Archive for the ‘Καρπασία’ Category

Ξενοδοχείον Τόνης…Δαυλός…»Ιδεώδες μέρος διά τάς διακοπάς σας»

Νοέμβριος 13, 2016

img_0001

 

Μια παλιά διαφημιστική κάρτα του ξενοδοχείου Τόνης στον πανέμορφο Δαυλό.

img_0002

22 δωμάτια, 2 αστέρων και πλησίον των θειούχων λουτρών.

 

Advertisements

Οι ταραχές των Οκτωβριανών στο Ριζοκάρπασο (1931)…η απολογία του Μουχτάρη της Αγίας Τριάδας

Οκτώβριος 22, 2016

Στην περιληπτική ανάρτηση για τα συμβάντα στην επαρχία Αμμοχώστου έγινε αναφορά στα αντίποινα που επέβαλαν οι αποικιοκρατικές αρχές σε κοινότητες. Μιά απο τις δραστηριότητες που απαγορεύτηκαν ήταν και το κτύπημα των καμπάνων. Ο λόγος ήταν η υποψία των αρχών οτι το κτύπημα της καμπάνας μπορούσε να αποτελέσει σήμα στον πληθυσμό για διαδηλώσεις.

Στις 27 Οκτωβρίου 1931, ώραν πέντε και τέταρτον μετά μεσημβρίαν εκτύπησε η καμπάνα της εκκλησίας της Αγίας Τριάδας. Η πληροφορία έφτασε στα αυτιά του επαρχιακού διοικητή Αμμοχώστου ο οπίος έστειλε επιστολή στον μουχτάρη της ενορίας της Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου ζητώντας εξηγήσεις και απειλώντας τιμωρητικά μέτρα.

Ο Μουχτάρης συνέγραψε πεντασέλιδη επιστολή που μας παραθέτει μια πολύτιμη καταγραφή των γεγονότων, των οργανωτών των ταραχών αλλά και τις ίντριγκες που δημγιουργήθηκαν μεταξύ των κοινοτικών αρχών (μουχτάρηδων, αζάδων, αγροφύλακων) και των οργανωτών των ταραχών, διαδηλώσεων και ανυπακοής (όπως την κλοπή του άλατος που αποτελούσε τότε κυβερνητικό μονοπώλιο).

Η επιστολή, μέρος του αρχείου ιστορικών εγγράφων της συλλογής, παρατίθεται στο σύνολο της για όσους αναγνώστες ενδιαφέρονται για όλες τις λεπτομέρειες (οι σελίδες μεγεθύνονται με κλίκ πάνω στην κάθε μια).

Αρχίζει ο Μουχτάρης:

 

 

“Εντιμε Κύριε”

“…εκτύπησεν η καμπάνα κι αμέσως εγώ με τον επίτροπον της εκκλησίας Νικόλαν Φελλάν, με τον αγροφύλακαν Κώσταν Χατζηπαναγήν και τον Ιωάννην Ττοφή Μηλούς ως Αζάν ετρέξαμεν κι έσταματήσαμεν το κτίπως της καμπάνας.”

Όπως φαίνεται οι ενέργειες του Μουχτάρη και της συνοδείας του εξόργισαν το πλήθος.

“Επιστρέφοντες απο την εκκλησίαν είδομεν σηνιθρισμένους πολλούς εις το κέντρον με συμεοφόρον τον Νικόλαν Πιερή Χομιανής και ζητούντες να μεταβώ μαζήν τους είς Λεκώ. Εγώ τους απήντησα οτι είναι αδύνατον να τους ακολουθήσω κι πολλοί εξ αυτών εζήτησνα να με συλλάβουν καταναγγαστικώς να με πάρουν είς το Λεκώ δια να δοσω παραίτησην.”

Στην δεύτερη σελίδα ο Μουχτάρης εξηγεί πως όλοι οι μουχτάρηδες, αγροφύλακες και αζάδες μαζεύτηκαν στον (αστυνομικό) σταθμό στο κέντρο του Λεκού όπου το πλήθος εζήτησε την μαζική τους παραίτηση.

 

 

“Εις εκ των Μουκταρών Χριστόδουλος Γ. Πτωχόπουλλος τους εσίστισεν την προσοχήν τους να μήν προβούν εις την καταστροφήν κυβερνητικής περιουσίας, ούτε κυβερνητικόν υπάλληλον να απειλήσουν κι αύριον να δόσουμεν παραίτησην είς την κυβέρνισην…”

Ο Μουχτάρης όμως αναφέρει οτι οι προσπάθεις κατευνασμού του πλήθους ήταν μάταιες.

“Μετά ολίγα λεπτά το πλήθος όλον εισήλθεν είς το καφενείον κι επι κεφαλής ο Νικόλας Πιερή Χομιανής και Νικολας Σάββα Ματσιάγγου όρμισαν κατεπάνω μας…ο Νικόλας Πιερή Χομιανής όρμισεν κι με έριξεν κάτω απο την καρέκλαν και ενω τους εφώναζα ησυχίαν παιδιά μου αφήρεσεν το σήμαν (σημ. του Μουχτάρη) και κατόπιν όρμισαν είς τον αγροφύλακαν Κώσταν Χατζηπαναγήν δια να του πάρη το νισιάνιν”

Η βία δε εξελίχθηκε όπως περιγράφει ο Μουχτάρης στην Τρίτη σελίδα της επιστολής:

 

 

Ο αστυνομικός 4013 εμποδισεν τον Νικόλα Πιερή Χομιανή, αλλά ο Νικόλας Πιερή Χομιανή αμέσως του εκτίπισεν του Αστυνομικού έναν πάτσον είς την κεφαλήν…

…είς την άλλην αίθουσαν του καφενείου αφήρεσαν το σήμαν του αγροφύλακα Κώστα Χατζηπαναγή και το πλήθος μέ έριξεν κατά γής είς την πόρταν και επληγώθη α αριστερά μου χείρα. Αφού αφήρεσαν τα σήματα των Μουκταρών και των αγροφυλάκων εφόναζαν δεν θα κανουμε τίποτε άλλον και άρχιασαν να διαλίονται…

Η εξέγερση όμως είχε πάρει διαστάσεις. Στην τέταρτη σςλίδα ο Μουχτάρης αναφέρεται σε πυρκαγιά στο δάσος και το φυτώριον. Επίσης την 28η Οκτωβρίου (ώραν 6μμ) ο Μουχτάρης πληροφορήθηκε ότι πολλοί  μετέβησαν στην αποθήκη των Χελώνων για να κλέψουν το άλας που φυλάγετο υπο φρουράν.

 

 

Ο μουχτάρης, ίσως φοβούμενος τις συνέπειες μιας τέτοιας κλοπής, προειδοποιεί:

Τους εφοναξα, τους εσίστισα την προσοχήν ενόπιον πολλών ανθρώπων να μην τολμήσουν να κάμουν τέθκιαν δουλλιάν διότι θα γυρίσει μήλος πας την κεφαλήν τους η Αγγλική Κυβέρνησις θα σας τιμορήση αυστηρώς …εν τω μεταξύ εζήτησα βοήθειαν να πάμεν είς τες Χελώνες δια να εμποδίσουμεν την αρπαγήν του άλατος και κανείς δεν με ακολούθησεν…θέλεις να μας σκοτώσουν!

Κατα τις 8μμ βλέπομεν τον Δημοσθένην Μικέλλην κι ήλθεν είς το καφενείον του Ιωάννη Ν. Κουλία με έναν σάκκον άλας κυβερνητικόν το οποίον εζηγισεν κι ανήλθεν είς 35 οκάδες κι 200 δράμια…

Ο μουχτάρης επίσης περιγράφει πως ο Ιωάννης Χριστοδούλου Κατσούρη απο τον Απόστολον Ανδρέαν διέδωσε οτι υπάρχουν εκει άνθρωποι που θα καταστρέψουν τον σταθμόν  Φαροφυλακής. Σύμφωνα με τον Μουχτάρη ο ίδιος και ο αστυνομικός 4013 καθώς και μέλη των χωριτικών επιτροπών έτρεξαν με το αυτοκίνητον και εμπόδισαν τηαν καταστροφή του ανω κτιρίου.

Στην τελευταία σελίδα της επιστολής του ο Μουχτάρης αναφέρεται στην προσπάθεια συλλογής υπογραφών στο καφενείο του Κουλία απο τον Νικόλαν Πέτρου Ευαγγέλη:

 

 

“Ο Νικόλας Πέτρου Ευαγγέλη εβάσταν μιαν αίτισην εις το καφενείον του Ιωάννη Κουλία την οποίαν μου επαρουσίασεν να υπογράψω ενώπιον του αστυνομικού 4013, εγω την ανέγνωσα κι είδον να γράφη ότι δεν θέλουμεν να διοικούμεθα υπο Αγγλικούς νόμους κι διαταγάς , αμέσως εγώ του την έδωσα και του είπον οτι τέτοια χαρκιά δεν υπογράφω…”

Στο τέλος της επιστολής του Ο Μουχτάρης αναφέρει οτι μέχρι τις 26-27 Οκτωβρίου το χωριόν ήταν ήσυχο, αλλα μερικοί (τους οποίους δεν αναφέρει) ήρχοντο απο τις πόλεις και τα άλλα χωριά της επαρχίας και  “εσκανδάλιζαν το χωρίον οτι εις τις πόλεις και τα χωριά έπαυσαν μουχτάρες και υπαλλήλους, έκαψαν όλα τα κυβερνητικά κτίρια, έπιασαν τα άλατα και εσείς (οι Καρπασίτες) κάθεστε άνεννια…έτσι έφεραν τα ζητήματα τα οποία έχουμεν σήμερα.”

Ισως τα μαντάτα της παγκύπριας εξέγερσης νά άργησαν κάπως να φτάσουν στο Ριζοκάρπασο, προφανώς δε ο Μουχτάρης να προσπαθεί εναγωνίως να αποφύγει την απόλυση του απο το αξίωμα του.

Καλλονή της Καρπασίας με νυφικό του 1780

Μαΐου 15, 2016

Η ομορφιά και περηφάνεια των γυναικών της Καρπασίας τράβηξε το ενδιαφέρον πολλών ξένων φωτογράφων και επισκεπτών στην Καρπασία από την αρχή της Αγγλοκρατίας.

IMG

Ενας άγνωστος Βρεττανός φωτογράφος αποθανάτισε μια Καρπασίτισσα ντυμένη με νυφικό του 1780. Η φωτογραφία χρονολογείται μεταξύ 1925-1930.

 

Ενα υπέρθυρο στο Ριζοκάρπασο

Νοέμβριος 14, 2015

Κατά κανόνα οι αναρτήσεις στο ιστολόγιο συνοδεύονται η στοιχειοθετούνται απο παλιές φωτογραφίες του αρχείου της συλλογής. Μια πρόσφατη επίσκεψη στο Ριζοκάρπασο έδωσε αφορμή για παραβίαση του κανόνα. Αφορμή η επίσκεψη στο σπίτι των μακαρίτισσων θειάδων μου, Ελένης και Ιωάννας Αναστασιάδου. Το σπίτι σήμερα είναι στην κατοχή Κούρδων έποικων. Δίπλα στο σπίτι βρίσκεται το σπίτι που κτίστηκε για την Κατίνα Χατζηαναστάση (το γένος Λαζαρίδη) μεταξύ του 1900-1904. Ο νόμιμος κάτοχος της οικίας σήμερα είναι ο Ανδρέας Αργυρίδης, δικηγόρος. Το κτίριο βρίσκεται σε κακή κατάσταση καθώς χρησιμοποιείται σαν αποθήκη από έποικους.

Παρά την φθορά το οίκημα διατηρεί μια υπέροχη ομορφιά που φαίνεται πιό ζωντανά στην πόρτα καθώς και το υπέρθυρο πάνω από την πόρτα.

Η πόρτα και το υπέρυθρο

Η πόρτα και το υπέρθυρο

Τά υπέρθυρα πάνω από τις εξώπορτες παλιών κυπριακών σπιτιών συνήθως αποτελούνται από μια πλάκα, όπου με ρηχό ανάγλυφο παρουσιάζεται είτε ένας σταυρός είτε μια ιερή μορφή σαν φυλαχτό του σπιτιού.

Το υπέρυθρο σε μεγέθυνση

Το υπέρθυρο σε μεγέθυνση

Μαζί με το φυλαχτό χαράζεται και η χρονολογία της κατασκευής του σπιτιού (μεταξύ 1900-1904). Σύμφωνα με τον Ανδρέα Αργυρίδη ενας ανίκανος ηλεκτρολόγος έκαμε την ζημιά στα δύο τελευταία ψηφεία!. Τα υπέρθυρα αποτελούν πολύτιμα στοιχεία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς του τόπου και ιδίως του Ριζοκάρπασου, ενός από τα πιο όμορφα χωριά της Κύπρου.

Από αριστερά προς δεξιά, Ελένη Αναστασιάδου, Ανδρέας Αργυρίδης, Ιωάννα Αναστασιάδου μπροστά από το σπίτι τους το 1985

Από αριστερά προς δεξιά, Ελένη Αναστασιάδου, Ανδρέας Αργυρίδης, Ιωάννα Αναστασιάδου μπροστά από το σπίτι τους το 1985

Φωτογραφικά ενθυμήματα επισκεπτών στήν Ιερά Μονή Αποστόλου Ανδρέα, 1907-1930

Νοέμβριος 30, 2014

Τα Μοναστήρια του Αποστόλου Ανδρέα και του Αποστόλου Βαρνάβα ειναι τα δύο πιό ξακουστά εκκλησιαστικά μνημεία της επαρχίας Αμμοχώστου αλλά και απο τα πιό σημαντικά ολόκληρης της Κύπρου.

Εξετάζοντας την θεματογραφία των εικονογραφημένων δελταρίων (κάρτ ποστάλ) της Κύπρου κατά την περίοδο 1902-1930 παρατηρούμε οτι η απεικόνιση της Μονής του Αποστόλου Βαρνάβα ειναι πολύ πιο συχνή απο αυτή της Μονής του Αποστόλου Ανδρέα.

Η αθλια κατάσταση της συγκοινωνίας της Καρπασίας με τα αστικά κέντρα της Κύπρου στά πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα, εκαμνε το ταξίδι πρός το μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα δύσκολο, χρονοβόρο και ταλαίπωρο. Σαν αποτέλεσμα, οι περιηγητές που θα εδειχναν κάποιο ενδιαφέρον για αγορά και αποστολή δελταρίων που απεικόνιζαν την Μονή του Αποστόλου Ανδρέα ηταν ελάχιστοι. Σε αντίθεση, το ταξίδι στον Απόστολο Βαρνάβα ηταν σχετικά εύκολο λόγω της εγγύτητας της Μονής στην πόλη της Αμμοχώστου και συγκριτικά το ενδιαφέρον για φωτογραφίες της μονής του Αποστόλου Βαρνάβα ηταν πολύ πιο μεγάλο.

Το αρθρο της εφημερίδας Ελευθερίας (27/7/1915 ) περιγράφει τις συνθήκες το 1915:

Η αμαξιτός προς μονήν Απ. Ανδρέου.

« Μια εκ των κεντρικότερων οδών και μάλλον πολυσυχνάστων, αίτινες κατασκευάσθησαν από τα πρώτα έτη της κατοχής, ήτο η από Λευκωσίας μέσω Κυθρέας, Λευκονοίκου, Τρικώμου εις Καρπασίαν άγουσα. 

Η οδός αύτη, η μόνη αμαξιτός καθ’ άπαν το βορειοανατολικόν τμήμα της Νήσου, συνεκέντρουν ζωηροτάτην κίνησιν, διότι πλείστοι κάτοικοι έσπευδον κατ’ έτος εκ των λοιπών μερών να επισκευθώσι την Καρπασία, αφ’ ου και έκαστος Κύπριος θεωρεί ιεράν υποχρέωσίν του να επισκευθή  έστω και άπαξ την εις το άκρον της Καρπασίας ιεράν Μονήν Αποστόλου Ανδρέου, έτεροι δε δια να μεταφέρωσιν εμπορεύματα εις το απομακρισμένον εκείνον μέρος και τάναπαλιν.

Δυστυχώς όμως χρησιμωτάτη αυτή οδός από της κατασκευής του σιδηρόδρομου εγκατελήφθη εις την τύχην της, ωσάν να συνέδεε τα χωριά εκείνα δια των οποίων διέρχεται ο σιδηρόδρομος. Αλλά τοιούτον τι δεν συμβαίνει. Διέρχεται η αμαξιτός αύτη τόσον μακράν του σιδηροδρόμου, ώστε ούτος είναι αδύνατον να αντικαταστήση ταύτην. Άλλως τε δεν θα υπήρχεν λόγος να προτιμάται η αμαξιτός  του σιδηροδρόμου. Δια τούτο έχει καθήκον η Κυβέρνησις να διατάξη το Τμήμα των Δημοσίων Έργων όπως επισκευάση την οδόν ταύτην και μη αφήσει αυτήν να καταστρεαφή τελείως προς βλαβεράν και παντελή απομόνωσιν της Καρπασίας.»

Ο διδάσκαλος και σχολάρχης της πόλης των Βαρωσίων Μιχαήλ Κούμας αναφέρει στο βιβλίο του «Τα Παλιά Βαρώσια και η Παλιά Αμμόχωστος» οτι στις αρχές του 20ου αιώνα ενα απο τα μέσα μεταφοράς απο το Βαρώσι προς το Ριζοκάρπασο (και κατόπιν στο μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα) ηταν η ενοικίαση γαιδάρων απο το χάνι (και αγγειοπλαστείον) του Κιλικίτα στην οδόν Ερμού.

«Περίφημοι δια το θυμοειδές των ησαν οι γαδάροι του Κιλικίτα, τους οποίους παρεχώρει αντί μικρού αγωγίου δια ταξείδια μακρυνά η κοντινά, γυμνούς σχεδόν και τετραχηλισμένους, εκτός ενός σκληρού στρατουρίου η εφιππίου, αν προτιμάτε να πούμε΄για τα υπόλοιπα, επιστρώματα, δισάκκι, σκάλες και ασφάλειαν του ειχεν ευθύνην να φροντίση ο ενοικιαστής επιβάτης.»

IMG_0032

Γάδαρος με ξύλινο στρατούριο

(Κάρτ ποστάλ Θεόφιλου Τουφεξή 1907)

Η αλλη μέθοδος ηταν η αγορά εισιτηρίου για ταξίδι με αμαξα τύπου Λαντώ (Landau). Την υπηρεσία πρόσφερε ο Παρλαμέντος «με το εξηρθρωμένον λαντώ του, συρόμενον απο τέσσαρας αχαμνόοντας ιππους» ο οποίος εκτελούσε και την μεταφορά του ταχυδρομείου «καθώς και δωδεκάδαν εστιβαγμένων επιβατών». Το ταξίδι Βαρωσίων- Ριζοκαρπάσου διαρκούσε δώδεκα ώρες (ισοδύναμο με την διάρκεια του αεροπορικού ταξιδιού μεταξύ Λονδίνου-Σαγκάης!) και ισως να χρειάζονταν αλλες δύο με τρείς ώρες για να καλυφθεί η απόσταση Ριζοκαρπάσου-Αποστόλου Ανδρέα.

img_00031

Αμαξα τύπου Λαντώ «με τέσσαρας ιππους»

(οικογενειακό αλμπουμ Lucie-Smith, 1913)

Ετσι την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα συναντούμε μονο μια καρτ ποστάλ της Μονής που εκδόθηκε το 1907 απο τον Λευκωσιάτη φωτογράφο και εκδότη κάρτ ποστάλ Θεόφιλο Τουφεξή. Ο Τουφεξής (που γύριζε την Κύπρο καβάλα σε εναν γάδαρο κουβαλώντας την φωτογραφική του μηχανή) εκδωσε μια πανέμορφη σειρά καρτών με πλούσια θεματογραφία που ηταν διαφορετική και πιο ενδιαφέρουσα απο αυτή αλλων εκδοτών οπως του Ιωάννη Π. Φώσκολου ο οποίος εκδωσε πλήθος θεμάτων με επίκεντρο ομως τις πιο πολυσύχναστες περιοχές της Κύπρου.

IMG_0031

Μονή Αποστόλου Ανδρέα, αποψη απο βόρεια

(Κάρτ ποστάλ Θεόφιλου Τουφεξή 1907)

Η σταδιακή κατασκευή πιο υποφερτών δρόμων οπως και η εξάπλωση της χρήσης αυτοκινήτων κατά την περίοδο 1920-1930 αύξησε την ευκολία πρόσβασης στο μοναστήρι.  Η Olive Murray Chapman, που έπισκέφθηκε την Κύπρο το 1936 και έκδωσε το βιβλίο “Across Cyprus” με τις έντυπώσεις της αναφέρει οτι ενοικίασε αυτοκίνητο (με οδηγό) απο κάποιο Κύριο Ζαχαριάδη στο Βαρώσι εναντι 2 γροσιών το μίλι για να την μεταφέρει «στό ξακουστό μοναστήρι».

Η οδική διασύνδεση οδήγησε στην εκδοση φωτογραφικών καρτών απο (αγνωστους) πλανόδιους φωτογράφους οι οποίοι προσπαθούσαν να τις πουλήσουν στους επισκέπτες και προσκυνητές. Τέτοιες κάρτες ειναι πολύ σπάνιες.

IMG_0030

Φωτογραφική κάρτ ποστάλ Μονής

(δεκαετία 1920, αγνώστου φωτογράφου)

Γύρω στο 1930 γίνεται η εκδοση μιάς πανοραμικής καρτας της Μονής απο τον Αρμένιο φωτογράφο και εκδότη κάρτ ποστάλ Χάιγκ Μαγκοιάν.

IMG_0029

Κάρτ ποστάλ της Μονής, αποψη από νότια

(Εκδοση Μαγκοιάν, 1930)