Ο ρόλος της Κύπρου στους αγώνες των Αρμενίων ενάντια στην γενοκτονία…Η Αρμενική Λεγεώνα στην επαρχία Αμμοχώστου 1917-1918

Συμπληρώθηκαν φέτος 100 χρόνια μετά την γενοκτονία τών Αρμενίων κατοίκων της Μικράς Ασίας απο τους Οθωμανούς. Πολλά εχουν δημοσιευθεί για τα γεγονότα στν Μικρά Ασία (σήμερα Τουρκία) αλλά παραμένει σχετικά αγνωστος  ο ρόλος της Κύπρου στην μετέπειτα απόπειρα αντίστασης των Αρμενίων της διασποράς  με την οργάνωση της Αρμενικής Λεγεώνας επίσης γνωστή σαν Λεγεώνα της Ανατολής  (Armenian Legion, Legion d’Orient).

Το αρχείο της συλλογής ειχε την τύχη να αποκτήσει μια σειρά απο μοναδικά φωτογραφικά κειμήλια απο την διαμονή της Λεγεώνας στην επαρχία Αμμοχώστου. Σύμφωνα με πληροφορίες οι φωτογραφίες πάρθηκαν απο τον πατέρα του γνωστού Αρμένιου φωτογράφου Edward Voskeritchian (γνωστού σαν Edwards), ο οποίος τότε εργαζόταν στο φωτογραφείο του John P. Foscolo στην Λεμεσό, και ειχε προσληφθεί απο τους Γάλλους αξιωματικούς σαν ο επίσημος φωτογράφος της Λεγεώνας.

Η απόφαση για την δημιουργία της Λεγεώνας πάρθηκε στο Λονδίνο στις 27 Οκτωβρίου 1916 οταν η Βρεττανική και Γαλλική κυβέρνηση ηλθαν σε συμφωνία με τον ηγέτη  της Αρμενικής Εθνικής Αποστολής (Armenian National Delegation) Boghos Nubar Pasha. Η Λεγεώνα απαρτιζόταν απο Αρμένιους και Σύρους εθελοντές με Γάλλους ανώτερους αξιωματικούς, με Γαλλική χρηματοδότηση. Σε αντάλλαγμα για να πολεμήσουν εναντίον των Οθωμανών, οι Γάλλοι και οι Βρεττανοί υποσχέθηκαν  αυτονομία στους Αρμένιους στην κεντρική και Ανατολική Μικρά Ασία (Τουρκία) σε περιοχή που θα δινόταν στην Γαλλία μετά το τέλος του πολέμου στην βάση της μυστικής συμφωνίας Sykes-Picot (9 Μαίου 1916) μεταξύ των δυτικών συμμάχων για τον διαμελισμό της Οθωμανικής Μικράς Ασίας. Κατά την διάρκεια της γενοκτονίας οι Αρμένιοι ειχαν εκδιωχθεί απο την περιοχή της Κιλικίας οπου ζούσε μεγάλος αριθμός Αρμενίων για πολλούς αιώνες. Ο τελικός σκοπός της Λεγεώνας ηταν η διατήρηση της ασφάλειας σε αυτή την περιοχή.

Χάρτης εποχής με τα συμμαχικά σχέδια

Χάρτης εποχής με τα συμμαχικά σχέδια

Η Λεγεώνα συστάθηκε επίσημα στις 15 Νοεμβρίου 1916. Ο πυρήνας της Λεγεώνας ηταν ενα σώμα απο 500 ανδρες απο το Αρμενικό χωριό Musa Dagh της Κιλικίας που ειχαν καταφέρει σε μάχη να κρατήσουν τους Οθωμανούς μέχρι να εκκενωθούν οι αμαχοι απο το Γαλλικό ναυτικό. Αρκετοί αρμενικοί οργανισμοί δεσμεύτηκαν για συνεισφορές για να συγκροτήσουν λόχους της Λεγεώνας και εθελοντές αρχισαν να προσχωρούν απο διάφορες χώρες μεταξύ των οποίων και τις Ηνωμένες Πολιτείες (1200 εθελοντές), Γαλλία καθώς και Αρμένιοι που ζούσαν στην Συρία και Αιγυπτο.

Οι Γάλλοι ζήτησαν απο τους Βρεττανούς μια βάση στην περιοχή της Μέσης Ανατολής σαν κάμπο εκπαίδευσης των εθελοντών. Οι Βρεττανοί επέλεξαν την Κύπρο και συγκεκριμένα την επαρχία Αμμοχώστου που διέθετε το καλύτερο λιμάνι. Αρχικά ο κυβερνήτης Sir John Clausen, σκέφτηκε να χρησιμοποιηθεί η περιοχή του Καράολου αλλά τελικά επιλέχθηκε το χωριό Μόναργα κοντά στο Μπογάζι διότι υπήρχαν φόβοι για συγκρούσεις μεταξύ των Αρμενίων και των Τουρκόφωνων κατοίκων της Κύπρου που ζούσαν γύρω απο την περιοχή του Καράολου.

Διοικητής της Λεγεώνας διορίστηκε ο αντισυνταγματάρχης του Γαλλικού στρατού Louis Romieu ο οποίος στις 21 Σεπτεμβρίου 1916 επισκέφθηκε την Κύπρο για πρώτη φορά.

romieux

Ο Αντισυνταγματάρχης Louis Romieu, διοικητής της Αρμενικής Λεγεώνας

Ο μόνος γνωστός φάκελος με την σφραγίδα του Romieu, σταλμένος απο την ταχυδρομική υπηρεσία της Λεγεώνας στην Μόναρκα

Ο μόνος γνωστός φάκελος με την σφραγίδα του Romieu, σταλμένος απο την ταχυδρομική υπηρεσία της Λεγεώνας στην Μόναρκα

Οι Αρμένιοι εθελοντές απο το Musa Dagh εκτισαν τις εγκαταστάσεις για την στρατοπέδευση της Λεγεώνας. Οι εγκαταστάσεις ηταν ετοιμες την 1η Ιανουαρίου 1917. Οι εγκαταστάσεις ηταν σε τρείς διαφορετικές τοποθεσίες λόγω της ανεπάρκειας νερού σε μια μόνο τοποθεσία. Η πρώτη ηταν λίγο νότια του χωριού της Μόναρκας και λεγόταν Camp Souedie. Το δεύτερο τμήμα ηταν στο χωριό της Μόναρκας που ειχε εκκενωθεί απο τους λιγοστούς κατοίκους του και ηταν ο τόπος παραμονής των αξιωματικών, του διοικητικού σώματος καθώς και του μαγειρίου. Το τρίτο τμήμα δεν ειχε ονομα και απλώς αναφερόταν σαν ο “κάμπος με το καινούργιο πηγάδι”.  Ενας από τους κάμπους φιλοξενούσε Σύριους Αρμενίους οι οποίοι καβγάδιζαν με τους υπόλοιπους εθελοντές και γι αυτό τους μετάφεραν σε μια τοποθεσία κοντά στην Ακανθού οπου υπήρχε και πηγή νερού/καταράκτης.

Ο καταράκτης της Ακανθούς (φωτογραφικό δελτάριο Θεόφιλου Τουφεξή, 1918)

Ο καταράκτης της Ακανθούς (φωτογραφικό δελτάριο Θεόφιλου Τουφεξή, 1918)

Τον Φεβρουάριο του 1917 ειχαν συσταθεί τα 1ο και 3ο τάγματα που απαρτιζόταν από Αρμένιους που ειχαν εκδιωχθεί απο το Djebel Moussa, καθώς και Αιγυπτίους. Στο αρχείο της συλλογής υπάρχουν φωτογραφικά ταχυδρομικά δελτάρια που απεικονίζουν την 1η, 3η, και 4η διμοιρία του 3ου τάγματος στην περιοχή της Μόναρκας/Μπογαζίου. Οι ανώτεροι αξιωματικοί ηταν Γάλλοι ενώ οι Αρμένιοι εφταναν μόνο μέχρι τον βαθμό του υπαξιωματικού.

Η πρώτη διμοιρία της Αρμενικής Λεγεώνας, Μόναρκα 1917

Η πρώτη διμοιρία της Αρμενικής Λεγεώνας, Μόναρκα 1917

IMG_0002

Η τρίτη διμοιρία της Αρμενικής Λεγεώνας, Μόναρκα 1917

Η τέταρτη διμοιρία της Αρμενικής Λεγεώνας, Μόναρκα 1917

Η τέταρτη διμοιρία της Αρμενικής Λεγεώνας, Μόναρκα 1917

Η Αμμόχωστος ηταν το κέντρο για την παροχή και μεταφορά προμηθειών  και βάση για πλοία του Γαλλικού ναυτικού που περιπολούσαν στα νερά μεταξύ της Μικράς Ασίας και Κύπρου. Σε ενα απο τα φωτογραφικά δελτάρια γίνεται αναφορά σε υπερπτήσεις απο Γερμανικά κατασκοπευτικά πολεμικά αεροπλάνα (οι Γερμανοί ηταν σύμμαχοι των Οθωμανών). Ισως ενα απο αυτά τα αεροπλάνα να ειναι και η πηγή της πρώτης γνωστής αεροφωτογραφίας της παλιάς πόλης και λιμανιού της Αμμοχώστου που χρονολογείται το 1917!.

Αεροφωτογραφία Αμμοχώστου απο Γερμανικό κατασκοπευτικό αεροπλάνο, 1917

Αεροφωτογραφία Αμμοχώστου απο Γερμανικό κατασκοπευτικό αεροπλάνο, 1917

Στο αρχείο της συλλογής υπάρχει και ενα πολύτιμο φωτογραφικό δελτάριο του  πνευματικού ποιμένα της Λεγεώνας  Τανιέλ Χακοπιάν που αργότερα εγινε Αρχιεπίσκοπος των Αρμενίων της Κύπρου. Το δελτάριο εχει ημερομηνία 17 Οκτωβρίου 1918, γράφτηκε στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Λεγεώνας  (οπου νοσηλευόταν ο Χακοπιάν) και ειναι αφιερωμένο στον λοχαγό  Koustoyin της Λεγεώνας.

Ο πνευματικός ποιμένας της Λεγεώνας Τανιέλ Χακοπιάν

Ο πνευματικός ποιμένας της Λεγεώνας Τανιέλ Χακοπιάν

Οι ευχές του Επισκόπου Χακοπιάν

Οι ευχές του Επισκόπου Χακοπιάν

Η εκπαίδευση ολοκληρώθηκε τον Μάιο του 1918 και τότε το μεγαλύτερο μέρος της Λεγεώνας αναπτύχθηκε στην Παλαιστίνη σαν μέρος του Detachement Francais de Palestine-Syrie (DFPS), πολεμώντας  στην διάσημη Μάχη του Αραρά (Arara) στις 19 Σεπτεμβρίου 1918. Το 3ο τάγμα έφυγε από την Κύπρο τον Οκτώβριο του 1918. Το Δεκέμβριο του 1918 η Λεγεώνα, αποτελούμενη από 4 τάγματα, 4.368 στρατιώτες και 66 αξιωματικούς ,εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Κιλικίας ως μέρος της γαλλικής εντολής, όπου παρέμεινε μέχρι που διαλύθηκε τον Αύγουστο του 1920. Η διάλυση της απο τους Γάλλους εγινε μετά που αρχισαν ειρηνευτικές συνομιλίες με τους Οθωμανούς. Η πράξη των Γάλλων δημιούργησε μεγάλη απογοήτευση στις προσδοκίες των Αρμενίων που ειδαν τις προσδοκίες τους να εξανεμίζονται.

Advertisements

Ετικέτες: , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s