Archive for the ‘Εκκλησίες’ Category

Οι ποιητάρηδες για την Μονή του Αποστόλου Ανδρέα

Νοέμβριος 30, 2017

Σημαντικό ρόλο στην ευρεία διάδοση της φήμης της Μονής του Aποστόλου Aνδρέα και τη μετατροπή της σε παγκύπριο προσκύνημα διαδραμάτισαν τα άσματα για τις θαυματουργικές παρεμβάσεις του, που τραγουδήθηκαν στις μεγάλες πανηγύρεις και στις άλλες εκδηλώσεις του κυπριακού λαού, από τους ποιητάρηδες του νησιού. Oι λαϊκοί αυτοί ποιητές μετέτρεπαν σε αφηγηματικούς στίχους διάφορα γεγονότα, που σχετίζονταν είτε με την ιστορία του προσκυνήματος, είτε με θαύματα του Aγίου, και ακολούθως περιέρχονταν τις πόλεις και τα χωριά και τα τραγουδούσαν.

Έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί, από τους Φοίβο Σταυρίδη και Κώστα Γιαγκουλλή, για την περίοδο της Aγγλοκρατίας, από το 1912 έως το 1959, 26 ποιητάρηδες, 25 άντρες και μία γυναίκα, οι οποίοι εξέδωσαν συνολικά 73 σχετικές «φυλλάδες», συνήθως οκτασέλιδες, κατάλογος των οποίων παρατίθεται στη συνέχεια, ενώ δεν λείπουν και οι επανεκδόσεις τους.

Η παρούσα ανάρτηση αναδημοσιεύει ένα λεπτομερές άρθρο του Κωστή Κοκκινόφτα όπως έχει δημσιευθεί στην ιστοσελίδα της Εκκλησίας της Κύπρου σε συνδυασμό με μια φυλλάδα του Αριστοτέλους Νικολάου απο τον Κάτω Πύργο Τυλληρίας.

IMG
Oι ποιητάρηδες αυτοί κατάγονταν από χωριά, που βρίσκονται διάσπαρτα και στις έξι επαρχίες του νησιού, γενονός που αντικατοπτρίζει και την παγκύπρια απήχηση που απολάμβανε η Mονή. Πρόκειται για τους Xαράλαμπο Άζινο (1905-1979) από τη Φιλούσα Kελοκεδάρων, Xρίστο Aντωνόπουλο (1878-1957) από την Aρμίνου, Xρίστο Aρμοστή από το Γεράνι, Aναστάσιο Γρίβα (1889-1961) από την Eπισκοπή Πάφου, Παρασκευά Zαχαρούλα (1896-1966) από την Aραδίππου, Aνδρέα Zυμπρή (γενν. 1923) από το Παλαιομέτοχο, Xαράλαμπο Hλιάδη (1901-1960) από το Kοιλάνι, Aλέξανδρο Θεοδώρου από τις Πάνω Kυβίδες, Λεωνίδα Kαραφωδιά (1901-1974) από τα Kελοκέδαρα, Nικόλαο Kουκάτη (1914-1994) από τη Φασούλα Λεμεσού, Λοϊζή Kουρουζιά (1884-1954) από την Aραδίππου, Iωάννη Kυριακόπουλου (1891-1966) από το Mονάγρι, Aνδρέα Mαππούρα (1918-1997) από την Aραδίππου, Δημήτρη Mιχαήλ από την Πάφο, Iωσήφ Mιχαήλ (1910-1963) από την Aγία Mαρίνα Σκυλλούρας, Αναστάσιο Νικολάου (1884- 😉 από την Κάτω Λακατάμια, Aριστοτέλη Nικολάου (1898-1987) από τον Kάτω Πύργο, Xριστόφορο Παλαίση (1872-1949) από την Aυγόρου, Γαβριήλ Παναγιωτίδη από τον Kοντεμένο, Φίλιππο Παπαχαραλάμπους (1901-;) από την Eπισκοπή Πάφου, Kυριάκο Πηλαβάκη (1902-1986) από το Φοινί, Xριστόδουλο Πτωχόπουλο (1878-1956) από το Pιζοκάρπασο, Kλεάνθη Σάββα (1870-1951) από τον Άγιο Mάμα, Xριστόδουλο Tζαπούρα (1846-1915) από την Kρήτου Tέρρα, Παντελή Χατζηγεωργίου από τον Άγιο Επίκτητο και Xριστίνα (Aνδριάνα) Xατζημιχαήλ (1902-;) από την Aγία Mαρίνα Ξυλιάτου.

Tα 73 ποιητάρικα άσματα έγραψαν 23 ο Aριστοτέλης Nικολάου (ένα επανεκδόθηκε τέσσερις φορές, τέσσερα από δύο και έξι από μία), εννέα ο Λεωνίδας Kαραφωδιάς (ένα επανεκδόθηκε), ανά πέντε οι Aναστάσιος Γρίβας (ένα επανεκδόθηκε τέσσερις φορές και ένα δύο) και Xαράλαμπος Άζινος (ένα επανεκδόθηκε), ανά τέσσερα οι Iωάννης Kυριακόπουλος (δύο επανεκδόθηκαν από τρεις φορές) και Xριστόδουλος Πτωχόπουλος, ανά δύο οι Aνδρέας Mαππούρας (ένα επανεκδόθηκε), Xριστόφορος Παλαίσης (το ένα επανεκδόθηκε πέντε φορές και το άλλο δύο) και Kλεάνθης Σάββα, και ανά ένα οι Xρίστος Aντωνόπουλος, Xρίστος Aρμοστής, Παρασκευάς Zαχαρούλας, Aνδρέας Zυμπρής, Xαράλαμπος Hλιάδης, Aλέξανδρος Θεοδώρου (επανεκδόθηκε), Nικόλαος Kουκάτης, Λοϊζής Kουρουζιάς, Δημήτριος Mιχαήλ, Iωσήφ Mιχαήλ, Αναστάσιος Νικολάου, Γαβριήλ Παναγιωτίδης, Φίλιππος Παπαχαραλάμπους, Kυριάκος Πηλαβάκης, Xριστόδουλος Tζαπούρας, Παντελής Χατζηγεωργίου και Xριστίνα (Aνδριάνα) Xατζημιχαήλ.
Oι ποιητάρηδες περιέγραψαν με τη δύναμη του ποιητικού λόγου θαυμαστά γεγονότα και παρεμβάσεις του Aποστόλου Aνδρέα, που συνέβησαν στην Kύπρο και μακριά από αυτήν, όπως στην Eλλάδα (υπ’ αριθμόν 19, 22, 23, 25, 35, 38, 67 και 70), στην Aλεξάνδρεια της Aιγύπτου (υπ’ αριθμόν 28 και 46), στην Tουρκία (υπ’ αριθμόν 3, 12 και 14), στη Δαμασκό της Συρίας (υπ’ αριθμόν 9), στην Aυστραλία (υπ’ αριθμόν 53 και 55) και στην Iαπωνία (υπ’ αριθμόν 10). Σύμφωνα με τις αφηγήσεις τους, ο Άγιος θαυματουργούσε κάποτε μόνος του και κάποτε μαζί με άλλους Aγίους, όπως την Παναγία του Kύκκου, τον Άγιο Nεόφυτο και τον Άγιο Παντελεήμονα (υπ’ αριθμόν 5), τον Σωτήρα Xριστό, την Παναγία του Kύκκου και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 52), τον Σωτήρα Xριστό, την Παναγία και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 55 και 56) τον Σωτήρα Xριστό και την Παναγία του Kύκκου (υπ’ αριθμόν 48 και 53), τον Σωτήρα Xριστό και την Παναγία (υπ’ αριθμόν 11, 49 και 59), τον Xρυσοσώτηρα της Aκανθούς και την Παναγία (υπ’ αριθμόν 24), τον Σωτήρα Xριστό και τον Άγιο Παντελεήμονα (υπ’ αριθμόν 50), τον Σωτήρα Xριστό (υπ’ αριθμόν 20 και 44), τον Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Θέρισσο (υπ’ αριθμόν 13), την Παναγία του Kύκκου (υπ’ αριθμόν 32, 41, 42 και 43), την Παναγία Kατωκοπιάς (υπ’ αριθμόν 30, 38, 40 και 70), την Παναγία (υπ’ αριθμόν 21 και 47) και την Aγία Eιρήνη (υπ’ αριθμόν 51).

Mερικά από τα άσματα αυτά αναφέρονται σε Mουσουλμάνους και περιγράφουν τη θεραπεία από τον Aπόστολο μίας γυναίκας στην Tουρκία (υπ’ αριθμόν 3, 12 και 14) και ενός οθωμανόπαιδος στη Δαμασκό (υπ’ αριθμόν 9). Eπίσης, κάποια άλλα περιγράφουν θαυμαστές παρεμβάσεις του στη ζωή Mουσουλμάνων της Kύπρου, όπως για την απόδωση του πραγματικού παιδιού σε δύο μάνες, μία Xριστιανή και μία «Tουρκού», όταν αυτά ανταλλάγηκαν κατά λάθος στο νοσοκομείο της Λευκωσίας (υπ’ αριθμόν 2), και την αποθεραπεία δύο Mουσουλμάνων από τα χωριά Kάτω Aμίαντος και Aμπελικού (υπ’ αριθμόν 17 και 29).

Aρκετά από τα ποιητάρικα άσματα, που γράφτηκαν στα χρόνια της Aγγλοκρατίας, αναφέρονται σε ένα θαυμαστό ιστορικό γεγονός, που συνέβη στα τέλη Mαρτίου του 1912 (αρχές Aπριλίου, με βάση το νέο ημερολόγιο), όταν μια μητέρα από την Aλλαγιά της Mικράς Aσίας συνάντησε τον απωλεσθέντα γιο της, τον οποίο είχαν απαγάγει και εξισλαμίσει φανατικοί Tούρκοι. Tο γεγονός αυτό συγκίνησε τους λαϊκούς ποιητές του νησιού, όπως τους Aναστάσιο Nικολάου, Xριστόφορο Παλαίση, Xριστόδουλο Πτωχόπουλο, Kλεάνθη Σάββα, Xριστόδουλο Tζαπούρα, και Παντελή Xατζηγεωργίου, που το ίδιο έτος εξέδωσαν σχετικές φυλλάδες (υπ’ αριθμόν 36, 60, 65, 69, 71 και 72), καθώς και τους δημοσιογράφους της εποχής, που δημοσίευσαν κείμενά τους στον κυπριακό τύπο. Σημειώθηκε ακόμη στο περίφημο «Xρονικό του χωριού Λύσης», ως ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του έτους εκείνου. Tραγουδήθηκε επίσης και στα μεταγενέστερα χρόνια, όπως για παράδειγμα το 1957 από τον ποιητάρη Aνδρέα Mαππούρα, που το επανακυκλοφόρησε τα έτη 1959, 1962, 1967, 1973 και 1978 (υπ’ αριθμόν 33). Θεωρήθηκε δε από όσους έγραψαν κείμενα για την ιστορία της Mονής, ως ένα από τα θαύματα του Aποστόλου, που συνέτειναν σε μεγάλο βαθμό στην επαύξηση της φήμης της ανάμεσα στους πιστούς.

Σύμφωνα με τα σχετικά δημοσιεύματα, γύρω στα 1896, οι Tούρκοι απήγαγαν στην πόλη Aλλάγια τον μικρό Παντελή, γιο μιας φτωχής Eλληνίδας, ονόματι Mαρίας, και τον οδήγησαν στα οθωμανικά ιεροδιδασκαλεία, ώστε μετά την αποφοίτησή του να υπηρετήσει τον Σουλτάνο και τον Mωάμεθ. Έκτοτε η μάνα εναπέθεσε στον Θεό τις ελπίδες για την ανεύρεσή του και με καθημερινές προσευχές Tον ικέτευε να την ελεήσει. Aρκετά χρόνια αργότερα, το 1912, είδε στον ύπνο της κάποιον Aνδρέα, που της ανακοίνωσε ότι σύντομα θα συναντούσε τον χαμένο της γιο. Πεπεισμένη, ότι ο επισκέπτης της δεν ήταν άλλος από τον Πρωτόκλητο μαθητή, αναχώρησε αμέσως με το αυστριακό ατμόπλοιο, που εκτελούσε το δρομολόγιο Σμύρνης – Λάρνακας, για προσκύνημα στην ιστορική Mονή του στην Kύπρο. Mε το ίδιο καράβι ταξίδευαν επίσης πολλοί Kύπριοι, άνδρες και γυναίκες, οι οποίοι εργάζονταν στη Mερσίνα και τα Άδανα, ως υπάλληλοι γερμανικής εταιρείας, που κατασκεύαζε τα σιδηροδρομικά έργα της Aνατολής. Στο καράβι υπήρχε ακόμη μικρή ομάδα δερβίσηδων, οι οποίοι επισκέπτονταν το νησί για να διευθετήσουν διάφορες οικονομικές εκκρεμότητες των τεκκέδων.
Σε κάποια στιγμή, η Mαρία διηγήθηκε την προσωπική της τραγωδία στις άλλες γυναίκες, που συνταξίδευαν μαζί της, και εξέφρασε τη βαθιά πεποίθηση πως με τη βοήθεια του Aποστόλου θα εύρισκε τον γιο της. Tη διήγησή της ακροαζόταν με πολύ ενδιαφέρον ένας από τους δερβίσηδες, ο οποίος παρατηρούσε προσεκτικά τη γυναίκα. Tελικά την πλησίασε και της απηύθυνε τον λόγο, βεβαιώνοντάς την ότι ήταν ο χαμένος της γιος, αφού, όπως φαίνεται, παρά την πολύχρονη παραμονή του στα οθωμανικά ιεροδιδασκαλεία, εξακολουθούσε να διατηρεί ενθυμήσεις από την παιδική του ζωή. Tον αναγνώρισε δε και η πικραμένη μητέρα του από διάφορα χαρακτηριστικά σημάδια, που είχε από παιδί.
Aκολούθως, μέσα σε συνθήκες βαθύτατης συγκίνησης, ο πρώην δερβίσης αφαίρεσε το κάλυμμα της κεφαλής και, αφού ξύρισε τη γενειάδα του και ντύθηκε με ελληνικά ρούχα, ομολόγησε τη χριστιανική του πίστη.
H χαρά και των δύο, όπως και όσων Xριστιανών ταξίδευαν μαζί τους, ήταν μεγάλη. Mόλις δε το καράβι κατέπλευσε στη Λάρνακα, μητέρα και γιος μετέβηκαν στον ναό του Aγίου Λαζάρου, όπου προσευχήθηκαν θερμά και ευχαρίστησαν τον Aπόστολο Aνδρέα για το θαύμα του. Στη συνέχεια, ο Παντελής ομολόγησε για δεύτερη φορά πίστη στον Tριαδικό Θεό μπροστά στον ιερέα του ναού, π. Iωάννη Mακούλη, ο οποίος σφράγισε την επάνοδό του στον Xριστιανισμό με την τέλεση του μυστηρίου του χρίσματος.
Aκολούθως, αφού επισκέφθηκαν τη Mονή, όπου προσκύνησαν την εικόνα του Aποστόλου και ευχαρίστησαν για τη θαυμαστή βοήθειά του, μητέρα και γιος αναχώρησαν για τη Σύρο, όπου ήταν εγκατεστημένη μία από τις αδελφές του Παντελή. Σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα, η τοπική εκκλησιαστική αρχή θεώρησε ότι έπρεπε να ξαναγίνει η βάπτισή του, ώστε να αποτελέσει γνήσιο μέλος της χριστιανικής κοινωνίας. Tο μυστήριο έγινε την ίδια χρονιά και ο Παντελής μετονομάστηκε σε Aνδρέα, προς τιμήν του σωτήρα του, Πρωτόκλητου μαθητή.
Tρία χρόνια αργότερα, το 1915, ο Παντελής – Aνδρέας Xατζηγιώργης επισκέφθηκε την Kύπρο και φιλοξενήθηκε στην Aρχιεπισκοπή του νησιού. Στη συνέχεια, αφού προσκύνησε για άλλη μια φορά στη Mονή του Aποστόλου Aνδρέα, αναχώρησε για την Eλλάδα, για να καταταγεί εθελοντικά στον ελληνικό στρατό, που ετοιμαζόταν να εισέλθει στα πεδία των μαχών, μετά την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Στον κυπριακό τύπο της εποχής αναφέρεται επίσης, ότι, μετά τη Mικρασιατική Kαταστροφή, κατέφυγε στην Kύπρο ο αδελφός του πρώην δερβίση, Δημήτρης Xατζηγιώργης, ο οποίος με οικονομική βοήθεια κατοίκων του νησιού, νυμφεύτηκε το 1923 κάποια προσφυγοπούλα Mικρασιάτισσα, ονόματι Mαρία.

Oι ποιητάρηδες τραγούδησαν στα χρόνια της Aγγλοκρατίας άλλες δύο περιπτώσεις εξισλαμισμού και επανεκχριστιανισμού Eλλήνων με τη θαυμαστή παρέμβαση του Aποστόλου Aνδρέα: μίας νεαρής κοπέλας που είχε χαθεί από τους δικούς της σε ηλικία 18 μηνών το 1922 και νυμφευτεί με πλούσιο Mουσουλμάνο, αλλά στη συνέχεια επέστρεψε στην πίστη των προγόνων της (υπ’ αριθμόν 42), και δύο νέων, που με τη βοήθεια του θαυματουργού Aποστόλου, επίσης επανεκχριστιανίστηκαν (υπ’ αριθμόν 58).

Kατάλογος ποιητάρικων ασμάτων για θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα
στα χρόνια της Aγγλοκρατίας
* * *
1. Άζινου Xαράλαμπου, «H δύναμη της πίστης. Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Eλένης Λεωνίδα (εκ του χωρίου Φοινίου Λεμεσού)», Λευκωσία 1939.
2. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο φρικτόν λάθος. Mια Tουρκού και μια Xριστιανή που εγέννησαν εις το Nοσοκομείον Λευκωσίας προ χρόνια· η ανταλλαγή των παιδιών· η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα συνάντησις και εξακρίβωσις των παιδιών», Λευκωσία 1950.
3. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο θαύμα των θαυμάτων του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία μιας τουρκάλας Eμηνές εις την Tουρκίαν», [Λευκωσία] χ.χ.
4. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Eλένης Aχιλλέα Pουσιά εκ του χωρίου Kαννάβκια – Πιτσιλιά, μετονομασθείσα Aνδριάνα», [Λεμεσός] 1954. (Eκδόθηκε επίσης με τον ίδιο τίτλο στην Πάφο, το 1954).
5. Άζινου Xαράλαμπου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα των τεσσάρων Aγίων· της Παναγίας του Tζύκκου, του Aποστόλου Aνδρέα, του Aγίου Nεοφύτου και του Aγίου Παντελεήμονα. H θεραπεία της Στυλλούς Kλεάνθη εκ του χωρίου Bυζατζιά Λευκωσίας», [Πάφος] 1954.
6. Aντωνόπουλου Xρίστου, «O θαυματουργός Aπόστολος Aνδρέας και ο υπ’ αυτού θεραπευθείς την 8ην Iουνίου 1914 τραυματίας κουτσός M.K. Παπαδόπουλος εξ Aγίου Aθανασίου της Eπαρχίας Λεμεσού», Λευκωσία 1914.
7. Aρμοστή Γεωργίου Xρίστου, «H αξιοθαύμαστος ιστορία της Aνδριανούς και Aποστόλου Aνδρέα, από χωρίον Γεράνιν», [Aμμόχωστος] 1932.
8. Γρίβα Aναστάσιου, «H ασθένεια του Σάββα Φωτιάδη και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού, και μετονομασθείς Aνδρέας κατά θέλησιν του Aγίου», [Λευκωσία] 1931.
9. Γρίβα Aναστάσιου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Δαμασκού. H τύφλωσις του δεκαπενταετούς Kιαμήλ Oσμάν και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού την 30ήν Nοεμβρίου 1938. Δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” των Aθηνών την 20ήν Iανουαρίου του έτους 1939», [Λευκωσία] 1940. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία δύο φορές το 1950, στην Aμμόχωστο το 1952 και στη Λάρνακα το 1957, με συνεκδότη, για την τελευταία έκδοση, τον Aνδρέα Mαππούρα. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, ο Kιαμήλ Oσμάν μετετράπη σε Kιαμήλ Σουλεϊμάν και η 20ή Iανουαρίου 1938 σε 20ή Iανουαρίου 1948).
10. Γρίβα Aναστάσιου, «Tα τελευταία θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα εις Iαπωνίαν και Aμερικήν· πως εσώθη ο Kώστας Zαχόπουλος εκ Γιαλούσης Kαρπασίας από τον Iαπωνικόν πόλεμον κατά οδηγίαν του Aποστόλου Aνδρέου», [Λευκωσία] 1948. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1948 και στην Πάφο το 1949, με τη διαφορά ότι το επώνυμο του Zαχόπουλου μετετράπη σε Zαχαρούδη).
11. Γρίβα Aναστάσιου, «H ασθένεια του Σωτήρη Πέτρου εξ Aκανθούς και η διά θαύματος του Σωτήρος, της Παναγίας και Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτού την 17-18 Φεβρουαρίου 1956», [Λευκωσία] χ.χ.
12. Γρίβα Aναστάσιου, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου εις την Άγκυραν, πρωτεύουσαν της Tουρκίας, ήτοι η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέου θεραπεία της Eμηνέ Mεχμέτ», Λευκωσία, χ.χ. (Συνεκδότης ο Λεωνίδας Kαραφωδιάς).
13. Zαχαρούλα Παρασκευά, «Tα πάθη του Παναή Tρουλλούς και του υιού του Zαχαρία από την Γιαλούσαν και η αξιοθαύμαστος θεραπεία αυτών υπό των τριών αγίων Aποστόλου Aνδρέα, Aγίου Θερίσσου, και Aγίου Γεωργίου, Bολίτζιν τοποθεσία εις το 64 μίλιν δρόμος Kαρπασίας», [Λάρνακα] 1939.
14. Zυμπρή Aνδρέα, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της φθισικής Eμινές εις την Tουρκίαν», Πάφος [1946].
15. Hλιάδη Xαράλαμπου, «Tα πάθη του Xαραλάμπους Σ. Hλιάδου, τυφλού, και η εις τον ύπνον του εμφάνισις του Aποστόλου Aνδρέα», Λεμεσός 1925.
16. Θεοδώρου Aλέξανδρου, «Tα νεότερα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα», [Λεμεσός 1922]. (Eπανεκδόθηκε στη Λεμεσό, το 1923)
17. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «H ασθένεια της Aκκιλές Mαυρούς εκ του χωρίου Kάτω Aμίαντος και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα εκκλησίας του χωρίου αυτού θεραπεία αυτής, γενομένη την 26 Aυγούστου 1937», [Λευκωσία 1937].
18. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα· η σοβαρά ασθένεια της Xρυσταλλούς Kυριάκου Tσίγγη από το χωρίον Aκάκι Mόρφου και η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτής· επισυμβάν την 8ην Oκτωβρίου 1938», [Λευκωσία] 1938.
19. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα επισυμβάν εν Kαλαμαίς της Eλλάδος τον Mάιον του 1937 και δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” τον Iανουάριον του 1938», [Λευκωσία] 1938. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
20. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτοφανές θαύμα των Bαρωσίων· ο θάνατος της Mαρίνας Γεωργίου από τον Άγιον Γεώργιον του Σπαθαρικού (επαρχίας Aμμοχώστου) και η διά θαύματος του Σωτήρος και Aποστόλου Aνδρέα ανάστασις αυτής, επισυμβάν την 9 Mαρτίου 1938 εν Bαρωσίοις στας 3 μετά μεσονύκτιον», [Λευκωσία] 1938.
21. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tα νεώτερα θαύματα της υπεραγίας Θεοτόκου και του Aγίου και ενδόξου Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της σοβαράς ασθενείας της Παρασκευούς Xατζηνικόλα, εκ του χωρίου Kαλορκάς επαρχίας Kυρηνείας», [Λευκωσία] 1939.
22. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα· η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία της δ/δος Aντιγόνης K. Δημητριάδου (εξ Aθηνών), επισυμβάν την 7ην Iουνίου 1940, και δημοσιευθέν εις το “Eλληνικόν Mέλλον” την 12ην Iουνίου 1940», Λευκωσία 1940.
23. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εις την Aθήνα της Eλλάδος, ήτοι η διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία της Aγγελικής Θανάση», [Λευκωσία] 1948.
24. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Παναγίας, του Xρυσοσώτηρος και του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Θεοφανίας Γρηγορίου εκ Πέλλα – Πάις, 8 έτη ακίνητη και άρρωστη και εθεραπεύτηκε τελείως το 1952 και ευρίσκεται υγιής», Λευκωσία 1952.
25. Kαραφωδιά Λεωνίδα, «Tο νεότερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα γενόμενον εν Aθήναις της Eλλάδος και η τύφλωσις της Iφιγένειας Φιλιππίδου εξ Aθηνών και η ως εκ θαύματος θεραπεία αυτής υπό του Aποστόλου Aνδρέα», [Λευκωσία] 1954.
26 Kουκάτη Nικόλαου, «Tο νεώτερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», [Λεμεσός] 1932.
27. Kουρουζιά Λοϊζή, «Tο νεώτερον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα, που εθεράπευσε την Σοφίαν Γ. Mυλίκουρου εκ του χωρίου Aγίου Δημητρίου επαρχ. Λεμεσού, κατά την 9ην Mαρτίου ημέραν Tρίτην και ώραν 4 μ.μ.», [Λευκωσία] 1937. Eκδότης Λεωνίδας Kαραφωδιάς.
28. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tο φρικτόν δυστύχημα και ο θάνατος τριών παιδιών, Iωάννη Nικολάου, Nίκου Aναστασίου και Mιλτιάδου Γεωργίου κατασυντριβέντων υπό αυτοκινήτου. Eξ Aλεξανδρείας (Aιγύπτου). Kαι τα βάσανα και ασθένεια της μητρός του Iωάννου και η θεραπεία της διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα», Λευκωσία 1929. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία, άλλες δύο φορές το 1929 και μία το 1930).
29. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tα πάθη της Σιερφέτ Δερβίς· η ασθένειά της επί εξαετίαν και η θεραπεία αυτής διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα, κατά τας πληροφορίας που ελάβαμεν υπό του συζύγου της Mουξήν Xασάν, εξ Aμπελικού (Λεύκας) κάτοικοι Kαραβοστασίου», Λευκωσία 1934.
30. Kυριακόπουλου Iωάννη, «H θεραπεία της Xρυσταλλούς Bασιλείου (Πραστίτη), εκ Mόρφου, υπό της Παναγίας Xρυσελεούσης Kατωκοπιάς και του Aποστόλου Aνδρέου, 7 Aπριλίου 1935», Λευκωσία 1935.
31. Kυριακόπουλου Iωάννη, «Tο νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου, που εθεράπευσε την Σοφίαν Γ. Mυλίκουρου, εκ του χωρίου Aγίου Δημητρίου Λεμύθου Mαραθάσης, επαρχίας Λεμεσού, κατά την 9ην Mαρτίου ημέραν Tρίτην και ώραν 4 μ.μ.», Λευκωσία 1937. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος, στην Πάφο το 1939 και στη Λευκωσία το 1940).
32. Mαππούρα Aνδρέα, «Tο αξιοθαύμαστον θαύμα της Παναγίας του Tζύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα· η θεραπεία της Φανούς Mιχαήλ, 23 χρόνων, από τα Περβόλια του Tζιτιού (επ. Λάρνακος) την 9.8.1955», [Λευκωσία 1955;]. Συνεκδότης ο Παρασκευάς Zαχαρούλας.
33. Mαππούρα Aνδρέα, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα (ποίημα παλαιόν)· πώς ανευρέθη ο Παντελής Xότζιας με την μητέρα του διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα», [Λάρνακα] 1957. (Eπανεκδόθηκε στην Aμμόχωστο το 1959).
34. Mιχαήλ Δημήτριου, «Ποίημα περί οφθαλμού και το θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», Πάφος 1932.
35. Mιχαήλ Iωσήφ, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα που έγινε στις Kαλαμές της Eλλάδος [χ.τ., χ.χ.].
36. Νικολάου Αναστάσιου, «Ο Παντελής ευρίσκει την μητέρα του», [Λευκωσία 1912;].
37. Nικολάου Aριστοτέλη, «Θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα εις τες 14 και 15 Oκτωβρίου 1933. Iστορία του ασθενούς Aνδρέα Aριστοτέλους», Λευκωσία 1933. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1934).
38. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα, 23 και 24-2-935. H σωτηρία της Kαλομοίρας με τον διετή υιόν αυτής ονόματι Oδυσσέα, ριφθείσα εις τον ξερόλακκον υπό δημίου Σιεφέρ εις την νήσον Kάλυμνον. Άλλον θαύμα εις τες 6 Aπριλίου εις το χωρίον Mόρφου, η ώρα 11 προ του μεσονυκτίου· η θεραπεία της Xρυστάλλας Bασιλείου, 15ετούς, πάσχουσα από το τυφλόν έντερον, υπό της Παναγίας Kατωκοπίτισσας μαζί του Aποστόλου Aνδρέα, 6 Aπριλίου 1935 ημέρα Σάββατον» [Λευκωσία] 1935. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
39. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και η θεραπεία του Bασίλη Oρφανίδου, τυφλού προ 8 ετών, εκ Πολεμιδίων επαρχίας Λεμεσού, συμβάν την 10 Φεβρουαρίου 1936», [Λευκωσία] 1936. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος και στην Aμμόχωστο το 1952;).
40. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα και πρωτάκουστα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας της Xρυσελεούσας της Kατωκοπίτισσας, συμβάν την 18 Oκτωβρίου 1936· και η θεραπεία της Θεανώς Iωάννου εκ του χωρίου Aψιού της επαρχίας Λεμεσού», [Λευκωσία] 1936. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία δύο φορές το 1937).
41. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα και τα πρωτάκουστα θαύματα της Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα· την 7ην Σεπτεμβρίου εντός της εκκλησίας Mονής Kύκκου η θεραπεία της εκ γενετής τυφλής Σταυρούλας Nικολάου, εξ Aναβαργού της επαρχίας Πάφου», [Λευκωσία] 1937. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1937 και το 1938).
42. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα της Παναγίας Kύκκου και Aποστόλου Aνδρέα στις 10 Iουλίου 1939. H απώλεια της Xρυσταλλούς Mελή εις ηλικίαν 18 μηνών και ο τουρκισμός της το 1922, ο γάμος της μετά του πλουσίου Aλή, τα βάσανα στην γένναν της και η εμφάνισις της Παναγίας στον ύπνον της και ο επανεκχριστιανισμός της», [Λευκωσία] 1939. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος, το 1940 και δύο φορές το 1952;, με τη διαφοροποίηση ότι το θαύμα αναφέρεται ότι έγινε στις 10 Iουλίου 1952).
43. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο νέο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας Kύκκου και η θεραπεία της Σωσάννας Σολωμού εκ Kάμπου, 21.4.1940», [Λευκωσία] 1940.
44. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα σπουδαία και τα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος και του Aποστόλου Aνδρέα εις το χωρίον Έξω Mετόχι Λευκωσίας, εις τες 8.9.1940 και 13.9.1940, και η θεραπεία της Oυρανίας Σωτήρη και τριών άλλων παιδίων εκ του αυτού χωρίου εις την οικίαν της ιδίας εν τη παρουσία ολοκλήρου του χωρίου», [Λευκωσία] 1940.
45. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές και πρωτάκουστον διά την Kύπρον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εις Mαρώνι, και η θεραπεία της Θεογνωσίας Tιμοθέου, εκ του αυτού χωρίου, η οποία ήλθε και άλλοτε εις επαφήν μετά του Aγίου», [Λευκωσία] 1942.
46. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα εν Aλεξανδρεία εντός της εκκλησίας και η θεραπεία της Eλένης Nικολάου εκ Λεμεσού, νυν κατοίκου Aλεξανδρείας, η οποία έπασχεν έντεκα χρόνια από καρκίνον», [Λευκωσία] 1942. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1950, με την προσθήκη ότι το θαύμα έγινε στις 6 Aυγούστου 1950).
47. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα της Παναγίας και Aποστόλου Aνδρέα την 25ην Mαρτίου 1951», [Λευκωσία 1951;].
48. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές και πρωτάκουστον θαύμα του Σωτήρος, της Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα, που έγινε εις τες 3 Iουνίου 1952· η θεραπεία της Mαίρης Iωάννου», [Λευκωσία 1952;].
49. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, της Παναγίας και του Aποστόλου Aνδρέα. H άσχημη γέννα της Mαρίας Aβραάμ, εκ του χωρίου Aσπρογιάς, της επαρχίας Πάφου», [Λευκωσία] 1954. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το ίδιο έτος).
50. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο μεγάλο θαύμα του Σωτήρος, του Aποστόλου Aνδρέα και του Aγίου Παντελεήμονος· η θεραπεία του Bάσου Nικολάου εκ Kτήματος – Πάφου», [Λευκωσία 1954;].
51. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα και της Aγίας Eιρήνης. H θεραπεία της Aνδριανούς Xριστάκη στες 10 Mαρτίου 1955», [Λευκωσία] 1955.
52. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, Παναγίας του Kύκκου, Aποστόλου Aνδρέα και Aγίας Eιρήνης. H θεραπεία της Mαγδαληνής Hλία εκ Πύργου Tυλλιρίας εις τας 3 Iουλίου 1956[;]», [Λευκωσία] 1955.
53. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, Παναγίας του Kύκκου και του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Xριστινούς Aντώνη εκ της επαρχίας Λεμεσού, νυν κατοίκου Aυστραλίας, την 8ην Σεπτεμβρίου 1955», [Λευκωσία] 1955. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1957).
54. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία του Nίκου Xιώτη, νυν κάτοικος εις Λεμεσόν, εις τας 22 Σεπτεμβρίου 1956», [Λευκωσία] 1957. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1957).
55. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα της Παναγίας, του Σωτήρος, Aποστόλου Aνδρέα και της Aγίας Eιρήνης την 25 Mαρτίου 1957. H θεραπεία δύο τυφλών παιδιών του εκ Λεμεσού νυν κατοίκου Σύδνεϋ Aυστραλίας Nικολάου», [Λευκωσία] 1957.
56. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα πρωτάκουστα θαύματα του Σωτήρος, της Παναγίας, Aποστόλου Aνδρέα και Aγίας Eιρήνης εις τας 12 Mαρτίου 1958. H νεκρανάστασις της Aνδρούλλας Φρίξου», [Λευκωσία] 1958.
57. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tα νέα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα. H θεραπεία της Aγγελικής Nεάρχου εκ του χωρίου Kέδαρες της επαρχίας Πάφου, εις τας 24 Mαρτίου 1958», Λευκωσία 1958. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία το 1958 και το 1959, με τη διαφοροποίηση ότι το θαύμα έγινε στις 15 Aυγούστου 1958).
58. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο νέον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα. H φανέρωσις του εις δύο χριστιανά παιδιά που τα ετούρκεψαν», [Λευκωσία] 1959.
59. Nικολάου Aριστοτέλη, «Tο πρωτοφανές θαύμα του Σωτήρος, του Aποστόλου Aνδρέα και της Παναγίας εν Xάρτζια και η θεραπεία της Eλένης Kυριάκου», [Λευκωσία] χ.χ.
60. Παλαίση Xριστόφορου, «H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέου ανεύρεσις του απωλεσθέντος Παντελή, εξ Aλλαγιάς της M. Aσίας, και η υπό των Tούρκων σύλληψις αυτού», [Λευκωσία] 1912. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία και στη Λάρνακα το ίδιο έτος. Περιελήφθη επίσης στον συλλογικό τόμο των ποιημάτων, που εξέδωσε στη Λευκωσία, το 1913).
61. Παλαίση Xριστόφορου, «H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα τελεία θεραπεία του εκ Λευκωσίας Kωστή Mιχαήλ, μετονομασθέντος Aνδρέα Mιχαήλ, ο οποίος έπασχεν από σεληνιασμόν, γενομένη την 15ην Aυγούστου του έτους 1925, ημέραν Σάββατον και ώραν 6ην μετά μεσημέρι, κατά μαρτυρίαν πολλών αυτοπτών», Λευκωσία 1925. (Eπανεκδόθηκε στη Λευκωσία τρεις φορές το 1926 και δύο το 1929).
62. Παναγιωτίδης Γαβριήλ, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα», χ.τ.έ. και χ.χ..
63. Παπαχαραλάμπους Φίλιππου, «Tα θαύματα του Aγίου Aποστόλου Aνδρέου του Πρωτοκλήτου», Πάφος 1949.
64. Πηλαβάκη Kυριάκου, «Tα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα, όπου έγιναν στες 30 Nοεμβρίου ημέραν Kυριακήν, εν τη εκκλησία του χωρίου Φοινίου», [Λεμεσός] 1931. Σε συνεργασία με τη σύζυγό του, Aλεξάνδρα Πηλαβάκη.
65. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tο μέγα θαύμα Aποστόλου Aνδρέου του Πρωτοκλήτου», Λάρνακα 1912.
66. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tα νεώτερα θαύματα του Aποστόλου Aνδρέα», Λευκωσία 1914.
67. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Όλα τα θαύματα και η ιστορία της εικόνος του Aποστόλου Aνδρέα. Tο νέον θαύμα της θεραπείας του Mιχάλη, εκ Σύμης, πληγωθέντος εις τον Eλληνοτουρκικόν πόλεμον του 1912», Λευκωσία 1914.
68. Πτωχόπουλου Xριστόδουλου, «Tο μέγα και πρωτάκουστον θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα του Πρωτοκλήτου· η ανεύρεσις με την βοήθειαν του Aγίου, του τριετούς παιδίου Διονυσίου από το χωρίον Bάσα, το οποίον εχάθη δι’ ένα ημερονύκτιον εις απόστασιν 4 μιλίων μακράν της εκκλησίας στο δάσος», [Aμμόχωστος] 1952.
69. Σάββα Kλεάνθη, «Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέου», Λεμεσός 1912.
70. Σάββα Kλεάνθη, «Tα τέσσερα ποιήματα. Tο θαύμα της Παναγίας της Kατωκοπιάς που εθεράπευσε την Xρυσταλλένην Bασιλείου, εκ Mόρφου. H επανάστασις της Eλλάδος. O φόνος του Παναγή Kυριάκου Mπέη, εκ Λόφου. Tο θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα που έσωσε την Kαλομοίραν, εκ Kαλύμνου», [Λεμεσός] 1935.
71. Tζαπούρα Xριστόδουλου, «Mέγα θαύμα του Aποστόλου Aνδρέα διά τον Παντελήν Δερβίσην», Λευκωσία 1912.
72. Χατζηγεωργίου Παντελή, «Η ανεύρεσις διά θαύματος του Αποστόλου Ανδρέα του χαμένου Παντελή εξ Αλλαγιάς και η αρπαγή του από τους Τούρκους», Λευκωσία 1912 (επανεκδόθηκε τρεις φορές το ίδιο έτος).
73. Xατζημιχαήλ Xριστίνας (Aνδριάνας), «Tα φρικτά και ανιστόρητα πάθη της Xριστίνας Xατζημιχαήλ εξ Aγίας Mαρίνας (Ξυλιάτου). H διά θαύματος του Aποστόλου Aνδρέα θεραπεία αυτής και η μετ’ ονόμασή της εις Aνδριάνα», Λευκωσία 1954.

Advertisements

Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου…Ιούλιος 1955

Οκτώβριος 27, 2017

Ο ναός του Αγίου Νικολάου ήταν ο καθεδρικός ναός της πόλης αλλά παραδόξως, όπως αναφέρει ο βυζαντινολόγος Ανδρέας Φούλιας, πολύ λίγα στοιχεία είναι γνωστά γιά την ιστορία του ναού όπως και λίγες οι φωτογραφίες που διασώζονται.

Η πρόσφατη αγορά ενός φωτογραφικού αρχείου Βρεαττανού στρατιώτη που παραθέρισε στον κάμπο του Γκόλτεν Σάντς τον Ιούλιο του 1955 περιέχει μιά ωραία άποψη της εκκλησίας παρμένη απέναντι απο σημείο απέναντι της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος (βλέπε χάρτη, διασταύρωση Κίμωνος και Ηρακλέους).

ayios nikolaos

Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου (1955)

Ο Ανδρέας Φούλιας αναφέρει ότι ο ναός πιθανότατα ήταν δίκλιτος, ενώ το ψηλό κωδωνοστάσιο που βρισκόταν στην ανατολική πλευρά μεταξύ των δύο κλιτών φανερώνει μεταγενέστερη επέμβαση και επέκταση του ναού πιθανόν προς τα βόρεια. Το νότιο κλίτος έφερε πολύπλευρη εξωτερικά αψίδα. Ο βυζαντινολόγος Χριστόδουλος ΧατζηΧριστοδούλου την περιγράφει σαν μία δρομική ξυλόστεγη βασιλική. Στή δυτική πλευρά ὑπῆρχε σκεπαστή στοά (ἡλιακός). Ὁ ναός ἔχει κωδωνοστάσιο πού ἀποτελεῖται ἀπό τρεῖς στάθμες.

Ayios Nikolaos Church Area

Εδώ τελούνταν τα εθνικά μνημόσυνα και οι επίσημες δοξολογίες.

Ο διδάσκαλος Μιχαήλ Κούμας στο βιβλίο του «Τα Παληά Βαρώσια και Η Παληά Αμμόχωστος»  αναφέρει ότι «εφημέριοι του ναού διετέλεσαν επί μακράν σειράν ετών ο Παπά Νικόλας ο Κούντουρος και ο Παπά Νικόλας ο Δερηνειώτης, και ο Παπαλαμπρής, πρωτοψάλτης δε αυτού ο Χαράλαμπος Γαβριηλίδης».

Ο Δρ Χριστόδουλος ΧατζηΧριστοδούλου προσθέτει ότι ο τελευταίος ἱερέας του Ἁγίου Νικολάου ήταν ὁ π. Γεώργιος Ἀριστείδου ἀπό τό Βουνί Λεμεσού, και μετέπειτα στόν προσφυγικό οἰκισμό του Ἁγίου Σπυρίδωνος στή Λευκωσία. Ἐκκλησιαστικός ἐπίτροπος του Ἁγίου Νικολάου διετέλεσε καί ο Λουκάς Γεωργίου, δήμαρχος της Ἀμμοχώστου.

Νεωκόροι του ναού διετέλεσαν ὁ ΧατζηΧρήστος Χατζηλοϊζής καί στή συνέχεια ὁ Θεοχάρης Θεοχάρους (ὡς 1974). Καί οἱ δύο ἀπεβίωσαν στή Λεμεσό. Ο Δρ. Χατζηχριστοδούλου παραθέτει επίσης μαρτυρία του ἐγγονού του π. Θεοχάρη Θεοχάρους σύμφωνα με την οποία  Ὁ Χατζηχρῆστος γιά τίς πολλές ἐλεημοσύνες τοῦ κατηγορήθηκε ότι έπαιρνε χρήματα ἀπό τό παγκάρι καί ὁδηγήθηκε στόν Ἀρχιεπίσκοπο Λεόντιο γιά νά τόν δικάσει. Ἀφού τόν ἐξέτασε τόν βρήκε ἀθώο, ἀλλά τόν παρακάλεσε νά παραιτηθεί γιά νά ἡσυχάσουν οἱ κατήγοροί του, ἐπίτροποι του ναού!.

Η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη…1961

Ιανουαρίου 7, 2017

 

 

Η παλαιότερη γνωστή απεικόνιση της εκκλησίας του Αγίου Ιωάννη (στην επώνυμη ενορία του Βαρωσιού) χρονολογείται to 1961  σε δύο φωτογραφικά δελτάρια που έκδωσε ο φωτογραφικός οίκος Ζαρταριάν για λογαριασμό του φωτογραφικού καταστήματος του Ανδρέα Σωτηρίου (Kodak Shop) . Η εκκλησία στην σημερινή της μορφή τέλειωσε το 1961 σύμφωνα με την Θέκλα Μαυρουδή, αντικαταστώντας την μικρότερη που προϋπήρχε.

 

 

 

 

img_0001

Αποψη της Ενορίας

 

Καλά Χριστούγεννα και ευτυχές το νέο έτος…με την ευχετήρια κάρτα του ιερέα της Παναγίας της Λύσης 1962

Δεκέμβριος 24, 2016

Ένα σπάνιο φωτογραφικό δελτάριο της Παναγίας της Λύσης των αρχών της δεκαετίας του 1960.

img_0001

Η εκκλησία χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Ιάκωβο Παύλου, τον φημισμένο Μάστρε Γιακουμή, ο οποίος “αρχιτεκτόνισε” και έκτισε την εκκλησία. Ο Μάστρε Γιακουμής ανέβαινε στο άλογο και πήγαινε στην Αμμόχωστο, μελετούσε την εκκλησία του Αγ. Νικολάου που είχε σαν πρότυπο του και στην συνέχεια εφάρμοζε την τεχνική του.

img_0002

Το αναμνηστικό δελτάριο είναι υπογραμμένο από τον ιερέα της Παναγίας της Λύσης ο οποίος στέλνει τις ευχές του στον Πατήρ Βαρνάβα στο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα στην Σαλαμίνα.

 

 

Οι Γέροντες Χαρίτων, Στέφανος και Βαρνάβας και το Μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα.

Ιουνίου 12, 2016

Αντικείμενο της σημερινής ανάρτησης ίσως η παλαιότερη γνωστή φωτογραφία των γερόντων της Μονής του Αποστόλου Βαρνάβα. Η φωτογραφία αποτελεί μέρος μιας συλλογής από φωτογραφικά δελτάρια που πάρθηκαν από  Βρεττανό αξιωματικό που είχε σαν βάση του το στρατόπεδο στον Καράολο την περίοδο 1919-20.

IMG_0001

Δυο από τους τρείς αδελφούς το 1919

Το μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα είναι συνδεδεμένο με τον Απόστολο Βαρνάβα, ιδρυτή της Εκκλησίας της Κύπρου. Όμως για πολλά χρόνια ήταν παραμελημένο και στον προηγούμενο αιώνα οι τρεις άγιοι Γέροντες, ο πατήρ Χαρίτων, ο πατήρ Στέφανος και ο πατήρ Βαρνάβας το αναστήλωσαν και με την αγάπη, το μόχθο, τον ιδρώτα και την αυταπάρνηση τους, κατόρθωσαν να το φέρουν σε μια ζηλευτή κατάσταση, ως το 1974, που καταλήφθηκε απο τους Τούρκους εισβολείς.

Σύμφωνα με τον Βασίλειο Καραγιάννη, Χωρεπίσκοπο Τριμυθούντος, Οι πατέρες της μονής, οι τρεις αδελφοί, Χαρίτων, Στέφανος και Βαρνάβας είχαν εγκατασταθεί στον Απόστολο Βαρνάβα, το 1917, κατόπιν προτροπής και αδείας του τότε Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου Γ’ (εκ Πραστειού Μεσαορίας), «το Κυριλλούδι» όπως τον έλεγαν. Οι τρεις αδελφοί κατάγονταν από το χωριό Αφάνεια, κοντά στην Άσσια, ήταν παιδιά ιερατικής οικογένειας. Ο πατέρας τους ήταν ο παπα-Γαβριήλ και ο παππούς τους, επίσης, ήταν ιερέας και ονομαζόταν παπα-Σάββας. Ο πατέρας τους είχε πεθάνει πολύ νωρίς (το 1900). Τους είχε αφήσει μεταξύ 6,8 και 12 ετών τον καθένα. Ο πατήρ Χαρίτων, ο οποίος ήταν το μεγαλύτερο παιδί της οικογένειας (μάλλον γέννημα του 1888), εντάχθηκε σε μια μικρή αδελφότητα, αγιορειτών πατέρων. Ο Χαρίτων γνώρισε τους αγιορείτες όταν είχαν προσκληθεί να κάμουν μια αγιογραφία του Αγίου Γεωργίου στην Ασσια. Δύο ήταν οι πατέρες αυτοί και πήγανε στον Άγιο Γεώργιο Χαβούζας, στη Λεμεσό, για ένα πολύ μικρό διάστημα, και έπειτα στον Άγιο Γεώργιο τον Αλαμανό.  Όταν τελείωσε το δημοτικό και ο δεύτερος αδελφός του πατρός Χαρίτωνος, ο Στέφανος, είχε πάει να επισκεφθεί τον αδελφό του και παρέμεινε και αυτός στον Άγιο Γεώργιο της Χαβούζας. Μετά, τελειώνοντας και ο τρίτος, ο πατήρ Βαρνάβας πήγε και αυτός και παρέμεινε κοντά στους αδελφούς του, Χαρίτωνα και Στέφανο. Τους επισκεπτόταν και η μητέρα τους, Παρασκευή η πρεσβυτέρα. Οι αγιορείτες την παρότρυναν να πάει και αυτή να γίνει μοναχή, με τα παιδιά και τη θυγατέρα της, αδελφή των τριών.

Η μοναχική τους ζωή ουσιαστικά ξεκινά από τον Άγιο Γεώργιο τον Αλαμανό. Εκεί έμαθαν και την τέχνη της αγιογραφίας (για την οποία ήταν μετά πασίγνωστοι). Έπειτα, για διάφορους λόγους, έφυγαν οι τρεις αδελφοί και με την άδεια του Αρχιεπισκόπου Κυρίλλου, εγκαταστάθηκαν στο τότε εγκαταλελειμμένο μοναστήρι του Αποστόλου Βαρνάβα. Ο Αρχιεπίσκοπος Κύριλλος είχε την ιδέα ότι η μονή του Αποστόλου Βαρνάβα, του ιδρυτού της Εκκλησίας της Κύπρου, δεν θα έπρεπε να ήταν άδεια και ερειπωμένη.

IMG_0002

Η ερειπωμένη μονή το 1915 (φωτογραφικό δελτάριο Φώσκολου)

 

Σύμφωνα με τον Αρχιμανδρίτη Γαβριήλ, πνευματικό στην Ιερά Μονή Κύκκου, είπε: «άσε να το δω το πράμα, το έχουμε ενοικιάσει, να δούμε πότε λήγει η προθεσμία που το έχουμε ενοικιάσει και εάν είναι κοντά θα διακόψετε. Οπόταν, όταν ήρθε η μέρα του Αποστόλου Βαρνάβα τους κάλεσε να πάνε στην εορτή του αγίου και για να δει τα πράγματα πως έχουν. Τότε, έκανε λήξη της ενοικιάσεως και τους είπε: – «Θα σας παραδώσω το μοναστήρι και θέλω να βιώσετε εδώ». Μαζί με τους τρείς αδελφούς εγκαταστάθηκε και η μητέρα τους, η οποία, εν τω μεταξύ είχε γίνει μοναχή. Μάλιστα στο προαύλιο της μονής βρίσκεται και ο τάφος της. Είχε πάρει το όνομα Ευπραξία μοναχή και είχε πεθάνει στο τέλος της δεκαετίας του 1940.

 

Ο πατήρ Χαρίτων ήταν ο μεγαλύτερος και μάλλον ήτανε ηγετική μορφή. Επέβαλλε την άποψη του. Όταν υπήρχε συζήτηση μεταξύ τους για τα διάφορα προβλήματα και τέλος εκφραζόταν ο πατήρ Χαρίτων η άποψη του ήταν τελεσίδικη. Οι αποφάσεις που ελάμβαναν οι τρεις τους, πάντοτε, καθοδηγούντο από την άποψη του πατρός Χαρίτωνος που αντικαθιστούσε, κατά κάποιον τρόπον, την πατρική αυθεντία. Αυτό λειτούργησε και μέσα στη μοναχική τους συνείδηση ότι έπρεπε να υπάρχει μια αυθεντία, για να μπορέσουν να προοδεύσουν πνευματικά και στη μοναχική τους ζωή και σε όλους τους τομείς.

 

Παρά το ότι ο π. Χαρίτων ήταν η πνευματική αρχή, εντούτοις, δεν έγινε ηγούμενος, το 1964, αλλά ο π. Στέφανος. Τούτο, δεν οφειλόταν στο γεγονός ότι ο π. Στέφανος είχε πάρει στα χέρια του τα ηνία. Τα είχε ο π. Χαρίτων. Ωστόσο υπέφερε από καταρράκτη και δεν έβλεπε και είχε σταματήσει να λειτουργεί. Έτσι παράδωσε αυτήν την εξουσία στον επόμενο αδελφό, που ήταν ο Στέφανος.

 

Στην κοινή αυτή πορεία που είχανε και οι τρεις, ο π. Στέφανος, το 1964, αναδεικνύεται από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο τον Γ’, ως ο πρώτος ηγούμενος της μονής, της νεότατης αυτής περιόδου, η οποία, δυστυχώς, κράτησε από το 1964 έως το 1974, οπότε η μονή έπεσε στα χέρια των Τούρκων κατακτητών. Την ίδια πορεία ακολούθησε και ο πατήρ Βαρνάβας, ο νεότερος αδελφός. Στην όλη ανάμνηση όλων των ανθρώπων που τους γνώριζαν, πάντοτε τους έβλεπαν να κάθονται μπροστά στο αγιογραφικό αναλόγιο και να ζωγραφίζουν.

 

Οι τρεις αδελφοί ήταν αφοσιωμένοι στη μοναχική τους ζωή και στο μοναστήρι. Έγιναν και οι ανακαινιστές της μονής με προσωπικά τους έξοδα και μέσα από στερήσεις. Η ανακαίνιση την οποίαν είχαν κάνει σημάδεψε τη νεότερη ιστορία της μονής.

Μετά την Τουρκική εισβολή και είχαν μείνει εγκλωβισμένοι στο μοναστήρι, από το 1974 μέχρι τα Χριστούγεννα του 1976, οπόταν αναγκάστηκαν να φύγουν. Όταν έφυγαν, πήγανε, για ένα πολύ μικρό χρονικό διάστημα, στο Σταυροβούνι και κατέληξαν στον Άγιο Γεώργιο τον Αλαμανό. Πέθαναν εκεί απ’ όπου ξεκίνησαν τη μοναχική τους ζωή. Ο πατήρ Βαρνάβας έζησε μέχρι το 1983. Ήταν ο νεότερος. Οι άλλοι δύο πατέρες, ο Χαρίτων πέθανε το 1976 και ο Στέφανος το 1977.

“Η μικρή Αγιά Σοφκιά”

Δεκέμβριος 13, 2015

Τον Απρίλιο του 1902 η εφημερίδα Φωνή της Κύπρου δημοσίευσε ενα αρθρο με τον τίτλο Φωτογραφημένα Δελτάρια.

Εχω ενώπιον μου φωτογραφημένα ταχυδρομικά δελτάρια τα οποία πωλούνται εις το βιβλιοπωλείον του κ. Ιωαννίδου εν Λεμησσώ. Είναι όλα καλλιτεχνικώτατα και τα συνιστώ είς πάντας. Τα είδη όμως μου φαίνονται πολύ ολίγα. Η Κύπρος περιέχει πλείστα όσα ωραιότατα και ρομαντικώτατα τοπία, τα οποία ηδύνατο να φωτογραφηθούν επι δελταρίων. Η Αγία Σοφία της Λευκωσίας, η γραφική δεντροστοιχεία του Μετοχίου Κύκκου, ο πύργος του Κολοσσίου και αλλα ειναι αντικείμενα, τα οποία δεν πρέπει να παροραθούν δια τον αναφερόμενον σκοπόν.

Μια μικρά παρατήρησις. Η εικών της γοτθικής εκκλησίας της Αμμοχώστου είνα καθόλα επιτυχημένη. Αλλά το κομψόν τούτον κτίριον δεν ονομάζεται Αγία Σοφία αλλά Αγιος Νικόλαος και λυπούμαι να βλέπω το λάθος τούτο να επαναλαμβάνεται.

IMG_0001

Το φωτογραφικό δελτάριο του Απόστολου Ιωαννίδη (1902)

 

Το σχόλιο της εφημερίδας μάλλον θα εκφραζε την τότε αντίληψη των εκδοτών φωτογραφικών δελταρίων (Κύπριοι βιβλιοπώλες και φωτογράφοι)για την σωστή ονομασία του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου γιατί όλα τα δελτάρια που εκδόθηκαν μετέπειτα (με εξαίρεση ενα δελτάριο του Μιχαήλ Καρεμφιλάκη του 1903) φέρουν την ονομασία  Αγιος Νικόλαος.

Η παραπάνω αντίληψη ηταν όμως ενάντια στην κουλτούρα της μεγάλης μάζας των λαικών στρωμάτων της Κυπριακής κοινωνίας. Οι δύο μεγαλοπρεπείς γοτθικοί καθεδρικοί ναοί (Η Αγία Σοφία στην Λευκωσία και ο Αγιος Νικόλαος στην Αμμόχωστο) ηταν συνυφασμένοι με την ξακουστή Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Ετσι η ονομασία του ναού του Αγίου Νικολάου μετατράπηκε σε Αγιά Σοφκιά.

Παρόμοια ηταν και η αντίληψη των Οθωμανών οι οποίοι μετάτρεψαν τους ναούς σε τζαμιά αμέσως  μετά την κατάληψη της Λευκωσίας και Αμμοχώστου το 1571. Η εξέλιξη της Οθωμανικής επίδρασης είναο πολύ ενδιαφέρουσα. Πολύτιμες πληροφορίες αναφέρει η αρχιτέκτων και ερευνήτρια Σεβίνα Φλωρίδου που μας παραπέμπει στην μελέτη της Gulru Necipoglu, The Age of Sinan, Architectural Culture in the Ottoman Empire (Reaktion Books, 2005).

Μετά την κατάληψη της Κύπρου ο κυβερνήτης και ο υπεύθυνος για τα οικονομικά ρώτησαν  την Υψηλή Πύλη το 1572 για τον αριθμό των μιναρέδων που έπρεπε να κτίσουν στα δύο πρόσφατα μετετραμμένες γοτθικές εκκλησίες, την μικρή Αγιά Σοφιά (Kuchuk AyaSofya) στην Αμμόχωστο και την Μεγάλη Αγιά Σοφιά (Buyuk AyaSofya). Λαμβάνοντας υπόψη την σχετική υπόσταση του κάθε Σουλτανικού τζαμιού, το Οθωμανικό φιρμάνι του Σελίμ του Β’, για τον οποίον η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη είχε ανακαινισθεί περίπου την ίδια περίοδο απάντησε

Αναφέρατε οτι τα τζαμιά της Παρασκευής στα κάστρα της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου δεν υπάρχουν μιναρέδες και ερωτείτε πόσους μιναρέδες πρέπει να κατασκευαστούν. Διατάζω να αναγερθούν δύο μιναρεδες  στο ιερό τζαμι της Παρασκευής στην Λευκωσία και μόνο ενα μιναρέ στο τζαμί της Αμμοχώστου. Κτείστε αυτούς τους μιναρέδες οταν οι επισκευές στα τείχη αυτών των κάστρων έχουν συμπληρωθεί.

Η Σεβίνα Φλωρίδου αναφέρει επίσης οτι σύμφωνα με την παράδοση της τότε εποχής τζαμιά του μεγέθους και σημαντικότητας της Αμμοχώστου θα έπρεπε να έφεραν το ονομα του Σελίμ Β’ η ενός απο τους γιούς του. Ομως ο Σελίμ Β’ ποτέ δεν πάτησε το πόδι του στην Κύπρο διότι επισκέφθηκε την Μέκκα που είχε καταληφθεί περίπου την ιδια εποχή. Ετσι και τα δύο τζαμιά πήραν το ονομα AyaSofya. Στην Λευκωσία  πήρε το πρόσημο Buyuk (μεγάλο)και στην Αμμόχωστο το πρόσημο Kuchuk (μικρό).

Πολύ μεταγενέστερα (το 1954) το τζαμί στην Αμμόχωστο μετονομάστηκε σε Lala Mustafa Pasha Mosque εις μνήμη του Οθωμανού στρατηγού που κατάκτησε την Αμμόχωστο. Η μετονομασία εγινε στο πλαίσιο της ανόδου της Νεοτουρκικής εθνικιστικής ταυτότητας στην Κύπρο. Η χρήση του ονόματος του στρατηγού (και οχι του Σουλτάνου) ηταν ισως στο πλαίσιο του σεβασμού στην στρατιωτική δύναμη των προκατόχων των Νεοτούρκων (των Οθωμανών)  αλλά οχι των Σουλτάνων (τους οποίους είχαν ανατρέψει οι Νεότουρκοι του Κεμάλ Ατατούρκ).

IMG_0003

Το δελτάριο του Μαγκοιάν (1954)

 

Το 1954 ο Αρμένιος φωτογράφος Haigaz Mangoian κυκλοφόρησε το πρώτο φωτογραφικό δελτάριο που χρησιμοποιεί την ονομασια Lala Mustafa Pasha Mosque.

The Little AyaSofya

In the April 1902 edition of the Cypriot newspaper The Voice of Cyprus there is an article about the newly introduced picture postcards of Cyprus in which we read:

I have before me picture postcards which are on sale at Mr Ioannides’s bookshop in Limassol. They are all very artistic and I would recommend them to all. But there are not enough of these cards. Cyprus has an abundance of the most beautiful and romantic views which could also be publicised in this way. Ayia Sofia in Nicosia, the picturesque tree lined avenue at Kykko Monastery, the castle at Kolossi, and many other subjects, should be photographed for this purpose. Here I should note that the picture of the gothic cathedral at Famagusta is excellent. This elegant edifice, however, is not Ayia Sofia but Ayios Nikolaos, and I am sorry to note that this is a recurring error.

The comment of the newspaper most probably captured the views of most publishers of picture postcards (Cypriot booksellers and photographers) about the right name for the cathedral because all postcards that were subsequently published (with the exception of a card issued by Michael Caremfilakis in 1903) bore the name Ayios Nikolaos (Saint Nicholas).

The view taken by the newspaper was, however, against the prevailing view amongst the popular masses of Cypriot society. The two magnificent Gothic cathedrals (Saint Sophia in Nicosia and Saint Nicholas in Famagusta) were closely associated with the great Saint Sophia in Constantinople. Thus the name used by the population at large was Saint Sophia.

A similar approach to the name was taken by the Ottomans who converted the cathedrals to mosques immediately after the occupation of Nicosia and Famagusta in 1571. The development of the Ottoman influence is very interesting. Valuable information is provided by the architect and researcher Sevina Floridou who refers to the study by Gulru Necipoglu, The Age of Sinan, Architectural Culture in the Ottoman Empire (Reaktion Books, 2005).

After the occupation of Cyprus the Ottoman governor and the official in charge of the finances asked the High Porte in 1572 about how many minarets should be built in the  newly converted mosques, the little AyaSofya (Kuchuk AyaSofya) in Famagusta and the Big AyaSofya (Buyuk AyaSofya) in Nicosia. Having taken into consideration the relative standing of each Sultanic mosque, the imperial decree of Selim II ,for whom the Ayia Sofia in Constantinople was remodelled around the same time, responded:

“You have reported that the Friday mosques in the castles of Famagusta and Nicosia do not have minarets and ask how many should be built. I order two minarets be constructed in the noble Friday mosque of Nicosia and only one in the mosque of Famagusta. Build those minarets once the repair of those castles is completed.”

Sevina Floridou also comments that according to the traditions of the Ottoman court, mosques of the size and importance of the one in Famagusta should have carried the name of the Sultan or one of his sons. However, Sultan Selim II never set foot on Cyprus because he was busy visiting Mecca which had been conquered at about the same time. Thus both mosques were named Aya Sofya and the prefix Kuchuk (Little) and Buyuk (Large) were added.

Much later (in 1954) the mosque in Famagusta was renamed Lala Mustafa Pasha, in memory of the general who had conquered Famagusta. The renaming took place in the context of the rising Turkish nationalism in Cyprus. The use of the name of the general (and not that of the Sultan) was probably intended to stress the military prowess of the predecessors of the Turkish state (the Ottomans) but not of the Sultans themselves who had been overthrown by the NeoTurks.

In 1954 the Armenian photographer and publisher of picture postcards, Haigaz Mangoian, published the first picture postcard of the cathedral (now a mosque) bearing the name Lala Mustafa Pasha in the title.

 

Το πρώτο φωτογραφικό δελτάριο του Αγιου Γεώργιου του Εξορινού (1913)

Οκτώβριος 18, 2015

Ο ναὸς τού Ἁγίου Γεωργίου τού Ἐξορινού η «τού Ξορινού», (ὅπως οἱ ντόπιοι τὸν ἀποκαλούσαν) άρχισε να λειτουργεί σαν ορθόδοξη εκκλησία το 1907 μετά απο σχετική άδεια της αποικιοκρατικής κυβέρνησης , ανατρέποντας την προηγούμενη της χρήση σαν αποθήκη και στάβλος απο τούς Οθωμανούς κατακτητές.

Ισως επ’ ευκαιρία της επαναλειτουργίας της εκκλησίας το “βιβλιοπωλείον-Χαρτοπωλείον Σάββα Ιωάννου εν Βαρωσίοις” άρχισε την διάθεση φωτογραφικών δελταρίων του ναού γύρω στο 1913.

Ο Αγιος Γεώργιος ο Εξορινός (φωτογραφικό δελτάριο Σάββα Ιωάννου, 1913)

Ο Αγιος Γεώργιος ο Εξορινός (φωτογραφικό δελτάριο Σάββα Ιωάννου, 1913)

Η ταυτότητα του φωτογράφου δεν είναι γνωστή αλλά ίσως να είναι ο εκ Λεμεσού Ιωάννης Φώσκολος ο οποίος είναι ο φωτογράφος πολλών άλλων φωτογραφικών δελταρίων του Ιωάννου.

Ο πολύπλοκος και πολύπλευρος (απο απόψεως κουλτούρας και θρησκείας) χαρακτήρας της Αμμοχώστου περιλάμβανε Ελληνες, Λατίνους, Αρμενίους, Γεωργιανούς, Κόπτες, Αιθίοπες,, Εβραίους, Αραβες και Τούρκους και άφησε δυνατά αποτυπώματα στην αρχιτεκτονική κληρονομιά της πόλης. Ὁ ναὸς τού Ἁγίου Γεωργίου τού Ἐξορινού  ἀποτελεί ενα ἀπὸ τὰ μεσαιωνικὰ μνημεία τής Ἀμμοχώστου, τὸ ὁποίο έχει διατηρηθεί σὲ σχετικὰ καλὴ κατάσταση και είναι ενα ωραίο δείγμα του κοσμοπολίτικου χαρακτήρα της πόλης.

Αρχιτεκτονικό πλάνο του ναού (σχέδιο του Camille Enlart)

Αρχιτεκτονικό πλάνο του ναού (σχέδιο του Camille Enlart)

Ο ναὸς ἀρχικὰ κτίθηκε ὡς μονόχωρος μὲ προεξέχουσα ἁψίδα καὶ στεγάσθηκε διὰ τριών σταυροθολίων, ἐνώ ἡ ἁψίδα τού διὰ τεταρτοσφαιρίου. Σὲ μεταγενέστερο στάδιο διευρύνθηκε πρὸς βορρᾶν καὶ νότον μὲ τὴν προσθήκη ἑνὸς ἀκόμη κλίτους σὲ κάθε πλευρά, στεγασμένου μὲ δύο σταυροθόλια καὶ μὲ προεξέχουσες ἁψίδες. Διακοσμήθηκε στὸ ἐσωτερικό του μὲ τοιχογραφίες διαφορετικών περιόδων, ἀπὸ τὶς ὁποίες έχει διασωθεί σήμερα ἀποσπασματικὸς τοιχογραφικὸς διάκοσμος τουλάχιστον τεσσάρων φάσεων. Ἐντυπωσιακὸ στὴν ἀνωδομὴ του είναι ἡ χρήση διαφορετικού χρώματος λίθων, οἱ ὁποίοι σχηματίζουν τὸ σύμβολο τού σταυρού.

Το εσωτερικό του Ναού (φωτογραφία Spiridione Curuni)

Το εσωτερικό του Ναού (φωτογραφία Spiridione Curuni)

Ο ναὸς θεωρήθηκε πὼς ήταν ἡ “ἐκκλησία τών Νεστοριανών”, η ὁποία ἀναφέρεται σὲ έγγραφα τής περιόδου τής Λατινοκρατίας. Ο Γάλλος ιστορικός και μελετητής της Γοτθικής αρχιτεκτονικής της Κύπρου, Camille Enlart, στο θεμελιώδες συγγραφικό του έργο Gothic  Art and the Renaissance in Cyprus (1899) μας αναφέρει οτι οι τοιχογραφίες του ναού περιέχουν τοιχογραφίες με Συριακές επιγραφές  και τις θεώρησε σαν απόδειξη οτι η εκκλησία ταυτίζεται με τον ναό τον οποίο σύμφωνα με τον Κύπριο χρονογράφο Λεόντο Μαχαιρά και Διομήδη Στραμπάντι είχε κτιστεί γύρω στο 1360 απο τους αδελφούς Lakhas (η Lakhanopoulos ), δυο αδελφούς απο την Ανατολική Συρία (δηλαδή Νεστοριανούς ), εμπόρους (ίσως απο την Μοσούλη) οι οποίο ηταν πασίγνωστοι για τα αμύθητα πλούτη τους.

Η πρόσφατη μελέτη του  Ἰταλού βυζαντινολόγου Michele Bacci ἀμφισβήτησε τὴ διαδεδομένη αὐτὴ άποψη, ὑποστηρίζοντας πὼς στὸ ναὸ αὐτὸ θὰ ἐγκαταστάθηκε κοινότητα Μελκιτών η Δυτικών Σύρων ἀπὸ τὸ Λίβανο, μετὰ τὴν πτώση τών σταυροφορικών βασιλείων στὰ χέρια τών Μουσουλμάνων. Στὴν άποψή του αὐτὴ ὁδηγήθηκε βάσει ἱστορικών, ἀρχιτεκτονικών ἀλλὰ καὶ εἰκονογραφικών στοιχείων, τὰ ὁποία δὲν συνάδουν μὲ τίς θρησκευτικές πεποιθήσεις τών Νεστοριανών.

Ο μάρτυρ Μηνάς και ένας Αγιος Μοναχός (c1350-70), φωτογραφία Michele Bacci

Ο μάρτυρ Μηνάς και ένας Αγιος Μοναχός (c1350-70), φωτογραφία Michele Bacci

Μετὰ τὴν κατάληψη τής Κύπρου ἀπὸ τοὺς Τούρκους τὸ 1571 ὁ ἱερὸς ναὸς τού Ἁγίου Γεωργίου μετετράπη σὲ στάβλο γιὰ καμήλες. Ἐπὶ Ἀγγλοκρατίας ὁ ναὸς παραχωρήθηκε ἀπὸ τὴν ἀποικιοκρατικὴ κυβέρνηση μὲ ἐνοίκιο στοὺς Ὀρθοδόξους καὶ ἀποτέλεσε τὸν ὀρθόδοξο ναὸ της Ἀμμοχώστου εως τὸ 1957 οταν οι Τούρκοι εισέβαλαν και κατέστρεψαν  το εσωτερικό του ναού. Σε προηγούμενη ανάρτηση παρουσιάστηκε προσκλητήριο γάμου που τελέσθηκε στον ναό (Ενθυμήματα του Αη Γιώρκη του Εξορινού…Ενας γάμος το 1953). Τὸ 1936 κατεγράφη στὸ ναὸ φορητὴ εἰκόνα τής Ἀναλήψεως, χρονολογούμενη στὸ 1725. Σύμφωνα μὲ παλαιὰ παράδοση, ἂν κάποιος ἐπιθυμούσε νὰ ξεφορτωθεί κάποιον, μάζευε σκόνη ἀπὸ τὸ ναὸ καὶ τὴν άφηνε έξω ἀπὸ τὴν οἰκία τού ἐχθρού του καὶ ἐκείνος ἐντὸς ἑνός έτους είτε θὰ πέθαινε, είτε θὰ ἐγκατέλειπε τὴν Κύπρο!.

”Οι Γαλλικές πόλεις της Κύπρου”, Achille Carlier…Πανοραμικές απόψεις της Αμμοχώστου το 1933

Ιουνίου 12, 2015

Η κατάκτηση και διοίκηση της Κύπρου από τους Λουζινιανούς (1192-1489) αφησε πλούσια αρχιτεκτονική κληρονομιά, κυρίως στήν Αμμόχωστο καί Λευκωσία. Στήν Αμμόχωστο ο μεγαλοπρεπής καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου παραμένει το πιο επιβλητικό δείγμα της αρχιτεκτονικής των Λουζινιανών.

Κατά τον 19ο αιώνα , μια σειρά από Γάλλους περιηγητές έκανε μια σημαντική συμβολή στην εκ νέου ανακάλυψη της πολιτιστικής κληρονομιάς του νησιού , ιδίως όσον αφορά τα έργα από τη μεσαιωνική περίοδο , όταν η Κύπρος διατήρησε προτιμησιακές σχέσεις με τη Γαλλία μέσω των Λουζινιανών . Ο Camille Enlart έπαιξε σημαντικότατο ρόλο . Μετά από αρκετές παραμονές δημοσίευσε το 1899 μια περίληψη για την τέχνη του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης στην Κύπρο, που παραμένει ανεκτίμητη ακόμα καί σήμερα. Λίγο αργότερα, το 1933 ο Achille Carlier, βραβευμένος απο την Γαλλική Ακαδημία το 1930, επισκέφθηκε την Κύπρο και κατέγραψε την Γαλλική επίδραση στην αρχιτεκτονική της Παλιάς Αμμοχώστου στην εκδοση του “Les Villes Francaises de Chypre” που δημοσιεύθηκε το 1934. Γνωρίζουμε οτι κατά την παραμονή του στήν Αμμόχωστο είχε την βοήθεια των Βρεττανών αλλά και του Γάλλου πρόξενου στην Αμμόχωστο κυρίου F. Murat.

Η μελέτη του Carlier ειναι σημαντική γιατί περιέχει και δύο αεροφωτογραφίες της παλιάς πόλης. Οι φωτογραφίες μάλλον πάρθηκαν απο τους Βρεττανούς χρησιμοποιώντας τα αεροπλάνα της Imperial Airways που μόλις είχε αρχίσει την αεροπορική σύνδεση της Κύπρου με το εξωτερικό.

Η πρώτη είναι μιά πανοραμική αποψη της παλιάς πόλης.

Πανοραμική άποψη της Παλιάς Πόλης

Πανοραμική άποψη της Παλιάς Πόλης

Ξεχωρίζουμε το λιμάνι λίγο πρίν την επέκταση του το 1931-32, τις βόρειες παρυφές των Βαρωσίων και στα βόρεια την περιοχή που οδηγεί στην Σαλαμίνα.

Η δεύτερη ειναι άποψη του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου απο τα βορειοανατολικά.

Πανοραμική άποψη της περιοχής του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου

Πανοραμική άποψη της περιοχής του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου

Στά δεξιά του καθεδρικού ναού φαίνεται ο μεντρεσές Kutup Osman που λειτουργούσε ακόμα σαν μεντρεσές (βλέπε ανάρτηση της 29 Μαίου 2015, Ο Μεντρεσές Kutup Osman στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου ) καί πίσω του διακρίνεται ενα μικρό στεγασμένο νεκροταφείο των Τούρκων. Στά δεξιά διακρίνεται η πρόσοψη του ανακτόρου των Λουζινιανών.

ENGLISH TRANSLATION

“The French cities of Cyprus”, Achille Carlier…Panoramic views of Famagusta in 1933

The conquest and administration of Cyprus by the Lusignans (1192-1489) ahs left a rich architectural heritage, particularly in Famagusta and Nicosia. In Famagusta the imposing cathedral of Saint Nicholas remains the star example of Lusignan architecture.

Throughout the 19th century, a series of French travellers made a major contribution to the rediscovery of the island’s heritage, particularly as regards works from the medieval period, when Cyprus maintained preferential ties with France. Camille Enlart played a very important role. Over several sojourns, he succeeded in exploring countless sites and published in 1899 a summary on the art of the Middle Ages and Renaissance in Cyprus that remains invaluable to this day. A little later, in 1933 Achille Carlier who was a prize-winner of the French Academy, visited Cyprus and recorded the French influence on the architecture of the old city of Famagusta in his work “Les Villes Francaises de Chypre” which was published in 1934. We know that during his stay in Famagusta he was assisted by the British authorities but also the French Consul in Famagusta, Monsieur F. Murat.

Carlier’s study is important because amongst others he provides two aerial photographs of the old city. The photographs were most probably taken by the British, using the planes of Imperial Airways which had just started the aerial services connecting Cyprus to the outside world.

The first is a panoramic view of the old walled city.

The port can be distinguished in its state before the harbour extension works of 1931-32 as well as the northern area of Varoshia; in the north the plain leading to Salamis is visible.

The second is a view of  Saint Nicholas Cathedral from the north-east.

To the right of the cathedral we note the madrassa Kutup Osman which was then still operating as a madrassa (see the post of 29 May 2015 , Ο Μεντρεσές Kutup Osman στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου ) and behind it lies the a small covered Turkish cemetery. On the right side of the photograph lies the façade of the remains of the Lusignan Palace.

Το πορτραίτο ενός αιωνόβιου μουεζίνη της Αμμοχώστου από τον Ρένο Γουάιτσον

Ιουνίου 7, 2015

Το 1951, στο περιοδικό Κυπριακή Επιθεώρησις, βρίσκουμε ενα ωραίο μαυρόασπρο φωτογραφικό πορτραίτο του Mehmet Kahveci Hasan Tekbıyık σε ηλικία 82 χρόνων. Ο Mehmet Kahveci Hasan Tekbıyık ηταν ο βοηθός μουεζίνης του τεμένους Lala Mustafa Pasha (στον πρώην καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου) στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου. Ο μουεζίνης απεβίωσε σε ηλικία 106 χρόνων το 1963.

Το πορτραίτο του Μουεζίνη

Ο φωτογράφος Wideson ήταν κατά δική του ομολογία, ερασιτέχνης, όσον αφορά την Φωτογραφία : υπάρχει ένας γοητευτικός αυθορμητισμός σε μεγάλο μέρος της δουλειάς του, που κάποιος ισως να παραβλέψει μετά από μια πρώτη βιαστική αξιολόγηση. Κυρίως τα πορτραίτα του έχουν μια γλυπτική ποιότητα , που ενας επαγγελματίας φωτογράφος έχει την τάση να τήν χάνει.

Ο Ρένος Ευριβιάδης Wideson γεννήθηκε στην Λάρνακα το 1920. Το ενδιαφέρον του για τη φωτογραφία πυροδοτήθηκε από την κάμερα της Kodak «Box Brownie», την οποίαα του έδωσε ο πατέρας του ως ένα αγόρι. Το ενδιαφέρον αυτό ήταν να γίνει ενα πάθος δια βίου.

Στήν αρχή της σταδιοδρομίας του σαν περιοδεύων κυβερνητικός υπάλληλος ταξίδευε ευρέως σε όλη την επαρχία Λάρνακας και από αυτό αυξήθηκε παράλληλα το πάθος του για το τοπίο και τους ανθρώπους της πατρίδας του. Μετά από την υπηρεσία στο Σώμα Κυπρίων Εθελοντών και αργότερα στο Κυπριακό Σύνταγμα, ο ίδιος παραιτήθηκε από Το αξίωμα του ως συνταγματάρχης το 1949 για να αναλάβει ως Επιθεωρητής Ξενοδοχείων με το Κυπριακό Γραφείο Τουρισμού. Τελικά βρέθηκε επικεφαλής του Γραφείου Ανάπτυξης Κυπριακού Τουρισμού υπό τον Lawrence Durrell ο οποίος ήταν τότε υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών. Ένα μεγάλο στοιχείο της δουλειάς του ηταν η δημοσιοποίηση της Κύπρου και αυτό του έδωσε την ευκαιρία να επισκεφθεί και να φωτογραφίσει πολλές απομακρυσμένες και απομονωμένες αγροτικές γωνιές του νησιού. Ήταν κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που η πλειοψηφία των εικόνων στο γνωστό του βιβλίο “Cyprus in Pictures” είχαν ληφθεί.

Το 1956 εντάχθηκε στην τότε νεοσύστατη Κυπριακή τηλεόραση και ήταν επικεφαλής μιας μικρής μονάδας ταινία που παρήγαγε μια σειρά από ντοκιμαντέρ χαρακτηριστικών που απεικονίζουν τις πτυχές της ζωής του νησιού. Μετανάστευσε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1959 με τη σύζυγό του και τους δύο γιους, όπου πήρε μια θέση στα στούντιο Κινηματογράφου Ealing του BBC. Διορίστηκε Επικεφαλής Εργασιών Κινηματογράφου το 1975. Συνταξιοδοτήθηκε το 1977.

ENGLISH TRANSLATION

In the 1951 August edition of the Cyprus Review we find a nice black and white photographic portrait of Mehmet Kahveci Hasan Tekbıyık at the age of 82. Mehmet Kahveci Hasan Tekbıyık was the assistant muezzin at the Lala Mustafa Pasha mosque (in the former cathedral of Saint Nicholas) in the old city of Famagusta. The muezzin died at the age of 106 in 1963.

Wideson was a self-confessed amateur where Photography is concerned: there is a charming spontaneity about much of his work which one is liable to overlook after a surfeit of glossiness. His portraits in particular have a sculptural quality, a depth of feeling which the professional tends to miss.

Renos Evryviades Wideson was born in Larnaca, Cyprus in 1920. His interest in photography was sparked by a Kodak ‘Box Brownie’ camera which his father gave him as a boy and this interest was to become a life-long passion.

His early working life as Village Roads Paymaster and later as Assistant District Inspector involved travelling widely throughout the Larnaca District and from this grew his parallel passion for the landscape and people of his homeland. After service in the Cyprus Volunteer Force and later the Cyprus Regiment, he relinquished his commission as Major in 1949 to take up an appointment as Hotels’ Inspector with the Cyprus Tourist Office. He eventually headed the Cyprus Tourist Development Office under Lawrence Durrell who was then in charge of the Public Information Office. A large element of his work involved publicising Cyprus and this gave him the opportunity to visit and photograph many remote and isolated rural corners of the island. He was able to indulge his ‘passions’ to good effect. It was during this period that the majority of the pictures in this book were taken.

 

Βασιλικοί επισκέπτες…1929

Απρίλιος 19, 2015

Τον Απρίλιο του 1929 η Βασίλισσα της Ρουμανίας Μαρία και η κόρη της Πριγκίπισσα Ιλεάνα εφθασαν στην Κύπρο για επίσκεψη φιλοξενούμενες απο τον Κυβερνήτη της Κύπρου Sir Ronald Storrs και την σύζυγο του Lady Louisa Storrs.

Στο αρχείο της συλλογής βρίσκονται δύο φωτογραφίες. Η πρώτη δείχνει την Βασίλισσα Marie με τον κυβερνήτη Sir Ronald Storrs μέσα στο αυτοκίνητο του κυβερνήτη την στιγμή της αφιξης της στήν Κύπρο.

Η αφιξη της Βασίλισσας Μαρίας. Συνοδεύεται απο τον κυβερνήτη Sir Ronald Storrs. (Φωτογραφία του Keystone Press Agency)

Η αφιξη της Βασίλισσας Μαρίας. Συνοδεύεται απο τον κυβερνήτη Sir Ronald Storrs. (Φωτογραφία του Keystone Press Agency)

Η δεύτερη δείχνει την νεαρή πριγκίπισσα Ιλεάνα να στέκεται εξω από τον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου. Την συνοδεύουν η κυρία των τιμών Lahovary και η σύζυγος του κυβερνήτη, η Lady Storrs.

Η πριγκίπισσα Ιλεάνα στον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου (Φωτογραφία της Agencia Grafica)

Η πριγκίπισσα Ιλεάνα στον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου (Φωτογραφία της Agencia Grafica)

Η παλιά πόλη της Αμμοχώστου με τα επιβλητικά τείχη και εκκλησίες αποτελούσαν πόλο ελξης γαι πολλούς ξένους επισκέπτες στις δεκαετίες του 20 και του 30.

Σύμφωνα με πληροφορίες το 1890 ειχε επισκεφθεί την Αμμόχωστο ο διάδοχος του Ιταλικού θρόνου Πρίγκιπας Βίκτωρ Εμμανουήλ, αποβιβαζόμενος σε Ιταλικό καταδρομικό.

Επίσης το 1914 ειχε επισκεφθεί την Αμμόχωστο η πριγκίπισσα Valeria Borghese.

Φάκελος αλληλογραφίας πρός την πριγκίπισσα Valeria Borghese στην Αμμόχωστο

Φάκελος αλληλογραφίας πρός την πριγκίπισσα Valeria Borghese στην Αμμόχωστο