“Η μικρή Αγιά Σοφκιά”

Τον Απρίλιο του 1902 η εφημερίδα Φωνή της Κύπρου δημοσίευσε ενα αρθρο με τον τίτλο Φωτογραφημένα Δελτάρια.

Εχω ενώπιον μου φωτογραφημένα ταχυδρομικά δελτάρια τα οποία πωλούνται εις το βιβλιοπωλείον του κ. Ιωαννίδου εν Λεμησσώ. Είναι όλα καλλιτεχνικώτατα και τα συνιστώ είς πάντας. Τα είδη όμως μου φαίνονται πολύ ολίγα. Η Κύπρος περιέχει πλείστα όσα ωραιότατα και ρομαντικώτατα τοπία, τα οποία ηδύνατο να φωτογραφηθούν επι δελταρίων. Η Αγία Σοφία της Λευκωσίας, η γραφική δεντροστοιχεία του Μετοχίου Κύκκου, ο πύργος του Κολοσσίου και αλλα ειναι αντικείμενα, τα οποία δεν πρέπει να παροραθούν δια τον αναφερόμενον σκοπόν.

Μια μικρά παρατήρησις. Η εικών της γοτθικής εκκλησίας της Αμμοχώστου είνα καθόλα επιτυχημένη. Αλλά το κομψόν τούτον κτίριον δεν ονομάζεται Αγία Σοφία αλλά Αγιος Νικόλαος και λυπούμαι να βλέπω το λάθος τούτο να επαναλαμβάνεται.

IMG_0001

Το φωτογραφικό δελτάριο του Απόστολου Ιωαννίδη (1902)

 

Το σχόλιο της εφημερίδας μάλλον θα εκφραζε την τότε αντίληψη των εκδοτών φωτογραφικών δελταρίων (Κύπριοι βιβλιοπώλες και φωτογράφοι)για την σωστή ονομασία του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου γιατί όλα τα δελτάρια που εκδόθηκαν μετέπειτα (με εξαίρεση ενα δελτάριο του Μιχαήλ Καρεμφιλάκη του 1903) φέρουν την ονομασία  Αγιος Νικόλαος.

Η παραπάνω αντίληψη ηταν όμως ενάντια στην κουλτούρα της μεγάλης μάζας των λαικών στρωμάτων της Κυπριακής κοινωνίας. Οι δύο μεγαλοπρεπείς γοτθικοί καθεδρικοί ναοί (Η Αγία Σοφία στην Λευκωσία και ο Αγιος Νικόλαος στην Αμμόχωστο) ηταν συνυφασμένοι με την ξακουστή Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη. Ετσι η ονομασία του ναού του Αγίου Νικολάου μετατράπηκε σε Αγιά Σοφκιά.

Παρόμοια ηταν και η αντίληψη των Οθωμανών οι οποίοι μετάτρεψαν τους ναούς σε τζαμιά αμέσως  μετά την κατάληψη της Λευκωσίας και Αμμοχώστου το 1571. Η εξέλιξη της Οθωμανικής επίδρασης είναο πολύ ενδιαφέρουσα. Πολύτιμες πληροφορίες αναφέρει η αρχιτέκτων και ερευνήτρια Σεβίνα Φλωρίδου που μας παραπέμπει στην μελέτη της Gulru Necipoglu, The Age of Sinan, Architectural Culture in the Ottoman Empire (Reaktion Books, 2005).

Μετά την κατάληψη της Κύπρου ο κυβερνήτης και ο υπεύθυνος για τα οικονομικά ρώτησαν  την Υψηλή Πύλη το 1572 για τον αριθμό των μιναρέδων που έπρεπε να κτίσουν στα δύο πρόσφατα μετετραμμένες γοτθικές εκκλησίες, την μικρή Αγιά Σοφιά (Kuchuk AyaSofya) στην Αμμόχωστο και την Μεγάλη Αγιά Σοφιά (Buyuk AyaSofya). Λαμβάνοντας υπόψη την σχετική υπόσταση του κάθε Σουλτανικού τζαμιού, το Οθωμανικό φιρμάνι του Σελίμ του Β’, για τον οποίον η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη είχε ανακαινισθεί περίπου την ίδια περίοδο απάντησε

Αναφέρατε οτι τα τζαμιά της Παρασκευής στα κάστρα της Λευκωσίας και της Αμμοχώστου δεν υπάρχουν μιναρέδες και ερωτείτε πόσους μιναρέδες πρέπει να κατασκευαστούν. Διατάζω να αναγερθούν δύο μιναρεδες  στο ιερό τζαμι της Παρασκευής στην Λευκωσία και μόνο ενα μιναρέ στο τζαμί της Αμμοχώστου. Κτείστε αυτούς τους μιναρέδες οταν οι επισκευές στα τείχη αυτών των κάστρων έχουν συμπληρωθεί.

Η Σεβίνα Φλωρίδου αναφέρει επίσης οτι σύμφωνα με την παράδοση της τότε εποχής τζαμιά του μεγέθους και σημαντικότητας της Αμμοχώστου θα έπρεπε να έφεραν το ονομα του Σελίμ Β’ η ενός απο τους γιούς του. Ομως ο Σελίμ Β’ ποτέ δεν πάτησε το πόδι του στην Κύπρο διότι επισκέφθηκε την Μέκκα που είχε καταληφθεί περίπου την ιδια εποχή. Ετσι και τα δύο τζαμιά πήραν το ονομα AyaSofya. Στην Λευκωσία  πήρε το πρόσημο Buyuk (μεγάλο)και στην Αμμόχωστο το πρόσημο Kuchuk (μικρό).

Πολύ μεταγενέστερα (το 1954) το τζαμί στην Αμμόχωστο μετονομάστηκε σε Lala Mustafa Pasha Mosque εις μνήμη του Οθωμανού στρατηγού που κατάκτησε την Αμμόχωστο. Η μετονομασία εγινε στο πλαίσιο της ανόδου της Νεοτουρκικής εθνικιστικής ταυτότητας στην Κύπρο. Η χρήση του ονόματος του στρατηγού (και οχι του Σουλτάνου) ηταν ισως στο πλαίσιο του σεβασμού στην στρατιωτική δύναμη των προκατόχων των Νεοτούρκων (των Οθωμανών)  αλλά οχι των Σουλτάνων (τους οποίους είχαν ανατρέψει οι Νεότουρκοι του Κεμάλ Ατατούρκ).

IMG_0003

Το δελτάριο του Μαγκοιάν (1954)

 

Το 1954 ο Αρμένιος φωτογράφος Haigaz Mangoian κυκλοφόρησε το πρώτο φωτογραφικό δελτάριο που χρησιμοποιεί την ονομασια Lala Mustafa Pasha Mosque.

The Little AyaSofya

In the April 1902 edition of the Cypriot newspaper The Voice of Cyprus there is an article about the newly introduced picture postcards of Cyprus in which we read:

I have before me picture postcards which are on sale at Mr Ioannides’s bookshop in Limassol. They are all very artistic and I would recommend them to all. But there are not enough of these cards. Cyprus has an abundance of the most beautiful and romantic views which could also be publicised in this way. Ayia Sofia in Nicosia, the picturesque tree lined avenue at Kykko Monastery, the castle at Kolossi, and many other subjects, should be photographed for this purpose. Here I should note that the picture of the gothic cathedral at Famagusta is excellent. This elegant edifice, however, is not Ayia Sofia but Ayios Nikolaos, and I am sorry to note that this is a recurring error.

The comment of the newspaper most probably captured the views of most publishers of picture postcards (Cypriot booksellers and photographers) about the right name for the cathedral because all postcards that were subsequently published (with the exception of a card issued by Michael Caremfilakis in 1903) bore the name Ayios Nikolaos (Saint Nicholas).

The view taken by the newspaper was, however, against the prevailing view amongst the popular masses of Cypriot society. The two magnificent Gothic cathedrals (Saint Sophia in Nicosia and Saint Nicholas in Famagusta) were closely associated with the great Saint Sophia in Constantinople. Thus the name used by the population at large was Saint Sophia.

A similar approach to the name was taken by the Ottomans who converted the cathedrals to mosques immediately after the occupation of Nicosia and Famagusta in 1571. The development of the Ottoman influence is very interesting. Valuable information is provided by the architect and researcher Sevina Floridou who refers to the study by Gulru Necipoglu, The Age of Sinan, Architectural Culture in the Ottoman Empire (Reaktion Books, 2005).

After the occupation of Cyprus the Ottoman governor and the official in charge of the finances asked the High Porte in 1572 about how many minarets should be built in the  newly converted mosques, the little AyaSofya (Kuchuk AyaSofya) in Famagusta and the Big AyaSofya (Buyuk AyaSofya) in Nicosia. Having taken into consideration the relative standing of each Sultanic mosque, the imperial decree of Selim II ,for whom the Ayia Sofia in Constantinople was remodelled around the same time, responded:

“You have reported that the Friday mosques in the castles of Famagusta and Nicosia do not have minarets and ask how many should be built. I order two minarets be constructed in the noble Friday mosque of Nicosia and only one in the mosque of Famagusta. Build those minarets once the repair of those castles is completed.”

Sevina Floridou also comments that according to the traditions of the Ottoman court, mosques of the size and importance of the one in Famagusta should have carried the name of the Sultan or one of his sons. However, Sultan Selim II never set foot on Cyprus because he was busy visiting Mecca which had been conquered at about the same time. Thus both mosques were named Aya Sofya and the prefix Kuchuk (Little) and Buyuk (Large) were added.

Much later (in 1954) the mosque in Famagusta was renamed Lala Mustafa Pasha, in memory of the general who had conquered Famagusta. The renaming took place in the context of the rising Turkish nationalism in Cyprus. The use of the name of the general (and not that of the Sultan) was probably intended to stress the military prowess of the predecessors of the Turkish state (the Ottomans) but not of the Sultans themselves who had been overthrown by the NeoTurks.

In 1954 the Armenian photographer and publisher of picture postcards, Haigaz Mangoian, published the first picture postcard of the cathedral (now a mosque) bearing the name Lala Mustafa Pasha in the title.

 

Advertisements

Ετικέτες: , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s