι αυτό δεv μπoρεί vα γίvει με αvθρώπoυς «πoυ κατεπρόδωσαv τov εvωτικό αγώvα τoυ Ελληvικoύ Κυπριακoύ λαoύ».

 

Παρά ταύτα τον Νοέμβριο του 1949 τo ΑΚΕΛ υπoβάλλει υπόμvημα στov ΟΗΕ με τo oπoίo διακηρύττει τηv ελληvικότητα της Κύπρoυ. Η κιvητoπoίηση τoυ ΑΚΕΛ για απoστoλή υπoμvήματoς στα Ηvωμέvα Εθvη με τo oπoιο επισημαιvόταv η ελληvικότητα της Κύπρoυ και τovιζόταv o εvωτικός αγώvας τωv Κυπρίωv, πoυ πήρε τη μoρφή «εvωτικoύ δημoψηφίσματoς», πoυ απoτελoύσε τηv πρώτη πρoσφυγή Κυπρίωv στo Διεθvή Οργαvισμό για τo Κυπριακό, έφερε απoτελέσματα. Αυτό πoυ πέτυχε ήταv vα υπoχρεώσει τηv Εθvαρχία ή τηv έκαμε vα επισπεύσει απόφαση της για διεvέργεια δημoψηφίσματoς υπέρ της Εvωσης για τo oπoίo γιvόταv λόγoς από πoλλά χρόvια, αλλά δεv πρoωθείτo η ιδέα εv αvαμovή φιλικής διευθέτησης τoυ κυπριακoύ μεταξύ της Ελλάδας και της Αγγλίας μέσα στα συμμαχικά πλαίσια.

Η κινητοποίηση της Αριστεράς συμπεριλάμβανε μεγάλα συλλαλητήρια στην Λευκωσία και Βαρώσι όπου πρωτοστάτησε ο νεοεκλεγείς Γενικός Γραμματέας του ΑΚΕΛ Εζεκίας Παπαιωάννου. Στη συγκέvτρωση πoυ έγιvε στo Βαρώσι εγκρίθηκε και ψήφισμα πρoς τηv Εθvαρχία με τo oπoίo καλείτo vα δεχθεί τις πρoτάσεις τoυ ΕΑΣ. Η Εθvαρχία τραβoύσε τo δρόμo της πρoφασιζόμεvη ότι δεv λάμβαvε υπόψη τηv Αριστερά. Ωστόσo σε πoλυ σύvτoμo χρovικό διάστημα, πήρε τηv πρωτoβoυλία και πρoκήρυξε τη διεvέργεια δημoψηφίσματoς για τηv Εvωση, πρoφαvώς για vα πάρει τα ηvία από τηv Αριστερά εvώ αργότερα o Κιτίoυ Μακάριoς, μετέπειτα Αρχιεπίσκoπoς Γ αvέλαβε έvτovo αγώvα για κατάθεση πρoσφυγής της Κύπρoυ από τηv ελληvική Κυβέρvηση στα Ηvωμέvα Εθvη.

Τo δημoψήφισμα είχε πρoγραμματισθεί vα γίvει από τις 15-22 Iαvoυαρίoυ 1950, αλλά oι περισσότερoι είχαv ψηφίσει από τηv πρώτη κιόλας ημέρα. Ο λαός καλείτo vα ψηφίσει πάvω σε δύo έγγραφα.

Στo έvα αvαφερόταv:

«Δημoψήφισμα 15-22 Iαvoυαρίoυ, 1950. Αξιoύμε Εvωση της Κύπρoυ με τηv Ελλάδα».

Στo άλλo αvαφερόταv επίσης:

«Δημoψήφισμα 15-22 Iαvoυαρίoυ, 1950. Εvιστάμεθα στηv Εvωση της Κύπρoυ με τηv Ελλάδα».

Τα απoτελέσματα τoυ δημoψηφίσματoς ήταv εvτυπωσιακά μεv αλλά αvαμέvovταv. Από τoυς 224,747 ψηφoφόρoυς πoυ ήσαv εγγεγραμμέvoι ψήφισαv 215,108 δηλαδή τo 95.73%. Τo υπόλoιπo 4.27% απoτελoύσαv απoχή και όχι αvτίδραση πρoς τηv Εvωση.

Κατά την διάρκεια της εκστρατείας για το ενωτικό δημοψήφισμα η Εθναρχία επικεντρώθηκε στίς προσδοκίες των Ελληνοκυπρίων για την ένωση βασικά αγνοώντας τις απόψεις των Τουρκοκυπρίων. Ήταν, όμως, δικαιολογημένοι οι “φόβοι” των Τ/κ για το ενωτικό δημοψήφισμα του 1950; ο ιστορικός Πέτρος Παπαπολυβίου, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου αναφέρει (σε πρόσφατο άρθρο του στην εφημερίδα Φιλελεύθερος) ότι η τότε ηγεσία των Ελλήνων της Κύπρου επιχείρησε να δώσει κάποιες απαντήσεις. Ο Παπαπολυβίου αναφέρει ότι πιο πειστικά ήταν όσα αναφέρονταν στην προκήρυξη της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ προς τους “Αρμένηδες και τους Τούρκους της Κύπρου” (11 Ιανουαρίου 1950): “Η μάχη του δημοψηφίσματος δεν είναι μόνο μάχη για την εθνική και κοινωνική λευτεριά του ελληνικού λαού της Κύπρου. Είναι ταυτόχρονα μάχη για τη δική σας εθνική, κοινωνική πρόοδο κ’ ευημερία. Ο ιμπεριαλισμός είναι εκμεταλλευτής και καταπιεστής όλων, Ελλήνων, Τούρκων και Αρμένηδων. Σταθείτε βοηθοί και συναγωνιστές αυτών, που αγωνίζονται για τη λευτεριά και την ευημερία όλων των Κυπρίων”. Αυτό ήταν το πνεύμα της εποχής.

Ο Παπαπολυβίου μας αναφέρει επίσης ότι το πνεύμα της δεκαετίας του 1960 έδειχνε μια κάπως διαφοροποιημένη στάση της Αριστεράς για το όλο θέμα; Μας παραθέτει τον επίλογο του κύριου άρθρου της “Χαραυγής”, με τίτλο “15 χρόνια”, της 15ης Ιανουαρίου 1965: “Όταν ψηφίζαμε στο δημοψήφισμα, μια και καθαρή ήταν η αξίωσή μας: η Κύπρος να ενωθεί με την Ελλάδα. Αλλά η Κύπρος ακέραιη. Τότες δεν υπήρχαν δικαιώματα ξένης επέμβασης. Ουσιαστικά δεν υπήρχαν ούτε βάσεις. Κι ο λαός μας ούτε καν μπορούσε να διανοηθεί ότι η Ένωση θα σήμαινε και ξένες βάσεις ή διαμελισμούς. Σήμερα ο αγώνας συνεχίζεται με το ίδιο αίτημα, που πρέπει όμως να περάσει μέσα από ζυριχικούς λαβύρινθους και τα καρκινώματα των επιδρομικών βάσεων. Για να βγούμε σώοι και αβλαβείς χρειάζεται ν’ ακολουθήσουμε πιστά τον μίτο, που εμείς δέσαμε στην αφετηρία του αγώνα – τη γραμμή που χαράξαμε και που οδηγεί στην πλήρη και αδέσμευτη ανεξαρτησία, από την οποία θα οδηγηθούμε στο δεύτερο και τελευταίο δημοψήφισμα. Το δημοψήφισμα που θα σημάνει την οριστική και πλήρη δικαίωση των πόθων μας”.

Καλά Χριστούγεννα και ευτυχές το νέο έτος…με την ευχετήρια κάρτα του ιερέα της Παναγίας της Λύσης 1962

Δεκέμβριος 24, 2016

Ένα σπάνιο φωτογραφικό δελτάριο της Παναγίας της Λύσης των αρχών της δεκαετίας του 1960.

img_0001

Η εκκλησία χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Ιάκωβο Παύλου, τον φημισμένο Μάστρε Γιακουμή, ο οποίος “αρχιτεκτόνισε” και έκτισε την εκκλησία. Ο Μάστρε Γιακουμής ανέβαινε στο άλογο και πήγαινε στην Αμμόχωστο, μελετούσε την εκκλησία του Αγ. Νικολάου που είχε σαν πρότυπο του και στην συνέχεια εφάρμοζε την τεχνική του.

img_0002

Το αναμνηστικό δελτάριο είναι υπογραμμένο από τον ιερέα της Παναγίας της Λύσης ο οποίος στέλνει τις ευχές του στον Πατήρ Βαρνάβα στο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα στην Σαλαμίνα.

 

 

Οι ταραχές των Οκτωβριανών στο Ριζοκάρπασο (1931)…η απολογία του Μουχτάρη της Αγίας Τριάδας

Οκτώβριος 22, 2016

Στην περιληπτική ανάρτηση για τα συμβάντα στην επαρχία Αμμοχώστου έγινε αναφορά στα αντίποινα που επέβαλαν οι αποικιοκρατικές αρχές σε κοινότητες. Μιά απο τις δραστηριότητες που απαγορεύτηκαν ήταν και το κτύπημα των καμπάνων. Ο λόγος ήταν η υποψία των αρχών οτι το κτύπημα της καμπάνας μπορούσε να αποτελέσει σήμα στον πληθυσμό για διαδηλώσεις.

Στις 27 Οκτωβρίου 1931, ώραν πέντε και τέταρτον μετά μεσημβρίαν εκτύπησε η καμπάνα της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας. Η πληροφορία έφτασε στα αυτιά του επαρχιακού διοικητή Αμμοχώστου ο οπίος έστειλε επιστολή στον μουχτάρη της ενορίας της Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου ζητώντας εξηγήσεις και απειλώντας τιμωρητικά μέτρα.

Ο Μουχτάρης συνέγραψε πεντασέλιδη επιστολή που μας παραθέτει μια πολύτιμη καταγραφή των γεγονότων, των οργανωτών των ταραχών αλλά και τις ίντριγκες που δημγιουργήθηκαν μεταξύ των κοινοτικών αρχών (μουχτάρηδων, αζάδων, αγροφύλακων) και των οργανωτών των ταραχών, διαδηλώσεων και ανυπακοής (όπως την κλοπή του άλατος που αποτελούσε τότε κυβερνητικό μονοπώλιο).

Η επιστολή, μέρος του αρχείου ιστορικών εγγράφων της συλλογής, παρατίθεται στο σύνολο της για όσους αναγνώστες ενδιαφέρονται για όλες τις λεπτομέρειες (οι σελίδες μεγεθύνονται με κλίκ πάνω στην κάθε μια).

Αρχίζει ο Μουχτάρης:

 

 

“Εντιμε Κύριε”

“…εκτύπησεν η καμπάνα κι αμέσως εγώ με τον επίτροπον της εκκλησίας Νικόλαν Φελλάν, με τον αγροφύλακαν Κώσταν Χατζηπαναγήν και τον Ιωάννην Ττοφή Μηλούς ως Αζάν ετρέξαμεν κι έσταματήσαμεν το κτίπως της καμπάνας.”

Όπως φαίνεται οι ενέργειες του Μουχτάρη και της συνοδείας του εξόργισαν το πλήθος.

“Επιστρέφοντες απο την εκκλησίαν είδομεν σηνιθρισμένους πολλούς εις το κέντρον με συμεοφόρον τον Νικόλαν Πιερή Χομιανής και ζητούντες να μεταβώ μαζήν τους είς Λεκώ. Εγώ τους απήντησα οτι είναι αδύνατον να τους ακολουθήσω κι πολλοί εξ αυτών εζήτησνα να με συλλάβουν καταναγγαστικώς να με πάρουν είς το Λεκώ δια να δοσω παραίτησην.”

Στην δεύτερη σελίδα ο Μουχτάρης εξηγεί πως όλοι οι μουχτάρηδες, αγροφύλακες και αζάδες μαζεύτηκαν στον (αστυνομικό) σταθμό στο κέντρο του Λεκού όπου το πλήθος εζήτησε την μαζική τους παραίτηση.

 

 

“Εις εκ των Μουκταρών Χριστόδουλος Γ. Πτωχόπουλλος τους εσίστισεν την προσοχήν τους να μήν προβούν εις την καταστροφήν κυβερνητικής περιουσίας, ούτε κυβερνητικόν υπάλληλον να απειλήσουν κι αύριον να δόσουμεν παραίτησην είς την κυβέρνισην…”

Ο Μουχτάρης όμως αναφέρει οτι οι προσπάθεις κατευνασμού του πλήθους ήταν μάταιες.

“Μετά ολίγα λεπτά το πλήθος όλον εισήλθεν είς το καφενείον κι επι κεφαλής ο Νικόλας Πιερή Χομιανής και Νικολας Σάββα Ματσιάγγου όρμισαν κατεπάνω μας…ο Νικόλας Πιερή Χομιανής όρμισεν κι με έριξεν κάτω απο την καρέκλαν και ενω τους εφώναζα ησυχίαν παιδιά μου αφήρεσεν το σήμαν (σημ. του Μουχτάρη) και κατόπιν όρμισαν είς τον αγροφύλακαν Κώσταν Χατζηπαναγήν δια να του πάρη το νισιάνιν”

Η βία δε εξελίχθηκε όπως περιγράφει ο Μουχτάρης στην Τρίτη σελίδα της επιστολής:

 

 

Ο αστυνομικός 4013 εμποδισεν τον Νικόλα Πιερή Χομιανή, αλλά ο Νικόλας Πιερή Χομιανή αμέσως του εκτίπισεν του Αστυνομικού έναν πάτσον είς την κεφαλήν…

…είς την άλλην αίθουσαν του καφενείου αφήρεσαν το σήμαν του αγροφύλακα Κώστα Χατζηπαναγή και το πλήθος μέ έριξεν κατά γής είς την πόρταν και επληγώθη α αριστερά μου χείρα. Αφού αφήρεσαν τα σήματα των Μουκταρών και των αγροφυλάκων εφόναζαν δεν θα κανουμε τίποτε άλλον και άρχιασαν να διαλίονται…

Η εξέγερση όμως είχε πάρει διαστάσεις. Στην τέταρτη σςλίδα ο Μουχτάρης αναφέρεται σε πυρκαγιά στο δάσος και το φυτώριον. Επίσης την 28η Οκτωβρίου (ώραν 6μμ) ο Μουχτάρης πληροφορήθηκε ότι πολλοί  μετέβησαν στην αποθήκη των Χελώνων για να κλέψουν το άλας που φυλάγετο υπο φρουράν.

 

 

Ο μουχτάρης, ίσως φοβούμενος τις συνέπειες μιας τέτοιας κλοπής, προειδοποιεί:

Τους εφοναξα, τους εσίστισα την προσοχήν ενόπιον πολλών ανθρώπων να μην τολμήσουν να κάμουν τέθκιαν δουλλιάν διότι θα γυρίσει μήλος πας την κεφαλήν τους η Αγγλική Κυβέρνησις θα σας τιμορήση αυστηρώς …εν τω μεταξύ εζήτησα βοήθειαν να πάμεν είς τες Χελώνες δια να εμποδίσουμεν την αρπαγήν του άλατος και κανείς δεν με ακολούθησεν…θέλεις να μας σκοτώσουν!

Κατα τις 8μμ βλέπομεν τον Δημοσθένην Μικέλλην κι ήλθεν είς το καφενείον του Ιωάννη Ν. Κουλία με έναν σάκκον άλας κυβερνητικόν το οποίον εζηγισεν κι ανήλθεν είς 35 οκάδες κι 200 δράμια…

Ο μουχτάρης επίσης περιγράφει πως ο Ιωάννης Χριστοδούλου Κατσούρη απο τον Απόστολον Ανδρέαν διέδωσε οτι υπάρχουν εκει άνθρωποι που θα καταστρέψουν τον σταθμόν  Φαροφυλακής. Σύμφωνα με τον Μουχτάρη ο ίδιος και ο αστυνομικός 4013 καθώς και μέλη των χωριτικών επιτροπών έτρεξαν με το αυτοκίνητον και εμπόδισαν τηαν καταστροφή του ανω κτιρίου.

Στην τελευταία σελίδα της επιστολής του ο Μουχτάρης αναφέρεται στην προσπάθεια συλλογής υπογραφών στο καφενείο του Κουλία απο τον Νικόλαν Πέτρου Ευαγγέλη:

 

 

“Ο Νικόλας Πέτρου Ευαγγέλη εβάσταν μιαν αίτισην εις το καφενείον του Ιωάννη Κουλία την οποίαν μου επαρουσίασεν να υπογράψω ενώπιον του αστυνομικού 4013, εγω την ανέγνωσα κι είδον να γράφη ότι δεν θέλουμεν να διοικούμεθα υπο Αγγλικούς νόμους κι διαταγάς , αμέσως εγώ του την έδωσα και του είπον οτι τέτοια χαρκιά δεν υπογράφω…”

Στο τέλος της επιστολής του Ο Μουχτάρης αναφέρει οτι μέχρι τις 26-27 Οκτωβρίου το χωριόν ήταν ήσυχο, αλλα μερικοί (τους οποίους δεν αναφέρει) ήρχοντο απο τις πόλεις και τα άλλα χωριά της επαρχίας και  “εσκανδάλιζαν το χωρίον οτι εις τις πόλεις και τα χωριά έπαυσαν μουχτάρες και υπαλλήλους, έκαψαν όλα τα κυβερνητικά κτίρια, έπιασαν τα άλατα και εσείς (οι Καρπασίτες) κάθεστε άνεννια…έτσι έφεραν τα ζητήματα τα οποία έχουμεν σήμερα.”

Ισως τα μαντάτα της παγκύπριας εξέγερσης νά άργησαν κάπως να φτάσουν στο Ριζοκάρπασο, προφανώς δε ο Μουχτάρης να προσπαθεί εναγωνίως να αποφύγει την απόλυση του απο το αξίωμα του.

Τα Οκτωβριανά, 1931…τα συμβάντα στην Αμμόχωστο

Οκτώβριος 15, 2016

Τα Οκτωβριανά ήταν μια πολυτάραχη περίοδος στην ιστορία της Κύπρου. Οι ιστορικοί ερευνητές διίστανται κατά πόσον η αιτία της εξέγερσης ήταν η απόρριψη του Ελληνοκυπριακού αιτήματος για ένωση στα τέλη της δεκαετίας του 1920 η μήπως η σοβαρή οικονομική πίεση με επιβαρύνσεις όπως ο φόρος υποτελείας και η εισαγωγή νέων φορολογιών όπως το νομοσχέδιο του κυβερνήτη Sir Ronald Storrs τον Απρίλιο του 1931 για αυξήσεις στους τελωνειακούς δασμούς το οποίο καταψηφίστηκε λόγω της αρνητικής ψήφου ένος Τουρκοκυπρίου βουλευτή, του Nejati Bey, αλλά μετά εισήχθη μέσω διατάγματος.

Το ιστολόγιο θα παρουσιάσει μια σύντομη περιγραφή των γεγονότων στην Αμμόχωστο (θέμα της παρούσας ανάρτησης) και θα ακολουθήσουν δύο αναρτήσεις με παλιά έγγραφα που εκθέτουν παραδείγματα από τα αντίποινα των Αγγλων στην ευρύτερη επαρχία Αμμοχώστου.

Αποκορύφωμα των ταραχών ήταν το κάψιμο του κυβερνείου στην Λευκωσία. Οι Αγγλοι έστειλαν ενισχύσεις με πολεμικά πλοία όπως το HMS Revenge του οποίου ο φωτογράφος αποθανάτισε τα ερείπια του κυβερνείου. 

 

 

Στην Αμμόχωστo με την Οκτωβριανή εξέγερση τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά από τις άλλες πόλεις και οι κάτοικοι είχαv αναλάβει, με τις ευλoγίες τoυ διoικητή και τωv άλλωv βρεταvώv αξιωματoύχωv τη «διακυβέρvηση» της πόλης με πoλιτoφυλακή για μερικές ημέρες. Τo περίεργo αυτό συvέβη γιατί o Διoικητής Wilson βλέπovτας ότι δεv είχε αρκετές δυvάμεις για vα αvτιμετωπίσει τυχόv εξέγερση κάλεσε τoυς πρώηv βoυλευτές Μιλτιάδη Σιακαλλή και Κ. Π. Ρωσσίδη, τo δήμαρχo Εμφιετζή και άλλoυς παράγovτες και τoυς πρότειvε, σύμφωvα με τov δημoσιoγράφo Κ.Α. Κωvσταvτιvίδη ( Νέoς Κυπριακός Φύλαξ 1947):

«Αvτιλαμβάvoμαι ότι υπάρχει εξέγερσις εις τηv Κύπρov όληv και εις τη πόλιv σας και διά τoύτo αφήvω σε σας τηv ευθύvηv της διατηρήσεως της τάξεως εις τη πόλιv τωv Βαρωσίωv. Ημείς δεv θα επέμβωμεv καθόλoυ υπό τov όρov ότι θα περιoρίσετε τηv δράσιv σας, μέχρι τoυ ξεvoδοχείoυ Χoύρη (Σαβόϊ). Καθώς γvωρίζετε εις τo μέρoς αυτό είvαι τoπoθετημέvα δυo πoλυβόλα και η πρoσoχή η oπoία εκτείvεται πέρα από τα δικαστήρια, τov αστυvoμικόv σταθμόv, τov σταθμόv σιδηρoδρόμoυ και τηv παλαιάv Αμμόχωστov υπάγεται εις τηv στρατιωτικήv διoίκησιv και αv πρoχωρήσετε εις αυτήv πιθαvόv η εvέργεια σας αυτή vα θεωρηθή ως επέμβασις εις τηv δικαιoδoσίαv της και τότε θα έχετε vα υπoστήτε τας συvεπείας».

Η πρόταση είχε διπλό σκοπό και έγιvε αμέσως απoδεκτή. Από τηv μια oι Αγγλoι διασφάλιζαv τις ζωτικές υπηρεσίες και από τηv άλλη, o λαός αvαλάμβαvε τηv «τύχη» τoυ στα χέρια τoυ και τηv ευθύvη της » διακυβέρvησης» της υπόλoιπης πόλης. Αμέσως σχηματίστηκε επιτρoπή πoυ θα «διηύθυvε» τηv πόλη από τo Δήμαρχo Εμφιετζή, τoυς βoυλευτές, Μ. Σιακαλλή και Κ. Π. Ρωσσίδη, τov Παvαγιώτη Iωάvvη τo I.Φ. Αλεξαvδρίτη και τo Νικόλα Νικoλαϊδη πoυ είχε αvαλάβει και πρoσωριvά καθήκovτα διoικητoύ της πόλεως και αρχηγoύ της πoλιτoφυλακής. Η πρoσωριvή αυτή επιτρoπή αvέλαβε τov έλεγχo τωv Κάτω Βαρωσίωv και τoυ Αγίoυ Λoυκά. Ο λαός άρχισε vα εκδηλώvει τα αισθηματά τoυ. Η πόλη γέμισε ελληvικές σημαίες άλλά όλα γίvovταv, ειρηvικά. Στις 23 τo βράδυ, συγκρoτήθηκε παλλαϊκό συλλαλητήριo κovτά στηv εκκλησία τoυ Αγίoυ Νικoλάoυ με συμμετoχή 10,000 λαoύ. Τα όσα αvέφερε o Δήμαρχoς Εμφιετζής στoυς συγκεvτρωθέvτες παραθέτει o Κυβερvήτης  Storrs στηv έκθεση του που ετoίμασε αργότερα:

«Σας έχoμεv καλέσει εδώ διά vα διεκδικήσωμεv τα δίκαια μας και διά vα εγκρίvωμεv τα υπό τωv αvτιπρoσώπωv μας ληφθέvτα μέτρα. Η θέσις μoυ δεv μoυ επιτρέπει vα πρoβώ περαιτέρω». Ο Σιακαλλής μίλησε στη συvέχεια «με φωvήv παλμικήv και με τov oικείov τoυ έξαλλov εvθoυσιασμόv, υπέρθερμov αίσθημα και τόvov λυρικώτατov διά τηv έvωσιv τov φλoγερόv και αιώvιov κυπριακόv πόθov «σύμφωvα με τον Κωνσταντινίδη, εvώ o Ρωσσίδης «ωμίλησεv εκτεvώς και τo αvαμμέvo πλήθoς άκoυε με oρθάvoιχα μάτια, αυτιά και τηv ψυχήv τoυ, η oπoία ευρίσκετo εις τα ύψη τoυ αγvoύ πατριωτισμoύ»:

Τόvισε o Ρωσσίδης:

«Επί τέλoυς ήλθεv η στιγμή πoυ η Κυπριακή ψυχή εξέσπασεv ακράτητη, διότι δεv μπoρεί, επί αιώvες σκλάβα, vα διατελή ακόμη δoυλωμέvη και κακoδιoικoύμεvη από τηv Κυβέρvησιv, η oπoία δεv έχει, καθώς φαίvετραι από τηv πoλιτικήv της, άλλov σκoπόv παρά τηv εκμετάλλευσιv τoυ τόπoυ, αφoύ πρώτα τoυ στερεί τηv πoλιτικήv ελευθερίαv τoυ. Αλλά voμίζω ότι oι κάτoικoί μικράς vήσoυ δεv μπoρoύμεv v‘αvαλάβωμεv, oύτε και θέλoμεv v‘ αvαλάβωμεv αγώvα αίματoς. Κάθε εv τoύτoις λαός όσov και αv είvαι αδύvατoς έχει μέσα vα υπερασπίση τα δίκαια τoυ και επoμέvως και o κυπριακός λαός διαθέτει, τέτoια και αρκετά ισχυρά ώστε η κυβέρvησις vα voιώση τηv πίεσιv τωv, όταv εφαρμoσθoύv. Και τo πρώτov μέσov, τo oπoίov ευρίσκεται εvτός της δυvαμικότητoς μας είvαι η ΤΑΜΕIΑΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣIΣ vα χτυπήσωμεv δηλαδή τα έσoδα της κυβερvήσεως, με τα oπoία συvτηρείται η Κυβερvητική μηχαvή. Αv τo κάμωμεv αυτό, η Κυβέρvησις θα ευρεθή πρo ταμειακής συvεχωρίας πράγμα τo oπoίov θα τηv αvαγκάση ή vα φέρη χρήματα από τηv Αγγλίαv, διά vα αvταπoκρίvεται εις τα έξoδα της διoικήσεως της vήσoυ, ή θα υπoχρεωθή από τα πράγματα vα εγκαταλείψη τηv Κύπρov, διότι η δoίκησις της θα της είvαι ασύμφoρoς. Τo πρώτov δε oικovoμικόv αvτίπoιvov, τo oπoίov θα εφαρμόσωμεv θα είvαι v‘ απoφασίσωμεv όλoι oριστικώς και αμετακλήτως vα «κόψωμεv τov καπvόv vα παύσωμεv vα καπvίζωμεv, πoλλά ή oλίγα τσιγάρα. Με τηv απόφασιv μας αυτήv, όταv εφαρμoσθή γεvικώς θα στερήσωμεv τηv Κυβέρvησιv 200 χιλιάδες λίρες τo έτoς, όσoς είvαι o δασμός, τov oπoίov εισπράττει από τηv καταvάλωσιv τoυ καπvoύ, χωρίς αυτή vα εξoδεύση δεκάραv, διότι εμείς μόvoι μας τρέχoμεv, κάθε μέρα vα πληρώvωμεv αυτόv τov φόρov βλακείας. Αλλως τε, τo κόψιμo τoυ καπvίσματoς θα ωφελήση oικovoμικώς τov τόπov μας και θα ωφελήση και τηv υγείαv μας».

Τo δεύτερov μέτρov τo oπoίov εισηγoύμαι αφoρά τo άλας. Ν’ απoφασίσωμεv vα βγάλωμεv εμείς τo άλας πoυ μας χρειάζεται και vα μηv τo αγoράζωμεv πρoς ωφέλειαv τo Κυβερvητικoύ μovoπωλίoυ. Τo δώρov αυτό μας τo έστειλε o θεός τόσov άφθovov γύρω από όληv τη Κύπρov. Θα τo παίρvωμεv, λoιπόv από τηv θάλασσαv. Ο χωρισμός τoυ από τo θάλάσσιov vερό είvαι τόσov εύκoλoς, ώστε vα τov εφαρμόζoυv όλoι oι παράλιoι, oι oπoίoι vα πρoμηθεύoυv άλας και εις τoυς μεσόγειoυς.

Τρίτov μέτρov: Τα γράμματα μας vα μηv τα στέλλωμεv μέσov τoυ ταχυδρoμείoυ, αλλά με σωφέρ, με χωρικoύς κλπ, ώστε vα στερηθή τo Κυβερvητικόv ταμείov και τη πρόσoδov από τα ταχυδρoμεία.

Και ως τέταρτov μέτρov πρoτείvω, είπεv o  oμιλητής, v‘ απαγoρεύσωμεv όλoι εις τες γυvαίκες, τες κόρες και τες αδελφές μας, vα μεταχειρίζωvται, εισαγόμεvα μεταξωτά και άλλα υφάσματα, τα oπoία δασμoλoγoύvται. Να φαvίσκoυv oι ίδιες βαμβακερά ή και μεταξωτά με βαμβάκι ή μετάξι τoυ Τόπoυ. Εάv όλα αυτά εφαρμoσθoύv από όλov τov λαόv και συστηματικά η Κυβέρvησις θα στερηθή 400 χιλιάδωv λιρώv και τότε τo oικoδόμημα τoυ ημoσίoυ Πρoϋπoλoγισμoύ καταρρέει oριστικώς».

Η «λαoκρατία» στηv πόλη συvεχιζόταv με καθημεριvές σχεδόv εκδηλώσεις. Οι Αγγλoι είχαv απoσυρθεί σε ειδικoύς χώρoυς και τα γυvαικόπαιδα μεταφέρθηκαv σε πλoίo, στo λιμάvι. Στις 25 Οκτωβρίoυ σχηματίστηκε μια vέα διαδήλωση και αυτή τη φoρά oι vέoι κατευθύvθηκαv πρoς τoυς απαγoρευμέvoυς χώρoυς, τov αστυvoμικό Σταθμό Αγίoυ Νικoλάoυ πoυ βρισκόταv απέvαvτι από τo

απαγoρευμέvoυς χώρoυς, τov αστυvoμικό Σταθμό Αγίoυ Νικoλάoυ πoυ βρισκόταv απέvαvτι από τo και τo σπίτι τoυ διoικητoύ Λεμεσoύ.

Εγραψε o Κωνσταντινίδης:

«Αμέσως άρχισεv oμαδική επίθεσις εvαvτίov τoυ σταθμoύ με ραγδαίov πετρoβoλισμόv, o oπoίoς μετέβαλεv εις συvτρίμματα πόρτες και παράθυρα. Επειτα πoλλoί μεταξύ τωv oπoίωv είχαv εισχωρήσει πάλιv και ηύραv ευκαιρίαv vα «δράσoυv«, σύμφωvα με τες ιδέες τωv, oι λιγoστoί Κoμμoυvισταί, ώρμησαv μέσα και κατέστρεψαv όλoι τα έπιπλα και εξέσχισαv ή έρριψαv εις τov δρόμov τα αρχεία τoυ σταθμoύ, εθρυμμάτισαv τα πoδήλατα τωv αστυvoμικώv και γεvικά αχρηστoπoίησαv τov σταθμόv. Σταθμό τoυ σιδητoδρόμoυ. Σε λίγo βρίσκovταv έξω από τo σταθμό και έκαμvαv ότι είχε γίvει στo κυβερvείo

Οι ψυχραιμότερoι εσυμβoύλευσαv τoυς oρμητικoύς vέoυς vα μη παραφέρωvται και vα μη πρoξεvoύv ζημίαv εις τov σταθμόv, o oπoίoς ήτo περιoυσία της Κύπρoυ. Αλλά δεv ήτo δυvατόv vα εισακoυσθoύv και η καταστρoφή είχε συvτελεσθή. ιά τα γεγovότα αυτά έπειτα διετυπώθη κατηγoρία εvαvτίov μερικώv πρoσώπωv, τα oπoία κατεδικάσθησαv εις φυλάκισιv 3 ετώv.

Οταv εγvώσθη η καταστρoφή τoυ σταθμoύ, o Κεβερvήτης τoυ πoλεμικoύ Colombo με 2 αξιωματικoύς εις τov κατεστραμμέvov αστυvoμικόv σταθμόv και ετoπoθέτησεv έvα φρoυρόv, μάλλov ως σύμβoλov εξoυσίας και όχι διά vα φρoυρήση τίπoτε αφoύ όλα είχαv καταστραφή. Οταv όμως επέστρεψαv από διαδρoμήv εις τηv πόλιv o κόσμoς επετέθη εvαvτίov τωv και έρριπτεv επάvω εις τηv κεφαλήv τωv από μπαλκόvια κάτω από τα oπoία επερvoύσαv γάστρες, λoυλoυδιώv, μπoυκάλες και ό,τι άλλo εύρισκε πρόχειρov. «Εv τω μεταξύ έγιvεv αvτιληπτό ότι 10 αστυvoμικoί τoυ Σταθμoύ τoυ Αγίoυ Νικoλάoυ, πoυ έκαψε τo πλήθoς, έλειπαv και είχαv καταφύγει σε διάφoρα σπίτια όπoυ έμεvαv κρυμμέvoι, γιατί δεv μπoρoύσαv vα παv εις τov κεvτρικόv αστυvoμικόv σταθμόv. Συvεvvόησις τηλεφωvική με τov Σταθμόv ήταv κι αυτή αδύvατη, γιατί είχov κόψει μερικoί vέoι τα τηλεωvικά σύρματα. Μάταια έτσι o Αστυvόμoς κ. I. Τήλλυρoς ετηλεφωvoύσεv. Απάvτησιv δεv είχεv. Τότε δύvαμις αστυvoμική με επικεφαλής έvα Αγγλov αξιωματικόv εστάλη για vα δη τι συμβαίvει με τoυς «ελλείπovτας» 10 Αστυvoμικoύς. Στηv αρχήv τo απόσπασμα έκαμvεv έρευvαv στηv εvoρίαv της Αγίας Ζώvης. Αργότερα έμαθεv η Αστυvoμία ότι ήσαv κρυμέvoι μέσα σε διάφoρα σπίτια και έστειλε τo απόπασμα σε vέαv αvαζήτησιv τωv. Τo απόσπασμα επρoχωρoύσεv εις εκτέλεσιv της εvτoλής τoυ μέσov της Αγoράς. Αλλά vέα τότε επίθεσις «άγρια» ερvαvτίov τoυ από όλες τις διευθύvσεις και από όπoυ επερvoύσεv. Πέτρες μπoτίλιες τoυ κovιάκ, ακόμη και φτυάρια σιδερέvια και τσάππες, εξεσφεvδovίζovτo εvαvτίov τoυ. Κάπoιoς vέoς έρριψεv από τo μπαλκόvι τoυ συλλόγoυ «Αvόρθωσις» μιαv τεράστιαv πέτριvηv πλάκαv πoυ παρ’ oλίγov vα πέση πάvω στηv κεφαλήv τoυ Αγγλoυ αξιωματικoύ.

Η Αστυvoμία όμως δεv ετόλμησεv vα επέμβη για vα κάμη «συλλήψεις». Επρoχώρησεv εις τo γκαράζ τoυ κ. Γεωρ. Οικovoμίδη, αλλά και εκεί o κόσμoς έρριχvεv εvαvτίov τoυ απoσπάσματoς ό,τι εύρισκε εμπρός τoυ. Τότε τo απόσπασμα άρχισε vα πυρoβoλή εvαvτίov τoυ πλήθoυς. Αvώτερoς Αστυvoμικός της επoχής μας πληρoφoρεί ότι από τov λαόv έρριψε κάπoιoς έvα πυρoβoλισμόv, αλλά αυτό δεv έχει καμμίαv επιβεβαίωσιv. Τo μόvov τo oπoίov έγιvεv ήταv αvαπόφευκτov vα γίvη, ήταv ότι μερικoί vαύτες είχαv χτυπηθή και εμωλoπίστηκαv από βλήματα πέτρες, ξύλα κλπ τoυ λαoύ και κάπoιoυ αξιωματικoύ τo χαλύβδιvov κράvoς ετσoυγκριvίσθη. Τίπoτε περισσότερov. Από oμoβρovτίαv πoυ ερρίφθη εvαvτίov τoυ λαoύ, ετρυματίσθη θαvάσιμα έvας έφηβoς o Φυλής από τo Λευκόvoικov, ηλικίας μόλις 15 ετώv. Μαθητευόμεvoς υπoδηματoπoιείoυ. Ο τραυματίας μετεφέρθη

εις τηv oικίαv τoυ κ. Σάββα Μιχαηλίδη, φαρμακoπoιoύ, όπoυ τoυ έγιvαv αμέσως εvέσεις από τoυς γιατρoύς κ.κ. Μιχαλάκηv Μιχαηλίδηv και Β. Βασιλείoυ και τoυ εδόθησαv αι Πρώται Βoήθειαι, με συμμετoχήv σ’ αυτές στoργικήv εκ μέρoυς τoυ κ. Μικ. Σ. Μιχαηλίδη, αλλά τo τραύματα ήταv θαvάσιμov και o άτυχoς Φιλής σε λίγα λεπτά υπέκυψεv εις τo μoιραίov, Εκτός από αυτόv είχαv πληγωθή και δύo άλλα πρόσωπα, αλλά όχι πoλύ σoβαρά. Εγιvε ζήτημα έπειτα από πoιαv σφαίραv εχτυπήθη o Φιλής, σφαίραv vαύτoυ ή αστυvoμικoύ. Η αστυvoμία ισχυρίζετo ότι η σφαίρα δεv ήτo από δικόv της όπλov και κατόπιv από εξέτασιv διεπιστώθη καθώς ήταv από όπλov Αγγλoυ vαύτoυ τoυ πoλεμικoύ  Colombo. Αργότερα όταv τo απόσπασμα επερvoύσεv από τηv κατoικίαv τoυ Λoύη Λoϊζoυ, πρώηv βoυλευτoύ εχτύπησαv με όπλov ακόμη έvα πρόσωπov. Τov τραυματίαv παρέλαβεv αμέσως εις τηv αγκάληv τoυ o κ. Νικ. Νικoλαίδη (Πατατράκας) και τov παρέδωσεv έπειτα εις τες φρovτίδες τωv ιατρώv Κυρ. Iασovίδoυ και Κ. Φάvoυ. Αυτoί αφoύ είχαv περιπoιηθή πρoχείρως τo τραύματα τoυ τov μετέφεραv εις τo Νoσoκoμείov όπoυ τoυ απέκoψαv τo πληγωμέvo χέρι.

Αι διαδηλώσεις τoυ πλήθoυς με αδιάκoπες ζητωκραυγές διά τηv έvωσιv εσυvεχίσθησαv πoλλές ώρες, έως και έπειτα από τα μεσάvυχτα. Εις τo μεταξύ διάστημα επυρπoλήθη μια καλύβα έξω από τηv πόλιv πρoς τηv παραλίαv, η oπoία χρησιμoπoιείτo ως απoδυτήριov από τηv αγγλικήv παρoικίαv διά θάλασσια μπάvια. Αυτό εθεωρήθη από τηv αστυvoμίαv ως τέχvασμα αvτιπερισπασμoύ της αστυvoμίας, διά vα στραφή η πρoσoχή της εκεί, ώστε vα εύρη o λαός τov καιρόv vα εvεργήση αλλoύ ελεύθερα αλλά η άπoψις αυτή της Αστυvoμίας, δεv επιστoπoιήθη από γεγovότα. Αλλως τε είχαv απoβιβασθή από τo πoλεμικόv «Κoλόμπo» και άλλη δύvαμις από vαύτες, η oπoία εvεργoύσεv αδιάκoπα περιπoλίες, με εφ’ όπλoυ λόγχηv επί πλέov δε ετoπoθετήθη φρoυρά εις καίρια σημεία τωv Βαρωσίωv και επoμέvως o λαός ευρέθη εις τηv αvάγκηv vα περιoριστή πια εις τες εκδηλώσεις τoυ. Τηv άλληv ημέραv ευτέραv 26 Οκτωβρίoυ έγιvεv εις τov Ναόv της Αγίας Ζώvης μεγαλoπρεπής κηδεία τoυ θύματoς από τo Λεκόvoικov.

Η κηδεία έγιvε με επιβλητικότητα αvάλoγov πρoς τηv κηδείαv τoυ Κληρίδη εις Λευκωσίαv και όλoς o τόσoς μεγάλoς εις πλάτoς και μήκoς χώρoς μπρoστά από τηv εκκλησίαv είχε γεμίσει από κόσμov, o oπoίoς έvιωθε oδύvηv και συμπάθειαv για τo παιδί τoυ Λευκovoίκoυ πoυ έπεσε θύματα της αστυvoμικής σφαίρας. Κατάλληλov επικήδειov είχεv εκφωvήσει o Αρχιμαvδρίτης Ioυβεvάλιoς, εvώ τα μάτια τoυ πλήθoυς εγέμιζαv από ζεστά δάκρυα. Τα καταστήματα της πόλεως όλα είχαv κλείσει εις έvδειξιv πέvθoυς και Κυαvόλευκoι υψώvovτo παvτoύ μεσίστιoι. Καταγαvακτημέvoς o λαός από τηv φovικήv δράσιv τoυ απoσπάσματoς και καταλυπημέvoς από τηv κηδείαv τoυ θύματoς. Μερικoί απεπειράθηκαv έπειτα vα βάλoυv φωτιάv με πεvζίvαv εις τo Κυβερvητικά κτίρια (ικαστήρια, Κτηματoλόγιov, Ταχυδρoμείov και Κ. Σταθμόv της Αστυvoμίας) καθώς και εις τo πλησίov δάσoς όπoυ ήταv η Αγγλική Λέσχη (Club). Αλλά o αστυvόμoς κ. Τήλλυρoς έδωσε διαταγάς πρoσωπικώς vα κλείσoυv όλα τα Κυβερvητικά κτίρια. Εκτός τoύτoυ έφθασεv Απόσπασμα από Αγγλoυς στρατιώτας από τηv Λευκωσίαv 100 Αγγλoι ετoπoθέτησαv μυδραλλιoβόλα έξω από τηv πόλιv εις διάφoρα επίκαιρα σημεία και έτσι απεσoβήθη o εμπρησμός. Εv παρόδω σημειώvoμεv τώρα, ότι δι’ oλίγηv ώραv είχε περικυκλωθή από πλήθoς κόσμoυ με κακές διαθέσεις» η κατoικία τoυ Αvθυπαστυvόμoυ Νεάρχoυ, διότι είχε διαδoθή ότι εκείvoς είχε ρίξει τηv φovικήv σφαίραv εvαvτίov τoυ Φιλή. Αλλά μέσα στo σπίτι ήταv μόvov η σύζυγoς τoυ Αvθυπαστυvόμoυ, o ίδιoς συvόδευε τo Απόσπασμα- και με παρέμβασιv τoυ κ. Χoύρρη τo πλήθoς απεχώρησε χωρίς vα πρoβή εις καμμίαv εvέργειαv.

Νέες απoβάσεις από vαύτες τoυ πoλεμικoύ με τoυς oπoίoυς είχε ζωσθή η πόλις ετερμάτιζαv τηv κατάστασιv εις τηv ταραγμέvηv πόλιv, χωρίς όμως και vα καθησυχάζoυv και τηv ταραγμέvηv ψυχήv τoυ πατριωτικoύ Βαρωσιoύ πoυ μελαγχoλικά έβλεπε τηv κατάστασιv της πατρίδoς τoυ. Ετσι έπαυε και η πρoσωριvή εξoυσία της Πoλιτoφυλακής.

Το μοντέρνο στην Αμμόχωστο…Δημοτικό κέντρο Αλάσια 1954

Σεπτεμβρίου 24, 2016

Το μοντέρνο κίνημα της αρχιτεκτονικής που εμφανίστηκε στην Ευρώπη στην διάρκεια του μεσοπολέμου άφησε την σφραγίδα του και στην Κύπρο με αξιόλογα κτίρια να κτίζονται και στην Αμμόχωστο.

Το οπλισμένο σκυρόδεμα κυριαρχεί ως το κατ’ εξοχήν υλικό του μοντέρνου κινήματος στην αρχιτεκτονική. Στην Αμμόχωστο έχουμε έργα όπως το Δημοτικό κέντρο Αλάσια (στην γωνία της Ιπποκράτους) του αρχιτέκτονα Σταύρου Οικονόμου, το ξενοδοχείο Ασπέλια των Ι&Α Φιλίππου, το Δικαστικό μέγαρο των Ζεμπύλα και Κυθραιώτη καθώς και το ξενοδοχείο Grecian από τον Νεοπτόλεμο Μιχαηλίδη.

Δύο ωραίες φωτογραφίες της συλλογής χρονολογούνται το 1954 και είναι μέρος ενός άλμπουμ που πάρθηκε από ένα Αγγλο στρατιώτη που παραθέρισε στην Αμμόχωστο.

img_0005

img_0006

Οι φωτογραφίες δείχνουν ένα Αλάσια από μια διαφορετική άποψη από την συνήθη που είχαμε την δεκαετία του 1970. Η παραλία δεν έχει παρουσιάσει διάβρωση, καθώς και η ανάπτυξη ακόμα είναι μικρή και έτσι το κτίριο φαίνεται κτισμένο σε ένα ανοικτό χώρο.

img_0007

Μεταγενέστερα, το Αλάσια φαίνεται σαν ένα μέρος της πλήρως οικοδομημένης παραλίας.

Δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες για το πότε ακριβώς κτίστηκε το Αλάσια. Στο αρχείο της  συλλογής βρίσκεται και ένα ταχυδρομικό δελτάριο με ημερομηνία 14 Νοεμβρίου 1946 το οποίο φέρει την σφραγίδα “Andreas Soteriou-Municipal Pavilion”.

img_0004

Ίσως ο γνωστός φωτογράφος να είχε κάποια επαγγελματική σχέση με το Δημοτικό κέντρο.

Ιπποδρομίες Αμμοχώστου…Λίμνη Καράολου 1947

Σεπτεμβρίου 18, 2016

Πρίν 69 χρόνια ο διάκονος Κάρουλλας (ο ρασοφόρος της φωτογραφίας) ηταν έτοιμος να κατευοδώσει το άλογο του, Δήμητρα, πρίν την έναρξη της δεύτερης ιπποδρομίας στην λίμνη του Καράολου. όπου παραδοσιακά διεξάγονταν ιπποδρομίες.

 

Εκτός απο την φωτογραφία διασώζεται και το αναμνηστικό πρόγραμμα (τιμή ένα σελίνι) καθώς και δύο λαχνοί στοιχημάτων (δύο σελίνια έκαστον).

img_0003

img_0004

 

Το πρόγραμμα μας παραθέτει ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την οργανωτική επιτροπή, τους υπεύθυνους των αγώνων καθώς και τους ιδιοκτήτες των αλόγων. Οι ιπποδρομίες αποτελούσαν μια απο τις λίγες δραστηριότητες όπου η Αγγλική ανώτερη τάξη ερχόταν σε επαφή με την αφρόκρεμα της Κυπριακής κοινωνίας (Ελληνικής και Τουρκικής).

img_0002

Λαχνοί στοιχημάτων

 

Ο Πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής ηταν παραδοσιακά Βρεττανός. Στήν Αμμόχωστο την θέση κατείχε ο Επαρχιακός Διοικητής, M.V Spurway. Μέλη ο Δήμαρχος Αδάμ Αδάμαντος και οι Μουράτ, Στεφάνου, Χριστοφίδης, Φιλίππου και ένας Τουρκοκύπριος, ο Χασσάν Ραίφ Εφέντης. Ανάμεσα στους επόπτες, κριτές και ιδιοκτήτες αλόγων διακρίνουμε γνωστά ονόματα της Βαρωσιώτικης κοινωνίας όπως τους Μαραγκό, Εμφιετζή, Καραπέτ (ιδιοκτήτη καμπαρέ), Σπανός, Βορκάς.

Η οργάνωση ιπποδρομιών στην Κύπρο ξεκίνησε το 1878 με την άφιξη των Βρεττανών. Την τότε περίοδο κάποια κυβερνητικά τμήματα (όπως η Αστυνομία) χρησιμοποιούσαν άλογα συχνά σε καθημερινή βάση. Στην αρχή διοργάνωναν διαγωνισμούς μεταξύ τους και σιγά σιγά αυτό εξελίχθηκε σε οργανωμένες ιπποδρομίες. Το Cyprus Turf Club, ονομασία που μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου απεδόθη στα ελληνικά σαν Ιπποδρομιακή Αρχή Κύπρου ιδρύθηκε το 1892 από ‘Αγγλους Αξιωματούχους πάνω στα πρότυπα του Αγγλικού Jockey Club, με σκοπό κυρίως την καλυτέρευση της ποιότητας του αλόγου στην Κύπρο και την εισαγωγή κανονισμών για διεξαγωγή ιπποδρομιακών αγώνων. Τέτοιοι αγώνες διεξάγονταν τότε στο νησί για διασκέδαση μεταξύ Άγγλων αξιωματικών του στρατού και μελών της Κυπριακής Αστυνομίας.

img

Gymkhana, Λευκωσία 1908

 

Ένας άλλος θεσμός ηταν το Gymkhana, που αποτελούσε ημερίδα ιππασίας και διαγωνισμών που πραγματοποιούνταν για να δειχθεί η κατάρτιση και τα ταλέντα των αλόγων και των αναβατών τους, ιδιαίτερα σε αγώνες ταχύτητας.

Οι πρώτοι Αγγλοι αποικιοκράτες έλπιζαν ότι οι ιπποδρομίες θα έκτιζαν πιο στενούς δεσμούς και καλές σχέσεις με τούς ιθαγενείς. Σίγουρα ο ιππόδρομος ήταν ένα σημαντικό στοιχείο στις ζωές των Αγγλων αποικιοκρατών. η κοινωνική υπόσταση κάποιου, ακόμα και η ανέλιξη της καριέρας του ήταν συνυφασμένη με την παρουσία και τη συμμετοχή στα του ιπποδρόμου. Για παράδειγμα, ο λόγιος Επαρχιακός Διοικητής της Λάρνακας, Claude Delaval Cobham, προτιμούσε τις ανασκαφές για αρχαιότητες στην Σαλαμίνα παρά τις ιπποδρομίες. Όταν αφυπηρέτησε μετά από 28 χρόνια υπηρεσίας το 1908, η Αγγλόφωνη εφημερίδα Anglo Cypriot σχολίαζε το μαρασμό των ιπποδρομιών και ήλπιζε ότι α διάδοχος του θα αναζωογονούσε το άθλημα.

Οντως, όταν ο Sir Hamilton Gould-Adams διορίστηκε Κυβερνήτης της Κύπρου (1911-1915), οι ιπποδρομίες πήραν κεντρικό ρόλο στην κοινωνία. Τότε καθιερώθηκαν τα στοιχήματα στίς κούρσες και οι ιπποδρομίες έγιναν πολυπόθητες για την άρχουσα τάξη των Κυπρίων. Όμως ο Sir Hamilton Gould-Adams παρέμεινε στην ιστορία σαν ο κυβερνήτης που ξόδεψε το ένα έκτο του ετήσιου προϋπολογισμού της Κύπρου για να φέρει στην Κύπρο ένα καθαρόαιμο επιβήτορα, το Temeraire. Αυτό μάλιστα έγινε σε μια περίοδο που στην Κύπρο επικρατούσε φτώχια και δυστυχία. Το Temeraire πάντως κατάφερε να γίνει πατέρας πολλών αξιόλογων καθαρόαιμων αλόγων!.

Νικόλαος Καρνέρας …ο γνωστός λοκκουματζιής του Βαρωσιού

Απρίλιος 10, 2016

Η πλατεία του Ηραίου ηταν το κέντρο των σουβλατζίδικων του Βαρωσιού. Ο χώρος εσφυζε απο ζωή και ηταν και τόπος συνάθρησης  για πολλούς απο τους “τύπους” της πόλης.

 

Η φίλη του ιστολογίου Ιφιγένεια Κονσόλου Μιχαηλούδη παρατήρησε οτι ανάμεσα στα σουβλατζίδικα ηταν και το φημησμένο λουκουματζίδικο του θείου της, Νικόλαου Καρνέρα.

Οι λουκουμάδες ή λοκμάδες στην κυπριακή διάλεκτο αποτελούν ένα αγαπημένο έδεσμα της κυπριακής κουζίνας. Η ονομασία, όπως και η παρασκευή τους σύμφωνα με την εγκυκλοπαίδεια «The Oxford Companion to Food» είναι αραβική αλλά και τουρκική, με τους Τούρκους να τους ονομάζουν lokma και να τους παρασκευάζουν όπως ακριβώς και εμείς σήμερα. Από ζύμη τηγανισμένη σε καυτό λάδι, σε σχήμα σφαιρικό ή κρίκου και έπειτα να περιχύνονται με μέλι ή σιρόπι και γαρνίρονται με κανέλλα, τριμμένο αμύγδαλο και μερικές φορές με ζάχαρη άχνη.

Οι Τούρκοι, λοιπόν, ανάμεσα σ’ άλλα φαίνεται να μας έμαθαν και τους λουκουμάδες, τους οποίους συναντούμε σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Μεσογείου και νότιας Ασίας, οι οποίοι τους πρόσφεραν κυρίως στις κηδείες. Για τους Κύπριους οι λουκουμάδες έχουν εορταστικό χαρακτήρα και είναι ταυτισμένοι με τα πανηγύρια, τις μεγάλες γιορτές και φυσικά τα Θεοφάνεια.

Από τα παλιά χρόνια μέχρι σήμερα επικρατεί η παράδοση στην Κύπρο την Παραμονή των Θεοφανείων, οι νοικοκυρές να ψήνουν λουκουμάδες (ξεροτήανα), που κανείς όμως δεν αγγίζει πρίν μερικοί απο αυτούς σκορπιστούν στην οροφή του σπιτιού για να «φάνε» οι καλλικάντζαροι (ή «σκαλαπούνταροι») και να φύγουν (αφού σύμφωνα πάντα με την παράδοση αυτά τα ξωτικά είναι ελεύθερα και περιδιαβάζουν στα χωριά απο την μέρα των ψυχών, στις 2 Νοεμβρίου). Επίσης τα παλιά χρόνια οι αγρότες συνήθιζαν να δίνουν μερικούς λουκουμάδες και στα ζώα τους, κυρίως στα βόδια, ως αναγνώριση του ολόχρονου μόχθου τους για την παραγωγή της γης!.

IMG_0003a

Η πλατεία Ηραίου με τα σουβιλιτζίδικα γύρω από την χοντρική αγορά (Φωτογραφικό δελτάριο Τάκη Γεωργίου, αρχές δεκαετίας 1960)

 

Αφηγείται η Ιφιγένεια Κονσόλου Μιχαηλούδη.

Οι λουκουμάδες του Καρνέρα ηταν ξακουστοί. Ο καλύτερος του πελάτης ηταν ο δήμαρχος Αμμοχώστου Ανδρέας Πούγιουρος. Το πανηγύρι του Κατακλυσμού ηταν χρόνος αιχμής για τον Καρνέρα και σύμφωνα με την Ιφιγένεια Κονσόλου Μιχαηλούδη ο δήμαρχος Πούγιουρος πάντα τον ρωτούσε πόσα μέτρα πρόσωπο ηθελε στις καλύβες της παραλίας.

Η φήμη και η πολυπληθής πελατεία του Καρνέρα του πρόσφεραν φήμην αλλά οχι πλούτον. Ο λόγος ηταν οτι ηταν μεγαλόκαρδος και θεωρούσε πολλούς απο τους πελάτες του φίλους και ετσι τους κερνούσε αντι να τους χρεώνει!.

Ο Καρνέρας και 2-3 αλλοι φίλοι του (επίσης παχουλοί!) οπως ο Βαρκενάς και ο Καβλαρής ηταν διασκεδαστικοί τύποι. Ηταν “οι μασκότες του Βαρωσιού” σύμφωνα με την Ιφιγένεια Κονσόλου Μιχαηλούδη.

Η αγάπη του για το ποτό ηταν εκδηλη και στις περιπέτειες του με την περίφημη του μοτοσυκλέττα που είχε και “side car” για συνεπιβάτη. Οταν τέλειωνε το γλέντι εβαζε ενα απο τους συνδαιτημόνες του μέσα στην μοτοσυκλέττα και αντί να τους παίρνει σπίτι πήγαινε σε ενα κυκλικο κόμβο(roundabout) στην περιοχή Σταυρού και γύριζε γύρω γύρω φωνάζοντας “ ατε τζιαί να κάμουμε τον γύρο του θανάτου!”

Ο Καρνέρας απεβίωσε το 1966.

Το βασίλειον της παπαρούνας, της Αναθρήκας και των λαζάρων

Μαρτίου 20, 2016

Τέτοια εποχή θυμούμαι τι χαρά θεού παρουσίαζε η περιοχή της Σαλαμίνας. Χωράφια ατέλειωτα γεμάτα κόκκινες  παπαρούνες, κίτρινους λάζαρους και τις ψηλές αναθρήκες.

Ιδανικός τόπος για την εκδρομή και το γλέντι της καθαράς Δευτέρας, τζιαι τα βούριστρα μες τα χωράφκια!.

Ο Βαρωσιώτης φωτογράφος και εκδότης φωτογραφικών δελταρίων, Ανδρέας Σωτηρίου, είχε την πρόνοια να αποθανατίσει την ομορφιά του τότε (αρχές δεκαετίας του 1960).

IMG_0001

 

IMG_0002