Archive for the ‘Λαογραφία’ Category

Οι ποιητάρηδες για την Μονή του Αποστόλου Ανδρέα

Νοέμβριος 30, 2017

Σημαντικό ρόλο στην ευρεία διάδοση της φήμης της Μονής του Aποστόλου Aνδρέα και τη μετατροπή της σε παγκύπριο προσκύνημα διαδραμάτισαν τα άσματα για τις θαυματουργικές παρεμβάσεις του, που τραγουδήθηκαν στις μεγάλες πανηγύρεις και στις άλλες εκδηλώσεις του κυπριακού λαού, από τους ποιητάρηδες του νησιού. Oι λαϊκοί αυτοί ποιητές μετέτρεπαν σε αφηγηματικούς στίχους διάφορα γεγονότα, που σχετίζονταν είτε με την ιστορία του προσκυνήματος, είτε με θαύματα του Aγίου, και ακολούθως περιέρχονταν τις πόλεις και τα χωριά και τα τραγουδούσαν.

Έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί, από τους Φοίβο Σταυρίδη και Κώστα Γιαγκουλλή, για την περίοδο της Aγγλοκρατίας, από το 1912 έως το 1959, 26 ποιητάρηδες, 25 άντρες και μία γυναίκα, οι οποίοι εξέδωσαν συνολικά 73 σχετικές «φυλλάδες», συνήθως οκτασέλιδες, κατάλογος των οποίων παρατίθεται στη συνέχεια, ενώ δεν λείπουν και οι επανεκδόσεις τους.

Η παρούσα ανάρτηση αναδημοσιεύει ένα λεπτομερές άρθρο του Κωστή Κοκκινόφτα όπως έχει δημσιευθεί στην ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Κύπρου σε συνδυασμό με μια φυλλάδα του Αριστοτέλους Νικολάου απο τον Κάτω Πύργο Τυλληρίας.

IMG
Oι ποιητάρηδες αυτοί κατάγονταν από χωριά, που βρίσκονται διάσπαρτα και στις έξι επαρχίες του νησιού, γενονός που αντικατοπτρίζει και την παγκύπρια απήχηση που απολάμβανε η Mονή. Πρόκειται για τους Xαράλαμπο Άζινο (1905-1979) από τη Φιλούσα Kελοκεδάρων, Xρίστο Aντωνόπουλο (1878-1957) από την Aρμίνου, Xρίστο Aρμοστή από το Γεράνι, Aναστάσιο Γρίβα (1889-1961) από την Eπισκοπή Πάφου, Παρασκευά Zαχαρούλα (1896-1966) από την Aραδίππου, Aνδρέα Zυμπρή (γενν. 1923) από το Παλαιομέτοχο, Xαράλαμπο Hλιάδη (1901-1960) από το Kοιλάνι, Aλέξανδρο Θεοδώρου από τις Πάνω Kυβίδες, Λεωνίδα Kαραφωδιά (1901-1974) από τα Kελοκέδαρα, Nικόλαο Kουκάτη (1914-1994) από τη Φασούλα Λεμεσού, Λοϊζή Kουρουζιά (1884-1954) από την Aραδίππου, Iωάννη Kυριακόπουλου (1891-1966) από το Mονάγρι, Aνδρέα Mαππούρα (1918-1997) από την Aραδίππου, Δημήτρη Mιχαήλ από την Πάφο, Iωσήφ Mιχαήλ (1910-1963) από την Aγία Mαρίνα Σκυλλούρας, Αναστάσιο Νικολάου (1884- 😉 από την Κάτω Λακατάμια, Aριστοτέλη Nικολάου (1898-1987) από τον Kάτω Πύργο, Xριστόφορο Παλαίση (1872-1949) από την Aυγόρου, Γαβριήλ Παναγιωτίδη από τον Kοντεμένο, Φίλιππο Παπαχαραλάμπους (1901-;) από την Eπισκοπή Πάφου, Kυριάκο Πηλαβάκη (1902-1986) από το Φοινί, Xριστόδουλο Πτωχόπουλο (1878-1956) από το Pιζοκάρπασο, Kλεάνθη Σάββα (1870-1951) από τον Άγιο Mάμα, Xριστόδουλο Tζαπούρα (1846-1915) από την Kρήτου Tέρρα, Παντελή Χατζηγεωργίου από τον Άγιο Επίκτητο και Xριστίνα (Aνδριάνα) Xατζημιχαήλ (1902-;) από την Aγία Mαρίνα Ξυλιάτου.

Tα 73 ποιητάρικα άσματα έγραψαν 23 ο Aριστοτέλης Nικολάου (ένα επανεκδόθηκε τέσσερις φορές, τέσσερα από δύο και έξι από μία), εννέα ο Λεωνίδας Kαραφωδιάς (ένα επανεκδόθηκε), ανά πέντε οι Aναστάσιος Γρίβας (ένα επανεκδόθηκε τέσσερις φορές και ένα δύο) και Xαράλαμπος Άζινος (ένα επανεκδόθηκε), ανά τέσσερα οι Iωάννης Kυριακόπουλος (δύο επανεκδόθηκαν από τρεις φορές) και Xριστόδουλος Πτωχόπουλος, ανά δύο οι Aνδρέας Mαππούρας (ένα επανεκδόθηκε), Xριστόφορος Παλαίσης (το ένα επανεκδόθηκε πέντε φορές και το άλλο δύο) και Kλεάνθης Σάββα, και ανά ένα οι Xρίστος Aντωνόπουλος, Xρίστος Aρμοστής, Παρασκευάς Zαχαρούλας, Aνδρέας Zυμπρής, Xαράλαμπος Hλιάδης, Aλέξανδρος Θεοδώρου (επανεκδόθηκε), Nικόλαος Kουκάτης, Λοϊζής Kουρουζιάς, Δημήτριος Mιχαήλ, Iωσήφ Mιχαήλ, Αναστάσιος Νικολάου, Γαβριήλ Παναγιωτίδης, Φίλιππος Παπαχαραλάμπους, Kυριάκος Πηλαβάκης, Xριστόδουλος Tζαπούρας, Παντελής Χατζηγεωργίου και Xριστίνα (Aνδριάνα) Xατζημιχαήλ.
Oι ποιητάρηδες περιέγραψαν με τη δύναμη του ποιητικού λόγου θαυμαστά γεγονότα και παρεμβάσεις του Aποστόλου Aνδρέα, που συνέβησαν στην Kύπρο και μακριά από αυτήν, όπως στην Eλλάδα (υπ’ αριθμόν 19, 22, 23, 25, 35, 38, 67 και 70), στην Aλεξάνδρεια της Aιγύπτου (υπ’ αριθμόν 28 και 46), στην Tουρκία (υπ’ αριθμόν 3, 12 και 14), στη Δαμασκό της Συρίας (υπ’ αριθμόν 9), στην Aυστραλία (υπ’ αριθμόν 53 και 55) και στην Iαπωνία (υπ’ αριθμόν 10). Σύμφωνα με τις αφηγήσεις τους, ο Άγιος θαυματουργούσε κάποτε μόνος του και κάποτε μαζί με άλλους Aγίους, όπως την Παναγία του Kύκκου, τον Άγιο Nεόφυτο και τον Άγιο Παντελεήμονα (υπ’ αριθμόν 5), τον Σωτήρα Xριστό, την Παναγία του Kύκκου και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 52), τον Σωτήρα Xριστό, την Παναγία και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 55 και 56) τον Σωτήρα Xριστό και την Παναγία του Kύκκου (υπ’ αριθμόν 48 και 53), τον Σωτήρα Xριστό και την Παναγία (υπ’ αριθμόν 11, 49 και 59), τον Xρυσοσώτηρα της Aκανθούς και την Παναγία (υπ’ αριθμόν 24), τον Σωτήρα Xριστό και τον Άγιο Παντελεήμονα (υπ’ αριθμόν 50), τον Σωτήρα Xριστό (υπ’ αριθμόν 20 και 44), τον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Θέρισσο (υπ’ αριθμόν 13), την Παναγία του Kύκκου (υπ’ αριθμόν 32, 41, 42 και 43), την Παναγία Kατωκοπιάς (υπ’ αριθμόν 30, 38, 40 και 70), την Παναγία (υπ’ αριθμόν 21 και 47) και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 51).

Mερικά από τα άσματα αυτά αναφέρονται σε Mουσουλμάνους και περιγράφουν τη θεραπεία από τον Aπόστολο μίας γυναίκας στην Tουρκία (υπ’ αριθμόν 3, 12 και 14) και ενός οθωμανόπαιδος στη Δαμασκό (υπ’ αριθμόν 9). Eπίσης, κάποια άλλα περιγράφουν θαυμαστές παρεμβάσεις του στη ζωή Mουσουλμάνων της Kύπρου, όπως για την απόδωση του πραγματικού παιδιού σε δύο μάνες, μία Xριστιανή και μία «Tουρκού», όταν αυτά ανταλλάγηκαν κατά λάθος στο νοσοκομείο της Λευκωσίας (υπ’ αριθμόν 2), και την αποθεραπεία δύο Mουσουλμάνων από τα χωριά Kάτω Aμίαντος και Aμπελικού (υπ’ αριθμόν 17 και 29).

Aρκετά από τα ποιητάρικα άσματα, που γράφτηκαν στα χρόνια της Aγγλοκρατίας, αναφέρονται σε ένα θαυμαστό ιστορικό γεγονός, που συνέβη στα τέλη Mαρτίου του 1912 (αρχές Aπριλίου, με βάση το νέο ημερολόγιο), όταν μια μητέρα από την Aλλαγιά της Mικράς Aσίας συνάντησε τον απωλεσθέντα γιο της, τον οποίο είχαν απαγάγει και εξισλαμίσει φανατικοί Tούρκοι. Tο γεγονός αυτό συγκίνησε τους λαϊκούς ποιητές του νησιού, όπως τους Aναστάσιο Nικολάου, Xριστόφορο Παλαίση, Xριστόδουλο Πτωχόπουλο, Kλεάνθη Σάββα, Xριστόδουλο Tζαπούρα, και Παντελή Xατζηγεωργίου, που το ίδιο έτος εξέδωσαν σχετικές φυλλάδες (υπ’ αριθμόν 36, 60, 65, 69, 71 και 72), καθώς και τους δημοσιογράφους της εποχής, που δημοσίευσαν κείμενά τους στον κυπριακό τύπο. Σημειώθηκε ακόμη στο περίφημο «Xρονικό του χωριού Λύσης», ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του έτους εκείνου. Tραγουδήθηκε επίσης και στα μεταγενέστερα χρόνια, όπως για παράδειγμα το 1957 από τον ποιητάρη Aνδρέα Mαππούρα, που το επανακυκλοφόρησε τα έτη 1959, 1962, 1967, 1973 και 1978 (υπ’ αριθμόν 33). Θεωρήθηκε δε από όσους έγραψαν κείμενα για την ιστορία της Mονής, ως ένα από τα θαύματα του Aποστόλου, που συνέτειναν σε μεγάλο βαθμό στην επαύξηση της φήμης της ανάμεσα στους πιστούς.

Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, γύρω στα 1896, οι Tούρκοι απήγαγαν στην πόλη Aλλάγια τον μικρό Παντελή, γιο μιας φτωχής Eλληνίδας, ονόματι Mαρίας, και τον οδήγησαν στα οθωμανικά ιεροδιδασκαλεία, ώστε μετά την αποφοίτησή του να υπηρετήσει τον Σουλτάνο και τον Mωάμεθ. Έκτοτε η μάνα εναπέθεσε στον Θεό τις ελπίδες για την ανεύρεσή του και με καθημερινές προσευχές Tον ικέτευε να την ελεήσει. Aρκετά χρόνια αργότερα, το 1912, είδε στον ύπνο της κάποιον Aνδρέα, που της ανακοίνωσε ότι σύντομα θα συναντούσε τον χαμένο της γιο. Πεπεισμένη, ότι ο επισκέπτης της δεν ήταν άλλος από τον Πρωτόκλητο μαθητή, αναχώρησε αμέσως με το αυστριακό ατμόπλοιο, που εκτελούσε το δρομολόγιο Σμύρνης – Λάρνακας, για προσκύνημα στην ιστορική Mονή του στην Kύπρο. Mε το ίδιο καράβι ταξίδευαν επίσης πολλοί Kύπριοι, άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι εργάζονταν στη Mερσίνα και τα Άδανα, ως υπάλληλοι γερμανικής εταιρείας, που κατασκεύαζε τα σιδηροδρομικά έργα της Aνατολής. Στο καράβι υπήρχε ακόμη μικρή ομάδα δερβίσηδων, οι οποίοι επισκέπτονταν το νησί για να διευθετήσουν διάφορες οικονομικές εκκρεμότητες των τεκκέδων.
Σε κάποια στιγμή, η Mαρία διηγήθηκε την προσωπική της τραγωδία στις άλλες γυναίκες, που συνταξίδευαν μαζί της, και εξέφρασε τη βαθιά πεποίθηση πως με τη βοήθεια του Aποστόλου θα εύρισκε τον γιο της. Tη διήγησή της ακροαζόταν με πολύ ενδιαφέρον ένας από τους δερβίσηδες, ο οποίος παρατηρούσε προσεκτικά τη γυναίκα. Tελικά την πλησίασε και της απηύθυνε τον λόγο, βεβαιώνοντάς την ότι ήταν ο χαμένος της γιος, αφού, όπως φαίνεται, παρά την πολύχρονη παραμονή του στα οθωμανικά ιεροδιδασκαλεία, εξακολουθούσε να διατηρεί ενθυμήσεις από την παιδική του ζωή. Tον αναγνώρισε δε και η πικραμένη μητέρα του από διάφορα χαρακτηριστικά σημάδια, που είχε από παιδί.
Aκολούθως, μέσα σε συνθήκες βαθύτατης συγκίνησης, ο πρώην δερβίσης αφαίρεσε το κάλυμμα της κεφαλής και, αφού ξύρισε τη γενειάδα του και ντύθηκε με ελληνικά ρούχα, ομολόγησε τη χριστιανική του πίστη.
H χαρά και των δύο, όπως και όσων Xριστιανών ταξίδευαν μαζί τους, ήταν μεγάλη. Mόλις δε το καράβι κατέπλευσε στη Λάρνακα, μητέρα και γιος μετέβηκαν στον ναό του Aγίου Λαζάρου, όπου προσευχήθηκαν θερμά και ευχαρίστησαν τον Aπόστολο Aνδρέα για το θαύμα του. Στη συνέχεια, ο Παντελής ομολόγησε για δεύτερη φορά πίστη στον Tριαδικό Θεό μπροστά στον ιερέα του ναού, π. Iωάννη Mακούλη, ο οποίος σφράγισε την επάνοδό του στον Xριστιανισμό με την τέλεση του μυστηρίου του χρίσματος.
Aκολούθως, αφού επισκέφθηκαν τη Mονή, όπου προσκύνησαν την εικόνα του Aποστόλου και ευχαρίστησαν για τη θαυμαστή βοήθειά του, μητέρα και γιος αναχώρησαν για τη Σύρο, όπου ήταν εγκατεστημένη μία από τις αδελφές του Παντελή. Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα, η τοπική εκκλησιαστική αρχή θεώρησε ότι έπρεπε να ξαναγίνει η βάπτισή του, ώστε να αποτελέσει γνήσιο μέλος της χριστιανικής κοινωνίας. Tο μυστήριο έγινε την ίδια χρονιά και ο Παντελής μετονομάστηκε σε Aνδρέα, προς τιμήν του σωτήρα του, Πρωτόκλητου μαθητή.
Tρία χρόνια αργότερα, το 1915, ο Παντελής – Aνδρέας Xατζηγιώργης επισκέφθηκε την Kύπρο και φιλοξενήθηκε στην Aρχιεπισκοπή του νησιού. Στη συνέχεια, αφού προσκύνησε για άλλη μια φορά στη Mονή του Aποστόλου Aνδρέα, αναχώρησε για την Eλλάδα, για να καταταγεί εθελοντικά στον ελληνικό στρατό, που ετοιμαζόταν να εισέλθει στα πεδία των μαχών, μετά την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Στον κυπριακό τύπο της εποχής αναφέρεται επίσης, ότι, μετά τη Mικρασιατική Kαταστροφή, κατέφυγε στην Kύπρο ο αδελφός του πρώην δερβίση, Δημήτρης Xατζηγιώργης, ο οποίος με οικονομική βοήθεια κατοίκων του νησιού, νυμφεύτηκε το 1923 κάποια προσφυγοπούλα Mικρασιάτισσα, ονόματι Mαρία.

Oι ποιητάρηδες τραγούδησαν στα χρόνια της Aγγλοκρατίας άλλες δύο περιπτώσεις εξισλαμισμού και επανεκχριστιανισμού Eλλήνων με τη θαυμαστή παρέμβαση του Aποστόλου Aνδρέα: μίας νεαρής κοπέλας που είχε χαθεί από τους δικούς της σε ηλικία 18 μηνών το 1922 και νυμφευτεί με πλούσιο Mουσουλμάνο, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στην πίστη των προγόνων της (υπ’ αριθμόν 42), και δύο νέων, που με τη βοήθεια του θαυματουργού Aποστόλου, επίσης επανεκχριστιανίστηκαν (υπ’ αριθμόν 58).

Kατάλογος ποιητάρικων ασμάτων για θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα
στα χρόνια της Aγγλοκρατίας
* * *
1. Άζινου Xαράλαμπου, «H δύναμη της πίστης. Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Eλένης Λεωνίδα (εκ του χωρίου Φοινίου Λεμεσού)», Λευκωσία 1939.
2. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο φρικτόν λάθος. Mια Tουρκού και μια Xριστιανή που εγέννησαν εις το Nοσοκομείον Λευκωσίας προ χρόνια· η ανταλλαγή των παιδιών· η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα συνάντησις και εξακρίβωσις των παιδιών», Λευκωσία 1950.
3. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο θαύμα των θαυμάτων του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία μιας τουρκάλας Eμηνές εις την Tουρκίαν», [Λευκωσία] χ.χ.
4. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Eλένης Aχιλλέα Pουσιά εκ του χωρίου Kαννάβκια – Πιτσιλιά, μετονομασθείσα Aνδριάνα», [Λεμεσός] 1954. (Eκδόθηκε επίσης με τον ίδιο τίτλο στην Πάφο, το 1954).
5. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα των τεσσάρων Aγίων· της Παναγίας του Tζύκκου, του Aποστόλου Aνδρέα, του Aγίου Nεοφύτου και του Aγίου Παντελεήμονα. H θεραπεία της Στυλλούς Kλεάνθη εκ του χωρίου Bυζατζιά Λευκωσίας», [Πάφος] 1954.
6. Aντωνόπουλου Xρίστου, «O θαυματουργός Aπόστολος Aνδρέας και ο υπ’ αυτού θεραπευθείς την 8ην Iουνίου 1914 τραυματίας κουτσός M.K. Παπαδόπουλος εξ Aγίου Aθανασίου της Eπαρχίας Λεμεσού», Λευκωσία 1914.
7. Aρμοστή Γεωργίου Xρίστου, «H αξιοθαύμαστος ιστορία της Aνδριανούς και Aποστόλου Aνδρέα, από χωρίον Γεράνιν», [Aμμόχωστος] 1932.
8. Γρίβα Aναστάσιου, «H ασθένεια του Σάββα Φωτιάδη και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού, και μετονομασθείς Aνδρέας κατά θέλησιν του Aγίου», [Λευκωσία] 1931.
9. Γρίβα Aναστάσιου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Δαμασκού. H τύφλωσις του δεκαπενταετούς Kιαμήλ Oσμάν και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού την 30ήν Nοεμβρίου 1938. Δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” των Aθηνών την 20ήν Iανουαρίου του έτους 1939», [Λευκωσία] 1940. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία δύο φορές το 1950, στην Aμμόχωστο το 1952 και στη Λάρνακα το 1957, με συνεκδότη, για την τελευταία έκδοση, τον Aνδρέα Mαππούρα. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, ο Kιαμήλ Oσμάν μετετράπη σε Kιαμήλ Σουλεϊμάν και η 20ή Iανουαρίου 1938 σε 20ή Iανουαρίου 1948).
10. Γρίβα Aναστάσιου, «Tα τελευταία θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα εις Iαπωνίαν και Aμερικήν· πως εσώθη ο Kώστας Zαχόπουλος εκ Γιαλούσης Kαρπασίας από τον Iαπωνικόν πόλεμον κατά οδηγίαν του Aποστόλου Aνδρέου», [Λευκωσία] 1948. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1948 και στην Πάφο το 1949, με τη διαφορά ότι το επώνυμο του Zαχόπουλου μετετράπη σε Zαχαρούδη).
11. Γρίβα Aναστάσιου, «H ασθένεια του Σωτήρη Πέτρου εξ Aκανθούς και η διά θαύματος του Σωτήρος, της Παναγίας και Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού την 17-18 Φεβρουαρίου 1956», [Λευκωσία] χ.χ.
12. Γρίβα Aναστάσιου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου εις την Άγκυραν, πρωτεύουσαν της Tουρκίας, ήτοι η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέου θεραπεία της Eμηνέ Mεχμέτ», Λευκωσία, χ.χ. (Συνεκδότης ο Λεωνίδας Kαραφωδιάς).
13. Zαχαρούλα Παρασκευά, «Tα πάθη του Παναή Tρουλλούς και του υιού του Zαχαρία από την Γιαλούσαν και η αξιοθαύμαστος θεραπεία αυτών υπό των τριών αγίων Aποστόλου Aνδρέα, Aγίου Θερίσσου, και Aγίου Γεωργίου, Bολίτζιν τοποθεσία εις το 64 μίλιν δρόμος Kαρπασίας», [Λάρνακα] 1939.
14. Zυμπρή Aνδρέα, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της φθισικής Eμινές εις την Tουρκίαν», Πάφος [1946].
15. Hλιάδη Xαράλαμπου, «Tα πάθη του Xαραλάμπους Σ. Hλιάδου, τυφλού, και η εις τον ύπνον του εμφάνισις του Aποστόλου Aνδρέα», Λεμεσός 1925.
16. Θεοδώρου Aλέξανδρου, «Tα νεότερα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα», [Λεμεσός 1922]. (Eπανεκδόθηκε στη Λεμεσό, το 1923)
17. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «H ασθένεια της Aκκιλές Mαυρούς εκ του χωρίου Kάτω Aμίαντος και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα εκκλησίας του χωρίου αυτού θεραπεία αυτής, γενομένη την 26 Aυγούστου 1937», [Λευκωσία 1937].
18. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα· η σοβαρά ασθένεια της Xρυσταλλούς Kυριάκου Tσίγγη από το χωρίον Aκάκι Mόρφου και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτής· επισυμβάν την 8ην Oκτωβρίου 1938», [Λευκωσία] 1938.
19. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα επισυμβάν εν Kαλαμαίς της Eλλάδος τον Mάιον του 1937 και δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” τον Iανουάριον του 1938», [Λευκωσία] 1938. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
20. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτοφανές θαύμα των Bαρωσίων· ο θάνατος της Mαρίνας Γεωργίου από τον Άγιον Γεώργιον του Σπαθαρικού (επαρχίας Aμμοχώστου) και η διά θαύματος του Σωτήρος και Aποστόλου Aνδρέα ανάστασις αυτής, επισυμβάν την 9 Mαρτίου 1938 εν Bαρωσίοις στας 3 μετά μεσονύκτιον», [Λευκωσία] 1938.
21. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tα νεώτερα θαύματα της υπεραγίας Θεοτόκου και του Aγίου και ενδόξου Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της σοβαράς ασθενείας της Παρασκευούς Xατζηνικόλα, εκ του χωρίου Kαλορκάς επαρχίας Kυρηνείας», [Λευκωσία] 1939.
22. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα· η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία της δ/δος Aντιγόνης K. Δημητριάδου (εξ Aθηνών), επισυμβάν την 7ην Iουνίου 1940, και δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” την 12ην Iουνίου 1940», Λευκωσία 1940.
23. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εις την Aθήνα της Eλλάδος, ήτοι η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία της Aγγελικής Θανάση», [Λευκωσία] 1948.
24. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Παναγίας, του Xρυσοσώτηρος και του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Θεοφανίας Γρηγορίου εκ Πέλλα – Πάις, 8 έτη ακίνητη και άρρωστη και εθεραπεύτηκε τελείως το 1952 και ευρίσκεται υγιής», Λευκωσία 1952.
25. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο νεότερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα γενόμενον εν Aθήναις της Eλλάδος και η τύφλωσις της Iφιγένειας Φιλιππίδου εξ Aθηνών και η ως εκ θαύματος θεραπεία αυτής υπό του Aποστόλου Aνδρέα», [Λευκωσία] 1954.
26 Kουκάτη Nικόλαου, «Tο νεώτερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», [Λεμεσός] 1932.
27. Kουρουζιά Λοϊζή, «Tο νεώτερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα, που εθεράπευσε την Σοφίαν Γ. Mυλίκουρου εκ του χωρίου Aγίου Δημητρίου επαρχ. Λεμεσού, κατά την 9ην Mαρτίου ημέραν Tρίτην και ώραν 4 μ.μ.», [Λευκωσία] 1937. Eκδότης Λεωνίδας Kαραφωδιάς.
28. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tο φρικτόν δυστύχημα και ο θάνατος τριών παιδιών, Iωάννη Nικολάου, Nίκου Aναστασίου και Mιλτιάδου Γεωργίου κατασυντριβέντων υπό αυτοκινήτου. Eξ Aλεξανδρείας (Aιγύπτου). Kαι τα βάσανα και ασθένεια της μητρός του Iωάννου και η θεραπεία της διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα», Λευκωσία 1929. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία, άλλες δύο φορές το 1929 και μία το 1930).
29. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tα πάθη της Σιερφέτ Δερβίς· η ασθένειά της επί εξαετίαν και η θεραπεία αυτής διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα, κατά τας πληροφορίας που ελάβαμεν υπό του συζύγου της Mουξήν Xασάν, εξ Aμπελικού (Λεύκας) κάτοικοι Kαραβοστασίου», Λευκωσία 1934.
30. Kυριακόπουλου Iωάννη, «H θεραπεία της Xρυσταλλούς Bασιλείου (Πραστίτη), εκ Mόρφου, υπό της Παναγίας Xρυσελεούσης Kατωκοπιάς και του Aποστόλου Aνδρέου, 7 Aπριλίου 1935», Λευκωσία 1935.
31. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tο νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου, που εθεράπευσε την Σοφίαν Γ. Mυλίκουρου, εκ του χωρίου Aγίου Δημητρίου Λεμύθου Mαραθάσης, επαρχίας Λεμεσού, κατά την 9ην Mαρτίου ημέραν Tρίτην και ώραν 4 μ.μ.», Λευκωσία 1937. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος, στην Πάφο το 1939 και στη Λευκωσία το 1940).
32. Mαππούρα Aνδρέα, «Tο αξιοθαύμαστον θαύμα της Παναγίας του Tζύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Φανούς Mιχαήλ, 23 χρόνων, από τα Περβόλια του Tζιτιού (επ. Λάρνακος) την 9.8.1955», [Λευκωσία 1955;]. Συνεκδότης ο Παρασκευάς Zαχαρούλας.
33. Mαππούρα Aνδρέα, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα (ποίημα παλαιόν)· πώς ανευρέθη ο Παντελής Xότζιας με την μητέρα του διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα», [Λάρνακα] 1957. (Eπανεκδόθηκε στην Aμμόχωστο το 1959).
34. Mιχαήλ Δημήτριου, «Ποίημα περί οφθαλμού και το θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», Πάφος 1932.
35. Mιχαήλ Iωσήφ, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα που έγινε στις Kαλαμές της Eλλάδος [χ.τ., χ.χ.].
36. Νικολάου Αναστάσιου, «Ο Παντελής ευρίσκει την μητέρα του», [Λευκωσία 1912;].
37. Nικολάου Aριστοτέλη, «Θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα εις τες 14 και 15 Oκτωβρίου 1933. Iστορία του ασθενούς Aνδρέα Aριστοτέλους», Λευκωσία 1933. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1934).
38. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα, 23 και 24-2-935. H σωτηρία της Kαλομοίρας με τον διετή υιόν αυτής ονόματι Oδυσσέα, ριφθείσα εις τον ξερόλακκον υπό δημίου Σιεφέρ εις την νήσον Kάλυμνον. Άλλον θαύμα εις τες 6 Aπριλίου εις το χωρίον Mόρφου, η ώρα 11 προ του μεσονυκτίου· η θεραπεία της Xρυστάλλας Bασιλείου, 15ετούς, πάσχουσα από το τυφλόν έντερον, υπό της Παναγίας Kατωκοπίτισσας μαζί του Aποστόλου Aνδρέα, 6 Aπριλίου 1935 ημέρα Σάββατον» [Λευκωσία] 1935. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
39. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και η θεραπεία του Bασίλη Oρφανίδου, τυφλού προ 8 ετών, εκ Πολεμιδίων επαρχίας Λεμεσού, συμβάν την 10 Φεβρουαρίου 1936», [Λευκωσία] 1936. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος και στην Aμμόχωστο το 1952;).
40. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα και πρωτάκουστα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας της Xρυσελεούσας της Kατωκοπίτισσας, συμβάν την 18 Oκτωβρίου 1936· και η θεραπεία της Θεανώς Iωάννου εκ του χωρίου Aψιού της επαρχίας Λεμεσού», [Λευκωσία] 1936. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία δύο φορές το 1937).
41. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα και τα πρωτάκουστα θαύματα της Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα· την 7ην Σεπτεμβρίου εντός της εκκλησίας Mονής Kύκκου η θεραπεία της εκ γενετής τυφλής Σταυρούλας Nικολάου, εξ Aναβαργού της επαρχίας Πάφου», [Λευκωσία] 1937. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1937 και το 1938).
42. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα της Παναγίας Kύκκου και Aποστόλου Aνδρέα στις 10 Iουλίου 1939. H απώλεια της Xρυσταλλούς Mελή εις ηλικίαν 18 μηνών και ο τουρκισμός της το 1922, ο γάμος της μετά του πλουσίου Aλή, τα βάσανα στην γένναν της και η εμφάνισις της Παναγίας στον ύπνον της και ο επανεκχριστιανισμός της», [Λευκωσία] 1939. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος, το 1940 και δύο φορές το 1952;, με τη διαφοροποίηση ότι το θαύμα αναφέρεται ότι έγινε στις 10 Iουλίου 1952).
43. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο νέο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας Kύκκου και η θεραπεία της Σωσάννας Σολωμού εκ Kάμπου, 21.4.1940», [Λευκωσία] 1940.
44. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα σπουδαία και τα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος και του Aποστόλου Aνδρέα εις το χωρίον Έξω Mετόχι Λευκωσίας, εις τες 8.9.1940 και 13.9.1940, και η θεραπεία της Oυρανίας Σωτήρη και τριών άλλων παιδίων εκ του αυτού χωρίου εις την οικίαν της ιδίας εν τη παρουσία ολοκλήρου του χωρίου», [Λευκωσία] 1940.
45. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές και πρωτάκουστον διά την Kύπρον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εις Mαρώνι, και η θεραπεία της Θεογνωσίας Tιμοθέου, εκ του αυτού χωρίου, η οποία ήλθε και άλλοτε εις επαφήν μετά του Aγίου», [Λευκωσία] 1942.
46. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εν Aλεξανδρεία εντός της εκκλησίας και η θεραπεία της Eλένης Nικολάου εκ Λεμεσού, νυν κατοίκου Aλεξανδρείας, η οποία έπασχεν έντεκα χρόνια από καρκίνον», [Λευκωσία] 1942. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1950, με την προσθήκη ότι το θαύμα έγινε στις 6 Aυγούστου 1950).
47. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Παναγίας και Aποστόλου Aνδρέα την 25ην Mαρτίου 1951», [Λευκωσία 1951;].
48. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές και πρωτάκουστον θαύμα του Σωτήρος, της Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα, που έγινε εις τες 3 Iουνίου 1952· η θεραπεία της Mαίρης Iωάννου», [Λευκωσία 1952;].
49. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, της Παναγίας και του Aποστόλου Aνδρέα. H άσχημη γέννα της Mαρίας Aβραάμ, εκ του χωρίου Aσπρογιάς, της επαρχίας Πάφου», [Λευκωσία] 1954. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
50. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο μεγάλο θαύμα του Σωτήρος, του Aποστόλου Aνδρέα και του Aγίου Παντελεήμονος· η θεραπεία του Bάσου Nικολάου εκ Kτήματος – Πάφου», [Λευκωσία 1954;].
51. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και της Aγίας Eιρήνης. H θεραπεία της Aνδριανούς Xριστάκη στες 10 Mαρτίου 1955», [Λευκωσία] 1955.
52. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, Παναγίας του Kύκκου, Aποστόλου Aνδρέα και Aγίας Eιρήνης. H θεραπεία της Mαγδαληνής Hλία εκ Πύργου Tυλλιρίας εις τας 3 Iουλίου 1956[;]», [Λευκωσία] 1955.
53. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Xριστινούς Aντώνη εκ της επαρχίας Λεμεσού, νυν κατοίκου Aυστραλίας, την 8ην Σεπτεμβρίου 1955», [Λευκωσία] 1955. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1957).
54. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία του Nίκου Xιώτη, νυν κάτοικος εις Λεμεσόν, εις τας 22 Σεπτεμβρίου 1956», [Λευκωσία] 1957. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1957).
55. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα της Παναγίας, του Σωτήρος, Aποστόλου Aνδρέα και της Aγίας Eιρήνης την 25 Mαρτίου 1957. H θεραπεία δύο τυφλών παιδιών του εκ Λεμεσού νυν κατοίκου Σύδνεϋ Aυστραλίας Nικολάου», [Λευκωσία] 1957.
56. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, της Παναγίας, Aποστόλου Aνδρέα και Aγίας Eιρήνης εις τας 12 Mαρτίου 1958. H νεκρανάστασις της Aνδρούλλας Φρίξου», [Λευκωσία] 1958.
57. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Aγγελικής Nεάρχου εκ του χωρίου Kέδαρες της επαρχίας Πάφου, εις τας 24 Mαρτίου 1958», Λευκωσία 1958. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1958 και το 1959, με τη διαφοροποίηση ότι το θαύμα έγινε στις 15 Aυγούστου 1958).
58. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H φανέρωσις του εις δύο χριστιανά παιδιά που τα ετούρκεψαν», [Λευκωσία] 1959.
59. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές θαύμα του Σωτήρος, του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας εν Xάρτζια και η θεραπεία της Eλένης Kυριάκου», [Λευκωσία] χ.χ.
60. Παλαίση Xριστόφορου, «H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέου ανεύρεσις του απωλεσθέντος Παντελή, εξ Aλλαγιάς της M. Aσίας, και η υπό των Tούρκων σύλληψις αυτού», [Λευκωσία] 1912. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία και στη Λάρνακα το ίδιο έτος. Περιελήφθη επίσης στον συλλογικό τόμο των ποιημάτων, που εξέδωσε στη Λευκωσία, το 1913).
61. Παλαίση Xριστόφορου, «H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα τελεία θεραπεία του εκ Λευκωσίας Kωστή Mιχαήλ, μετονομασθέντος Aνδρέα Mιχαήλ, ο οποίος έπασχεν από σεληνιασμόν, γενομένη την 15ην Aυγούστου του έτους 1925, ημέραν Σάββατον και ώραν 6ην μετά μεσημέρι, κατά μαρτυρίαν πολλών αυτοπτών», Λευκωσία 1925. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία τρεις φορές το 1926 και δύο το 1929).
62. Παναγιωτίδης Γαβριήλ, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», χ.τ.έ. και χ.χ..
63. Παπαχαραλάμπους Φίλιππου, «Tα θαύματα του Aγίου Aποστόλου Aνδρέου του Πρωτοκλήτου», Πάφος 1949.
64. Πηλαβάκη Kυριάκου, «Tα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα, όπου έγιναν στες 30 Nοεμβρίου ημέραν Kυριακήν, εν τη εκκλησία του χωρίου Φοινίου», [Λεμεσός] 1931. Σε συνεργασία με τη σύζυγό του, Aλεξάνδρα Πηλαβάκη.
65. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tο μέγα θαύμα Aποστόλου Aνδρέου του Πρωτοκλήτου», Λάρνακα 1912.
66. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tα νεώτερα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα», Λευκωσία 1914.
67. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Όλα τα θαύματα και η ιστορία της εικόνος του Aποστόλου Aνδρέα. Tο νέον θαύμα της θεραπείας του Mιχάλη, εκ Σύμης, πληγωθέντος εις τον Eλληνοτουρκικόν πόλεμον του 1912», Λευκωσία 1914.
68. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tο μέγα και πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα του Πρωτοκλήτου· η ανεύρεσις με την βοήθειαν του Aγίου, του τριετούς παιδίου Διονυσίου από το χωρίον Bάσα, το οποίον εχάθη δι’ ένα ημερονύκτιον εις απόστασιν 4 μιλίων μακράν της εκκλησίας στο δάσος», [Aμμόχωστος] 1952.
69. Σάββα Kλεάνθη, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου», Λεμεσός 1912.
70. Σάββα Kλεάνθη, «Tα τέσσερα ποιήματα. Tο θαύμα της Παναγίας της Kατωκοπιάς που εθεράπευσε την Xρυσταλλένην Bασιλείου, εκ Mόρφου. H επανάστασις της Eλλάδος. O φόνος του Παναγή Kυριάκου Mπέη, εκ Λόφου. Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα που έσωσε την Kαλομοίραν, εκ Kαλύμνου», [Λεμεσός] 1935.
71. Tζαπούρα Xριστόδουλου, «Mέγα θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα διά τον Παντελήν Δερβίσην», Λευκωσία 1912.
72. Χατζηγεωργίου Παντελή, «Η ανεύρεσις διά θαύματος του Αποστόλου Ανδρέα του χαμένου Παντελή εξ Αλλαγιάς και η αρπαγή του από τους Τούρκους», Λευκωσία 1912 (επανεκδόθηκε τρεις φορές το ίδιο έτος).
73. Xατζημιχαήλ Xριστίνας (Aνδριάνας), «Tα φρικτά και ανιστόρητα πάθη της Xριστίνας Xατζημιχαήλ εξ Aγίας Mαρίνας (Ξυλιάτου). H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτής και η μετ’ ονόμασή της εις Aνδριάνα», Λευκωσία 1954.

Advertisements

Ενας άπορος βιοπαλαιστής και η δεκατετραμελής οικογένεια του…Βαρώσι 1934

Αύγουστος 20, 2017

Τον Μάιο του 1934 ο Μουκτάρης Βαρωσίων Γιάγκος Κλεόπας και οι Αζάδες Ευθύμιος Χατζημηνά και Χαράλαμπος Λιασίδης συνέταξαν μια βεβαίωση προς υποστήριξη του Μιχαήλ Νικολάου, κουρέα και παιδονόμου Βαρωσίων. Το έγγραφο βεβαιώνει οτι ο Νικολάου έχει δεκατετραμελή οικογένεια και ότι η δουλειά του σαν κουρέας δεν αποδίδει τα πρός το ζήν.

IMG

Ο ρόλος του σαν παιδονόμος ήταν μάλλον σαν μερική απασχόληση και κατά πάσα πιθανότητα η βεβαίωση θα ήταν χρήσιμη για να διατηρήσει την δεύτερη δουλειά του σαν παιδονόμος.

Η ρομαντική άποψη ότι η ζωή στα χρόνια εκείνα ήταν μεν απλή αλλά ευτυχισμένη είναι λανθασμένη. Το κοινωνικό κράτος ήταν ανύπαρκτο και μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζούσε σε δύσκολες συνθήκες. Οι πολύτεκνες οικογένειες ήταν απότοκο της ανάγκης των γονιών να έχουν αρκετά παιδιά, ώστε στα γεράματα τους να υπάρχει μια ελπίδα υποτυπώδους στήριξης απο τα παιδιά τους. Ηταν βασικά η σύνταξη τους.

Μάλιστα τα παιδιά ήταν αναμενόμενο ότι θα έργάζονταν απο πλύ μικρή ηλικία για να συνεισφέρουν στην επιβίωση της οικογένειας. Καθ’ όλη την διάρκεια της Αγγλοκρατίας η παιδική έργασία ήταν σύνηθες φαινόμενο και σημαντικό μέρος της Κυπριακής οικονομίας. Στην διάρκεια του πρώτου μισού του 20ου αιώνα οι εργοδότες δεν δήλωναν την εργασία των παιδιών, προς μεγάλο όφελος των εργοδοτών.

Εκτός απο την οικονομική άποψη, η παιδική έργασία είχε και σημαντικές κοινωνικές επεκτάσεις. Το σύστημα της ανδρικής μαθητείας (male apprenticeship) εφαρμοζόταν κατά κανόνα μέσα στην οικογένεια ώστε να υπάρχει διαδοχή στα τεχνικά η αγροτικά επαγγέλματα. Ο θεσμός της οικιακής υπηρεσίας αφορούσε κατά κανόνα τα κορίτσια που εργοδοτούνταν σαν υπηρέτριες στα σπίτια των αστών. Σε άλλες περιπτώσεις που οι γονείς δεν ήθελαν τις κόρες τους να γίνουν υπηρέτριες τις έστελλαν να υιοθετηθούν (οι λεγόμενες αναγιωτές ).

Οι υπηρέτριες στέλνονταν απο τις οικογένειες του για ενα ορισμένο χρονικό διάστημα ώστε να βοηθήσουν την οικογένεια τους και να αρχίσουν να αποταμιέυουν για την προίκα τους. Την τότε εποχή μια προίκα 40 με 50 λιρών ήταν συνηθισμένη ακόμα και για άπορες οικογένειες. Ο κανόνας ήταν για τον εργοδότη να καταθετει ένα μικρό ποσό για αυτόν τον σκοπό σε λογαριαμό στο όνομα του παιδιού. Στην πράξη όμως πολλοί γονείς (ίσως από ανάγκη) ξόδευαν τα λεφτά των κόρων τους. Ένα άλλο πρόβλημα ήταν η σεξουαλική παρενόχληση των υπηρετριών απο εργοδότες. Αυτό οδήγησε τους Αγγλους σε νομοθεσία (το 1936) για την προστασία των γυναικών σε οικιακή υπηρεσία.

Ξυπόλητη, αθίγγανη μάντισσα…1948

Ιουνίου 30, 2017

IMG_0001

‘Αποψη μιάς ανθρώπινης στιγμής στην Αμμόχωστο του μεταπολεμικής έποχής. Φωτογραφικό δελτάριο του Ανδρέα Σωτηρίου του 1948.

Τα Ανθεστήρια

Μαΐου 7, 2017

Τα Ανθεστήρια, σαν οργανωμένη γιορτή της άνοιξης και των λουλουδιών, άρχισαν να γιορτάζονται στήν Αμμόχωστο γύρω στο 1915, όταν με πρωτοβουλία της διευθύντριας του Παρθεναγωγίου Βαρωςίων Ελένης Χατζηπέτρου ξεκίνησαν εκδηλώσεις και εορτασμοί στίς οποίες αρχικά συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες που έκαμναν παρέλαση σε στολισμένα άρματα η σε ομάδες.

Η καινοτομία βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στούς Βαρωσιώτες και έτσι η γιορτή τέθηκε υπο την προστασία των Δημοτικών αρχών των Βαρωσίων. Αναφέρει χαρακτηριστικά απο δημοσίευμα της εφημερίδας Ελευθερίας του 1918 ο Γιάγκος Κλεόπας στο βιβλίο του «Αμμόχωστος η Ατέλειωτη Ιστορία»:

«Η Πρωτομαγιά εωρτάσθη εφέτος εν τη πόλει ημών μετά πρωτοφανούς ζωηρότητος. Διωργανώθη εν τω κήπω «Ιωβιλαίω» τελετή ανθεστηρίων τη αξιεπαίνω πρωτοβουλία της ελλογ. διευθυντρίας του Παρθεναγωγείου ημών δ/δος Ελένης Χατζηπέτρου και προσήλθον εν τω φιλοκάλως εστολισμένω κήπω περί την 5 μ.μ. ώραν αι μαθήτριαι του Παρθεναγωγείου, ως και άπαντες οι πολίται. Ελληνικοί χοροί υπό μαθητριών και μουσικαί εκτελέσεις διά μαντολινάτας εποίκιλλον την εορτήν, εξ ης εισεπράχθησαν 11 λίραι υπέρ του «Φιλοπτώχου Συλλόγου» της πόλεώς μας.»

Διοργανωνόταν την Άνοιξη, συμβολίζοντας την αναγέννηση της φύσης, και περιλάμβανε τη θεαματική παρέλαση των ανθοστόλιστων αρμάτων (εμπνευσμένων από τη μυθολογία, αλλά και τη σύγχρονη επικαιρότητα) και την αναπαράσταση της Πομπής των Παναθηναίων, με τη συνοδεία φιλαρμονικών και με ελληνικούς χορούς και τραγούδια.

 

IMG_0004

Αναπαράσταση της πομπής των Παναθηναίων. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου 1950

 

Διεξαγόταν κυρίως στο στάδιο ΓΣΕ, με συμμετοχή πολλών μαθητών και μαθητριών από όλα τα σχολεία και των συλλόγων της πόλης.

 

IMG_0005

Άρμα με θέμα τον Γέρο Χρόνο. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου 1950

 

Ταυτόχρονα διεξάγονταν και γαϊδουροδρομίες, που από τη δεκαετία του 1930 αντικαταστάθηκαν από ποδηλατοδρομίες που διοργάνωνε η γνωστή εταιρία ποδηλάτων Raleigh .

 

IMG_0003

Μαθητές και Μαθήτριες στο Ελληνικό Γυμνάσιο πριν την παρέλαση. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου (αρχές δεκαετίας 1960)

 

 

 

IMG_0002

Η αρχή της πομπής των Παναθηναίων στο Ελληνικό Γυμνάσιο. Φωτογραφικό δελτάριο Ανδρέα Σωτηρίου (αρχές δεκαετίας 1960)

 

 

IMG_0001

Παραδοσιακοί χοροί στο ΓΣΕ. Φωτογραφικό δελτάριο Τάκη Γεωργίου γύρω στο 1960

 

Ενας Τούρκος με τον ναργιλέ του…αρχές δεκαετίας 1930

Αύγουστος 23, 2015

Ενα πανέμορφο φωτογραφικό δελτάριο που στάληκε απο Αγγλο στρατιωτικό στίς αρχές της δεκαετίας του 1930. Δείχνει ενα Τούρκο ντυμένο με την παραδοσιακή Τουρκική ενδυμασία και φέσι να καπνίζει με τον ναργιλέ του.

Ενας Τούρκος με τον ναργιλέ του. Φωτογραφικό δελτάριο γύρω στο 1930

Ενας Τούρκος με τον ναργιλέ του. Φωτογραφικό δελτάριο γύρω στο 1930

Το φουμάρισμα γουργουριστών ναργιλέδων ήταν ένα έθιμο που συνηθιζόταν σε Ελληνικά και Τουρκικά καφενεία.

Η μνήμη μου των ναργιλέδων στο μαγαζί του θείου Κωστή Καλλή είναι ακόμα νωπή.

Καλόν Πάσκαν!…Ψήσιμο σούβλας το 1915

Απρίλιος 11, 2015

Το Πάσχα στην Κύπρο αποκαλείται στο κυπριακό γλωσσικό ιδίωμα/διάλεκτο «Πάσκαν».

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, Πάσκαν ονομάζονται στην Κύπρο και οι γιορτές των Χριστουγέννων και της Παναγίας, το Δεκαπενταύγουστο, επειδή προηγούνται νηστείες. Οι άνθρωποι εύχονται ο ένας στον άλλον “Καλόν Πάσκαν”.

Την Κυριακή του Πάσχα το ψητό αρνί ήταν και είναι απαραίτητο στο πασχαλινό τραπέζι. Η καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κύπρου Φρόσω Ηγουμενίδου σημειώνει σε σχετική μελέτη της ότι “το ψητό αρνί ήταν έδεσμα σπάνιο τον υπόλοιπο χρόνο, προορισμένο μόνο για εξαιρετικές περιπτώσεις και μεγάλες γιορτές”.

Σε προηγούμενη ανάρτηση (10 Οκτωβρίου 2014 ) ειχε γίνει αναφορά στο φωτογραφικό αλμπουμ του Edward Lucie-Smith που βρίσκεται στο αρχείο της συλλογής. Μια απο τις πιο ομορφες φωτογραφίες δείχνει το ψήσιμο σούβλας κάπου στην Κύπρο (η ακριβής τοποθεσία και χρόνος δεν σημειώνεται αλλά με την χρονολογία των αλλων φωτογραφιών που σημειώνονται οι χρονικές και τοπικές λεπτομέρειες συμπεράνουμε οτι η φωτογραφία εχει παρθεί το 1915).

IMG_0001

Ψήσιμο σούβλας, 1915

Αξιοσημείωτο ειναι το γεγονός οτι η τεχνολογία της σούβλας εχει μεν εκσυγχρονιστεί κάπως αλλά τα βασικά στοιχεία, οπως καταδείχνει η φωτογραφία, παραμένουν αμετάβλητα.

  • Αντι μαγκαλιού η ψησταριάς εχουμε ενα σκαμμένο λάκκο με λίγες πέτρες για την ανύψωση του αρνιού.
  • Το εργαλείο της σούβλας ξύλινο, χειροποίητο αντί μεταλλικό από ανοξείδωτο ατσάλι.
  • Το γύρισμα τού αρνιού γίνεται “δια χειρός” και οχι αυτόματα με ηλεκτρική ενέργεια.
  • Η συνήθεια μας να περιτριγυρίζουμε την σούβλα και να παριστάνουμε τους ειδήμονες (με διατριβές περί καρβούνων, διάρκεια ψησίματος, την απόσταση του κρέατος απο τα κάρβουνα, αλλά κυρίως το συνεχές “τσίμπιμα” για να επιβεβαιωθεί οτι ειναι ετοιμη!) παραμένει αναλλοίωτη!.

Γιατί σουβλίζουμε αρνί το Πάσχα;

Ο αμνός (αρνί) είναι χριστιανικό σύμβολο. Ο ίδιος ο Χριστός ονομάζεται “ο Αμνός του Θεού” διότι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής είχε παρομοιάσει τον Ιησού με τον αμνό θεού που θα πάρει στις πλάτες του τις αμαρτίες του κόσμου.

Το έθιμο του σουβλίσματος του αρνιού, προέρχεται από το εβραϊκό Πάσχα και σχετίζεται με την έξοδο τους από την Αίγυπτο. Πριν ξεκινήσουν για την μεγάλη έξοδο ο Θεός μέσω του Μωυσή, τους είπε να συγκεντρωθούν σε μικρές ομάδες και να θυσιάσουν όλες οι οικογένειες από ένα αρνί.  Με το αίμα έπρεπε να βάψουν τους παραστάτες των θυρών των σπιτιών τους για να μην εξολοθρευτούν από τον άγγελο του Θεού που εκείνο το βράδυ θα έφερνε θανατικό στα πρωτότοκα κάθε οικογένειας που δεν θα είχε με αυτό το αίμα του αρνιού σημαδέψει την είσοδο του σπιτιού του. Μετά βγήκαν περίπου ένα εκατομμύριο λαός από την Αίγυπτο με εντολή του ίδιου του Φαραώ.

Εκείνο το βράδυ, της εξόδου, κάθε οικογένεια πρόσφερε ως θυσία στο Θεό ένα αρνί για τη σωτηρία όλου του λαού. Το έφαγαν, χωρίς να σπάσουν τα κόκαλά του, μαζί με άζυμο ψωμί και πικρά χόρτα. Με το αίμα του έβαψαν πόρτες τους.

Την έξοδό τους από την Αίγυπτο οι Ισραηλίτες τη γιορτάζουν κάθε χρόνο στις 14 του μήνα Νισάν (μεταξύ Μαρτίου και Απριλίου) και την ονομάζουν Πάσχα πού σημαίνει πέρασμα, διάβαση, γιατί με τη διέλευση της Ερυθράς Θάλασσας πέρασαν από τη σκλαβιά της Αιγύπτου στην ελευθερία. Η γιορτή του Πάσχα (στα εβραϊκά Πεσάχ, Pesah) είναι η μεγαλύτερη γιορτή των Εβραίων και διαρκεί μαζί με την Εβδομάδα των Αζύμων οκτώ μέρες.

«Καθήμενοι Ιθαγενείς»…πλατεία Namik Kemal, παλιά πόλη Αμμοχώστου Απρίλιος 1929

Μαρτίου 13, 2015

Στήν ανάρτηση της 21ης Φεβρουαρίου 2015 παρουσιάστηκε μια φωτογραφική αποψη της πλατείας Namik Kemal στην παλιά πόλη Αμμοχώστου κατά την δεκαετία του 1920. Στο πίσω μέρος της φωτογραφίας δίπλα απο ενα ανώγι βρισκόταν ενα καφενείο/εστιατόριο

Η πλατεία Ναμίκ Κεμάλ

Η πλατεία Ναμίκ Κεμάλ

Ενα πρόσφατο ευρημα της συλλογής μας δείχνει μια μικρή αλλά ωραιότατη αποψη του καφενείου/εστιατορίου μαζί με τους θαμώνες του. Ο φωτογράφος δεν μας ειναι γνωστός αλλά προφανώς ηταν Γαλλόφωνος. Ο τίτλος που εδωσε στην φωτογραφία μας θυμίζει μια αποικιακή αποψη καθώς περιγράφει τους συνδαιτημόνες ως «Καθήμενοι Ιθαγενείς» (Indigenes attables).

Εστιατόριο/καφενείο στην πλατεία Ναμίκ Κεμάλ 1929

Εστιατόριο/καφενείο στην πλατεία Ναμίκ Κεμάλ 1929

Στην μεγέθυνση ψηλής ανάλυσης της φωτογραφίας παρατηρούμε φιγούρες και ενδυμασίες της εποχής.

Οι ιθαγενείς (σε μεγέθυνση).

«Οι ιθαγενείς» (σε μεγέθυνση).

Αξειοσημείωτη ειναι η χρήση φεσιών σε μια περίοδο αρκετών χρόνων μετά την επιηράτηση των Κεμαλικών στην Τουρκία και την κατάργηση του ανατολίτικου φεσιού και την χρήση δυτικών ενδυμασιών. Το γεγονός ομως ηταν οτι τα λαικά στρώματα των Τουρκοκυπρίων ηταν κατά πλειοψηφία συντηριτικά.

In the entry dated 21st February 2015 a picture of Namik Kemal Square in the old city of Famagusta was presented. At the back end of the photo (within the highlighted area) there was a coffee-shop/restaurant next to the two storey building.

A recent acquisition of the collection is a photograph from 1929 that provides a small but wonderfully animated view of the clientele of the coffee-shop/restaurant. The identity of the photographer is unknown but must have been French speaking. We note the use of the term «seated natives» (indigenes attables) which indicates a somewhat derogatory, colonial approach to the population.

In the high resolution enlarged photograph we can see the figures of the local population as well as their style of attire. We note the use of the fez at a time some years after the Kemalists took power in Turkey and the ban of the use of the fez in favour of Western style attire. Clearly the broader masses of Turkish Cypriots remained more conservative.

Τα παναΰρκα της Ελιάς και του Αγίου Μέμνωνα…Αγιος Μέμνωνας, ανήμερα του Αγίου, 28 Απριλίου 1948 η 1949

Μαρτίου 7, 2015

Αφορμή για την παρούσα ανάρτηση ηταν μια συζήτηση με φίλους σε κοινωνικό ιστότοπο σχετικά με μια φωτογραφία που  απεικονίζει ενα πανηγύρι στην περιοχή Αμμοχώστου. Το θέμα της συζήτησης επικεντρώθηκε στην ταυτότητα της εκκλησίας που απεικονίζεται στο βάθος της φωτογραφίας. Η ιστορία των πανηγυριών  της Επαρχίας Αμμοχώστου αποτελεί  θέμα εκτενούς ερευνας για το ιστολόγιο και  “εν ευθέτω χρόνω” θα δημοσιευθεί . Σήμερα  η  προσοχή μας  επικεντρώνεται στην ταύτιση της εκκλησίας.

Το Πανηγύρι της Ελιάς, Εκκλησία Αγίου Μέμνωνος (φωτογραφική κάρτ ποστάλ Ανδρέα Σωτηρίου, 1949)

Το Πανηγύρι του Αγίου Μέμνωνος, Εκκλησία Αγίου Μέμνωνος (φωτογραφική κάρτ ποστάλ Ανδρέα Σωτηρίου, 1949)

Η φωτογραφική κάρτ ποστάλ ειναι του γνωστού Βαρωσιώτη φωτογράφου και εκδότη φωτογραφικών δελταρίων (κάρτ ποστάλ), Ανδρέα Σωτηρίου και αποτελεί μέρος της αριθμημένης του σειράς που εκδόθηκε το 1949. Ο Ανδρέας Σωτηρίου γύριζε με την “αρπακτική” του (φωτογραφική μηχανή) τα διάφορα πανηγύρια και αλλα σημεία ενδιαφέροντος της ευρύτερης περιοχής της Αμμοχώστου και η φωτογραφία θα πάρθηκε μάλλον κατα την περίοδο 1948-49. Η συγκεκριμένη κάρτα φέρει τον αριθμό C2847 και τον τίτλο “Preserved Fruits are Among the Articles at the Fair” (Διατηρημένα φρούτα/ξηροί καρποί ειναι μεταξύ των πραματειών στο πανηγύρι)  . Η εκκλησία ειναι αυτή του Αγίου Μέμνωνος και εινα παρμένη απο ενα σημείο βορειοδυτικά της εκκλησίας και βορείως του νεκροταφείου. Απεικονίζεται το πανηγύρι του Αγίου Μέμνωνος στις 28 Απριλίου 1948 η 1949. Αυτό ηταν σχετικά ενα μικρό πανηγύρι και ηταν μονοήμερο. Μετά το 1957 γινόταν στην ιδια τοποθεσία το πανηγύρι της Ελιάς που αρχιζε την μέρα πριν την Κυριακή των Βαίων και ηταν διήμερο. Σύμφωνα με πληροφορίες ο ανθρωπος με το ασπρο καπέλλο ειναι ο Βασίλης Χατζηχάρος, ψάλτης στην εκκλησία του Σταυρού.

Ποιά τα επιχειρήματα που μας βοηθούν στην ταύτιση;

Στην ευρύτερη περιοχή Αμμοχώστου δύο μεγάλα και ενα μικρό πανηγύρι πραγματοποιούνταν σε χώρο που ηταν κοντά σε εκκλησίες. Το ενα ηταν το πανηγύρι του  Αη Λουκά (στις 18 Οκτωβρίου) και το αλλο ηταν το πανηγύρι της Ελιάς που γινόταν την Κυριακή των Βαίων. Στήν αρχή του 20ου αιώνα και αυτο το πανηγύρι λάμβανε χώρα κοντά στην εκκλησία του Αη Λουκά αλλά μεταγενέστερα (σύμφωνα με μαρτυρίες μεταξύ του 1957-1959) μεταφέρθηκε σε χώρο κοντά στην εκκλησία του Αγίου Μέμνωνα. Πριν την δεκαετία του 1950 λάμβανε επίσης χώρα το μικρό πανηγύρι του Αγίου Μέμνωνα (στις 28 Απριλίου). Η εκκλησία του Αη Λουκά ειχε κατεδαφιστεί την δεκαετία του 1970 ωστε να χτιστεί καινούργιος ναός αλλά οι εργασίες της οικοδόμησης διακόπηκαν απο την Τουρκική εισβολή. Μια φωτογραφία του πανηγυριού του Αη Λουκα το 1900 απεικονίζει τον ναό με εντελώς διαφορετική μορφή απο αυτόν της φωτογραφίας του Σωτηρίου απο το 1948/49.

Πανήγυρίς Αγίου Λουκά, 1900 (απο το βιβλίο The Island of Cyprus: A Photographic Itinerary From the 19th to the 20th Century  Lucie Bonato; Haris Yiakoumis; Kadir Kaba)

Πανήγυρίς Αγίου Λουκά, 1900 (απο το βιβλίο The Island of Cyprus: A Photographic Itinerary From the 19th to the 20th Century
Lucie Bonato; Haris Yiakoumis; Kadir Kaba)

Η σύγκριση της φωτογραφίας του 1948/49 με πρόσφατες του Αγλιου Μέμνωνα (που εχουν παρθεί με τηλεφακό) αναδεικνύει ορισμένες διαφορές σε αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες της δυτικής πλευράς του ναού. Αυτές ομως εξηγούνται απο το γεγονός οτι κατά καιρούς (μετά το 1950 σύμφωνα με πληροφορίες) με πρωτοβουλία της εκκλησιαστικής επιτροπής εγιναν επισκευές καθώς και διαμορφώσεις του κτιρίου του ναού (ο Γιώργος Σάββα αναφέρει το καμπαναριό,τον ηλιακό , την επέκταση του Ιερού , την ανασκευή της στέγης μεταξύ αλλων) . Αλλοιώθηκε επίσης ο περίγυρος της εκκλησίας όπως τα κτίσματα στην βόρεια πλευρά. Σχετική μαρτυρία μας παραθέτει επίσης και η ιστοσελίδα του ΣΩΜΑΤΕΙΟΥ ΕΚΤΟΠΙΣΘΕΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΠΟΔΗΜΩΝ  «ΑΓΙΟΣ ΜΕΜΝΩΝ»  ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ. Εκεί αναφέρεται οτι ο αείμνηστος εφημέριος του ιερού ναού Αγίου Μέμνονα Βαρωσίων, αιδεσιμότατος  Αναστάσιος Χαραλάμπους την 9ην Ιανουαρίου 1977 αφηγήθηκε οτι το έτος 1956 ο Γεώργιος Κανελλής, ηλικίας 65 ετών, ο όποιος ήταν γαμπρός του Χατζηπετρή, του ανακαινιστή της εκκλησίας του Αγίου Μέμνονα, του είπε τα έξης: «Λόγω του ότι οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να πληθαίνουν και το εκκλησάκι δεν ικανοποιούσε τις θρησκευτικές τους ανάγκες, απεφάσισε ο Χατζηπετρής με τον Χατζηκουμή να ανακαινίσουν και να μεγαλώσουν την εκκλησία.».

Αξίζει τον κόπο να προστεθεί οτι ο βυζαντινολόγος Δρ Ανδρέας Φούλιας επιβεβαιώνει οτι οντως η φωτογραφία ειναι της εκκλησίας του Αγίου Μέμνωνα.

Οι αλλαγές στην δυτική αποψη τησ εκκλησίας μετα το 1950 (επεξεργασία του Φάνου Ιωνίδη)

Οι αλλαγές στην δυτική αποψη τησ εκκλησίας μετα το 1950 (επεξεργασία του Φάνου Ιωνίδη)

Τελειώνοντας, παραθέτουμε μια πρόσφατη αεροφωτογραφία της περιοχής της εκκλησίας του Αγίου Μέμνωνα με την επισήμανση του χώρου της πανήγυρης. Διακρίνεται το νεκροταφείο καθώς και το χωράφι μεταξύ της δυτικής πλευράς του νεκροταφείου και του σπιτιού των  Μαρουλλούδων.

Αεροφωτογραφία της περιοχής της Εκκλησίας (2010)

Αεροφωτογραφία της περιοχής της Εκκλησίας (2010)

Οι παροικούντες την  Ιερουσαλήμ θα θυμούνται την καθοδο των Αθίγγανων (οι κκιλίντζιροι) με τα κάρα τους μέσα στην χωραφκιά!.

“Μιά μοντέρνα Ελληνική εκκλησία”, Βαρώσι 1908

Ιανουαρίου 26, 2015

Το 1912 η Βρεττανική εταιρία Newton & Co κατασκεύασε μια σειρά απο 59 γυάλινες πλάκες διασκοπίου (lantern slides) σαν οπτικό βοήθημα για μια διάλεξη του A.J.  Sargent υπό τον τίτλο “The sea road to the east: lecture II — Malta to Aden”. Η διάλεξη ηταν για σκοπούς οπτικής εκπαίδευσης (“visual instruction”) των μανδαρίνων του Υπουργείου Αποικιών της Μεγάλης Βρεττανίας ως πρός τα διάφορα μέρη της Αυτοκρατορίας. Οι 32 πλάκες εχουν θέμα την Κύπρο και αρκετές απο αυτές δείχνουν σπάνια θέματα τα οποία δεν περιλαμβάνονται στις εκδόσεις κάρτ ποστάλ και αλλου φωτογραφικού υλικού της εποχής. Αυτό εξηγείται απο το γεγονός οτι ο φωτογράφος Alfred Hugh Fisher ειχε συγκεκριμένες οδηγίες απο τον υπεύθυνο της οργανωτικής επιτροπής του Υπουργείου Αποικιών υπο τον Sir Halford Mackinder (1861-1947), διευθυντή του London School of Economics. Ο Alfred Hugh Fisher επισκέφθηκε το νησί το 1908 και η σύνοψη των οδηγιών που του δόθηκαν ειχε ως εξής:

Το δρομολόγιο να περιλαμβάνει αρκετές στάσεις των δύο ή τριών ημερών σε ένα μέρος , δεδομένου ότι ετσι θα είσαι σε θέση να απορροφήσεις την ατμόσφαιρα καλύτερα από ότι σε πολύ γρήγορη κίνηση από τόπο σε τόπο.

Να έχεις το εκπαιδευτικό και όχι το εικαστικό στοιχείο στο μυαλό και να παρουσιάσεις τόσο τα “εγγενή χαρακτηριστικά της χώρας” αλλά και των “πρόσθετων χαρακτηριστικών που οφείλονται στη Βρετανική κυριαρχία”.

Να δώσεις μια αίσθηση της κίνησης , όπου είναι δυνατόν από τους ανθρώπους που έχουν εμπλακεί σε κάποια δραστηριότητα στο προσκήνιο και όχι μόνο στατικές απόψεις των κτιρίων.

Το αρχείο της συλλογής Golden Sands ειχε την τύχη να εξασφαλίσει σχεδόν ολόκληρη την σειρά που αφορά την Κύπρο, σε αριστη κατάσταση. Τα θέματα της Αμμοχώστου περιλαμβάνουν, μεταξύ αλλων,  ενα πανόραμα επιβατών στην προκυμαία του λιμανιού, τον καφετζή του σιδηροδρομικού σταθμού Αμμοχώστου, καθώς και μια πανοραμική αποψη της παλιάς πόλης και του παλατιού των Λουζινιανών απο την στέγη του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου. Πιστεύω ομως οτι το κόσμημα της σειράς ειναι η πλάκα νούμερο 14 με τον τίτλο “A modern Greek church” (Μιά μοντέρνα Ελληνική εκκλησία). Ο Βαρωσιώτης φωτογράφος και φίλος του ιστολογίου Βάσος Στυλιανού, του Κέντρου Φωτογραφίας 6Χ6 στην Λεμεσό, δημιούργησε ενα θαυμάσιο αντίγραφο υψηλής ανάλυσης της συγκεκριμένης γυάλινης πλάκας διασκοπίου.

Μιά μοντέρνα Ελληνική εκκλησία (Γυάλινη πλάκα διασκοπίου, φωτογραφία 1908)

«Μιά μοντέρνα Ελληνική εκκλησία» – Η Αγία Ζώνη (Γυάλινη πλάκα διασκοπίου, φωτογραφία 1908)

Πολλές ωρες ερευνας αναλώθηκαν σε αρχεία φωτογραφιών των ναών της Κύπρου αλλά δεν απόδωσαν ταύτιση του ναού. Τελικά ο βυζαντινολόγος και φίλος του ιστολογίου δρ Ανδρέας Φούλιας κατάφερε να αναγνωρίσει τον ναό ως την εκκλησία της Αγίας Ζώνης στο Βαρώσι. Ο δρ Φούλιας αναφέρει οτι ο ναός της Αγίας Ζώνης στο Βαρώσι  κτίστηκε αρχικά ως μονόχωρος σταυροθολιακός. Το 1953 (Κ. Κύρρις, “Ιστορία της Μέσης Εκπαιδεύσεως Αμμοχώστου 1191-1955”) μετά την καθαίρεση του καμαροσκέπαστου προστώου ο ναός επεκτάθηκε προς τη νότια πλευρά και μετατράπηκε σε δίκλιτο απο τον Μιχαήλ Ι. Κοκκίνου.

Ο δίκλιτος ναός της Αγίας Ζώνης (στην περιφραγμένη περιοχή Αμμοχώστου)

Ο δίκλιτος ναός της Αγίας Ζώνης-δυτική αποψη (στην περιφραγμένη περιοχή Αμμοχώστου), φωτογραφια Χ. Βορκά

Ο δίκλιτος ναός της Αγίας Ζώνης - νότια αποψη (στην περιφραγμένη περιοχή Αμμοχώστου)

Ο δίκλιτος ναός της Αγίας Ζώνης – νότια αποψη (στην περιφραγμένη περιοχή Αμμοχώστου)

Η φωτογραφία στο αρχείο του ιστολογίου (με χρονολογία 1908) ειναι η παλαιότερη που εχει βρεθεί. Ο διδάσκαλος και σχολάρχης της πόλης των Βαρωσίων Μιχαήλ Κούμας δημοσίευσε μιά μεταγενέστερη, ανατολική αποψη της εκκλησίας (του 1945) στο βιβλίο του “Τα Παλιά Βαρώσια και η Παλιά Αμμόχωστος” (1971).

Ο ναός της Αγίας Ζώνης - ανατολική αποψη το 1945 (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Ο ναός της Αγίας Ζώνης – ανατολική αποψη το 1945 (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Στην συλλογή του ιστολογίου υπάρχει και μια μεταγενέστερη φωτογραφία (μέσα της δεκαετίας του 1950) που δείχνει την εκκλησία αμέσως μετά την διαμόρφωση της σαν δίκλιτη.

Ο ναός της Αγίας Ζώνης - ανατολική αποψη το 1955

Ο ναός της Αγίας Ζώνης – ανατολική αποψη το 1955 αμέσως μετά την μετατροπή σε δίκλιτο

Δέν μας ειναι γνωστό πότε και απο ποιόν κτίστηκε η εκκλησία της Αγίας Ζώνης. Ο λεπτομερής χάρτης του Κίτσενερ (1878-1883) δεν την αναφέρει.  Ο συγκεκριμένος χάρτης δείχνει την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Φάραγκα, την Παναγία την Χρυσοσπηλιώτισσα στο Κάτω Βαρώσι, οπως και την εκκλησία του Αγίου Μέμνωνα που ειναι σχεδόν πανομοιότυπη με της Αγίας Ζώνης (σε σύγκριση με την αρχική μονόχωρη σταυροθολιακή της μορφή) με τις κύριες διαφορές να βρίσκονται στην διακόσμηση των καμπαναριών. Το γεγονός οτι η πλάκα διασκοπίου εχει τίτλο “Μια μοντέρνα Eλληνική εκκλησία” ισως να υποδεικνύει οτι την εποχή της φωτογράφισης (1908) ο ναός της Αγίας Ζώνης να ηταν σχετικά καινούργιος. Πιθανόν λοιπόν η εκκλησία να κτίστηκε μεταξύ του 1884-1900 (μετά την εκδοση του χάρτη του Κίτσενερ και λίγα χρόνια πριν την φωτογράφιση της πλάκας διασκοπίου). Μιά περαιτέρω (προσωπική) υπόθεση που πηγάζει από την ομοιότητα των δύο εκκλησιών ειναι οτι ισως η Αγία Ζώνη να χτίστηκε απο τους ιδιους μάστορες που εκτισαν την εκκλησία του Αγίου Μέμνωνα το 1878. Πρέπει να αναφέρουμε ομως οτι αυτή η υπόθεση δεν ειναι τεκμηριωμένη απο αλλα στοιχεία πλην της ομοιότητας του αρχιτεκτονικού τύπου (πού παρουσιάζεται και σε αλλες εκκλησίες της Κύπρου). Εχουμε μόνο μια μαρτυρία της Χρυσταλλένης Μάρκου (το γένος Λάμπρου Χατζηφώτη) που το πατρικό της βρίσκεται απέναντι από την εκκλησία οτι το καμπαναριό το ειχε σκαλίσει ο παππούς της Στεφανής Χατζηφώτης.

Μια πιο λεπτομερής εξέταση της φωτογραφίας μας αποκαλύπτει περαιτέρω ενδιαφέροντα κοινωνικά στοιχεία της εποχής. Διακρίνουμε την παραδοσιακή ενδυμασία του βρακοφόρου με τον φορτωμένο γαίδαρο του καθώς και ενα “φραγκοφορεμένο” με ψάθινο καπέλο περιπάτου. Διακρίνεται επίσης αλλος βρακοφόρος με φέσι “καλουπωμένο”, ενώ ο βρακοφόρος με τον γάιδαρο φοράει διαφορετικό κάλυμμα κεφαλής που χρησιμοποιούσαν τα φτωχότερα στρώματα του λαού και οι αγρότες.

Ενδυμασίες (σε μεγέθυνση)

Ενδυμασίες (σε μεγέθυνση)

Η ταυτόχρονη παρουσία του βρακοφόρου με το τετράποδο υποζύγιο και ανθρώπων αλλων κοινωνικών στρωμάτων μου θυμίζει μια πολύ ενδιαφέρουσα και ωραιότατη αφήγηση της Σίλειας Χατζηχαμπή Χαπίπη για την θέση της εκκλησίας της Αγίας Ζώνης στην ζωή του Βαρωσιού: “Η Αγία Ζώνη δεν ηταν μόνο η εκκλησία της ενορίας της Αγία Ζώνης. Για όλους μας άγγιζε ένα βαθύτερο κομμάτι του εαυτού μας. Κάθε Δευτέρα πρωί, οι συμπολίτες τών άλλων ενοριών της Αμμοχώστου, αφού απαραίτητα είχαν εκκλησιασθεί την Κυριακή στην δική τους ενορία, θεωρούσαν απαραίτητο να επισκεφθούν την Αγία Ζώνη, να προσκυνήσουν και να ανάψουν το κερί τους. Πρίν αρχίσει η εργασία της εβδομάδας, για να «πάνε όλα καλά». Οι βαθυστόχαστοι, απλοί αλλά πάνσοφοι λόγω τριβής τους με την φύση, περβολάρηδες αλλά και οι «Άρχοντες» της Αμμοχώστου, το γνώριζαν αυτό. To τηρούσαν ευλαβικά. H «μοντέρνα» γιαγιά του 1920-1940, Μυροφόρα Μ. Χατζηχαμπή, έφθανε στην εκκλησία με το τετράποδό της “όχημα” [σημ. γαίδαρος!], φορτωμένη με τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά παραγωγή του περβολιού, να προσκυνήσει, να πωλήσει την δική της παραγωγή και να αγοράσει τα αγαθά που χρειαζόταν η οικογένεια, να επισκεφθεί τούς υιούς, νύφες και εγγόνια που κατοικούσαν πλέον στην Αμμόχωστο για να είναι πιο κοντά στην εργασία τους και να επιστρέψει στις εργασίες της εβδομάδας. Απαραιτήτως αφήνοντας σε όλα ανεξαιρέτως τα εγγόνια της το πολύ καλοδεχούμενο «χαρτζηλίκι” που απεκόμιζε απο τις εμπορικές της συναλλαγές.”

Πίσω απο την εκκλησία στην δεξιά πλευρά της φωτογραφίας διακρίνεται ενα ισόγειο κτίριο. Ειναι  τα κελλιά οπου το Σχολαρχείον και το Γυμνάσιον Βαρωσίων στεγάσθηκαν κατά τα ετη 1905-1912, 1936-37 και 1942-43. Στην κάτω δεξιά γωνιά της φωτογραφίας σημειώνουμε την παρουσία μαθητή με πηλίκιο. Κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για μαθητή του σχολαρχείου.

Σχολαρχείον Αμμοχώστου 1910-1911 (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Σχολαρχείον Αμμοχώστου 1910-1911 (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Ο Σχολάρχης Μιχαήλ Κούμας στο βιβλίο του “Τα Παλιά Βαρώσια και η Παλιά Αμμόχωστος” (1971) αναφέρει: “Απο της εποχής της Τουρκοκρατίας ελειτούργει σχολή εις την πόλιν με διδάσκαλον τον εκ Γύψου καλόγηρον Δοσίθεον Κυκκώτην, εις τους μετέπειτα δε καιρούς ενα Δημοτικόν σχολείον με δύο-τρείς και κατόπιν τέσσερεις εως εξ δημοδιδασκάλους και εκατόν πενήντα περίπου μαθητάς, το οποίον εστεγάζετο εις το παρά την Αγίαν Ζώνην παλαιόν και ανευ αυλής παλαιόν σχολικόν κτίριον, εις το οποίον εγαλουχήθησαν εις τα νάματα της Ελληνικής παιδείας γενεαί γενεών των Βαρωσίων. Παραλλήλως, εις εν πενιχρόν κελλίον της Αγίας Ζώνης ελειτούργει και εν μονοδιδάσκαλον Σχολαρχείον η Ελληνικόν Σχολείον, οπως ελέγοντο τότε τα τοιαύτα ανώτερα εκπαιδευτήρια, ειχε δε τούτο δύο τάξεις αντιστοιχούσας με τας δύο κατωτέρας τάξεις των εξαταξίων Γυμνασίων.”

Τα κελλιά της Αγίας Ζώνης – βόρεια αποψη μετά το 1953 (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Τα κελλιά της Αγίας Ζώνης – βόρεια αποψη μετά το 1953, ο ναός ειναι πλέον δίκλιτος (βιβλίο του Μ. Κούμα)

Τελειώνοντας αξίζει να σημειώσουμε οτι ο A.J.  Sargent στο περιεχόμενο της διάλεξης του χαρακτήρισε τη  εκκλησία της Αγίας Ζώνης σαν μια “ασχημη μοντέρνα χωριάτικη εκκλησία”. Ουδέν αναληθέστερον!.  Ευχαριστούμε δε τον φωτογράφο Alfred Hugh Fisher που ακολουθώντας τις οδηγίες του Υπουργείου Αποικιών «να παρουσιάσει τα εγγενή χαρακτηριστικά της χώρας” μας αφησε μια τόσο παλιά και ομορφότατη αποψη μιάς εκκλησίας που ειναι συνυφασμένη με την καθημερινότητα, την πίστη και εκπαίδευση πολλαπλών γενεών της πόλης.

Η βιοπάλη στην Αμμόχωστο του χτές…Σαψάρης, 1949

Δεκέμβριος 5, 2014

Με την παρούσα ανάρτηση το ιστολόγιο αρχίζει την παρουσίαση της θεματογραφίας των παλιών επαγγελμάτων στην Αμμόχωστο και την επαρχία της. Η πιό κάτω κάρτ ποστάλ του Ανδρέα Σωτηρίου χρονολογείται απο το 1949 και παρουσιάζει το παζάρεμα στην αγοραπωλησία γουρουνόπουλων στο Βαρώσι. Η τοποθεσία μάλλον εξω απο την Δημοτική Αγορά.

IMG

Ο αείμνηστος Ανδρέας Λοιζου οταν ειδε την κάρτα σχολίασε μειδιώντας οτι το παζάρεμα για τα γουρουνόπουλα ηταν αγριο και κρατούσε πολλή ωρα. Πολλές φορές για να σπάσει το αδιέξοδο δινόταν η ευκαιρία για επέμβαση κάποιου μεσάζοντα, του λεγόμενου «σαψάρη» που διακρίνεται στο μέσο της φωτογραφίας. Σύμφωνα με την μαρτυρία του Ανδρέα Λοίζου ο σαψάρης προσπαθούσε να γεφυρώσει την διαφορά στην τιμή και οταν η συμφωνία ηταν κοντά επιανε τα χέρια των συμβαλλόμενων προσπαθωντας να τους κάμει να τα σφίξουν σαν ενδειξη συμφωνίας. Βασικός στόχος του σαψάρη ηταν να κλείσει η συμφωνία με τέτοιο τρόπο ωστε καμιά απο τις δύο πλευρές να χάσει το γόητρο της.

Οι σαψάρηδες γύριζαν τις αγορές γυρεύοντας τετοιες ευκαιρίες για διαμεσολάβηση. Η αμοιβή ηταν ανάλογα με το μεγεθος της συμφωνίας αλλά συνήθως ηταν γύρω στο μισό με ενα σελίνι («ενα κομμάτι ψουμί»)

Η πενία τέχνας κατεργάζεται!